جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در پژوهش حاضر دیدگاه فلسفی و تفسیری صدرالمتالهین درباره سعادت و شقاوت و نسبت آن با حرکت جوهری تحلیل و بررسی و مقایسه شده است. اهمیّت مسأله سعادت و شقاوت علاوه بر بعد همگانی آن که هر کس خواهان دستیابی به سعادت و دوری از شقاوت است، بخاطر آن است که این مسأله ناشی از مبانی فلسفی صدرالمتالهین مانند: اصالت وجود، تشکیک در حقیقت وجود، جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء بودن نفس، حرکت جوهری، اتحاد عاقل و معقول، اتحاد با عقل فعال و تجرد خیال می‌باشد. توجه به موارد: 1- سعادت و شقاوت حقیقی انسان تجلی یافته در سعادت و شقاوت نفس ناطقه انسانی 2- وجود عقلانی انسان که کمال غایی و سعادت نهایی انسان است 3- فعلیت یافتن قوای نفس اعم از قوای نظری و عملی 4- دوری از تعلقات شهوی و غضبی و دنیایی و شیطانی 5- ادراک حقایق هستی مانند وجود خداوند متعال، انبیاء الهی، ملائکه الله و... نشان دهنده حقیقت سعادت انسان و مؤلفه‌های سعادت او هستند. عنایت به اصل حرکت جوهری موجب می‌شود فعلیت یافتن کمالات نفس انسانی و تشدید این فعلیت تبیین واقع بینانه‌ای پیدا کند با توجه به اینکه شقاوت نقطه مقابل سعادت می‌باشد فعلیت یافتنی که در مسیر غایت آفرینش و قوس صعود و تقرب الی الله نباشد شقاوت انسانی را رقم خواهد زد. از آنجا که صدرالمتالهین در شیوه و اصول تفسیر قرآن کریم کاملاً به مبانی فلسفی خود (حکمت متعالیه) التزام دارد لذا آراء تفسیری او در این مباحث منطبق و همسو با دیدگاه‌های فلسفی‌اش می‌باشد.

ترجمه ماشینی: آیا واقعاً می دانیم خوشبختی چیست؟ آیا شادی باید چنین نقش غالبی در شکل دادن و جهت دهی به زندگی ما داشته باشد؟ و چگونه می توانیم با تضادهای بین چیزهای مختلفی که ما را خوشحال می کند مقابله کنیم؟ در این تاریخچه مختصر شادی، فیلسوف نیکلاس وایت، 2500 سال تلاش برای پاسخ به چنین سؤالاتی را مرور می کند. وایت روش هایی را در نظر می گیرد که متفکران اصلی از دوران باستان تا امروز با شادی برخورد کرده اند: از تصور افلاطون از هماهنگی روح و گزارش ارسطو از رفاه یا شکوفایی به عنوان هدف یک زندگی اخلاقی، تا ایده آکویناس از بینش ذات الهی، حساب لذت‌گرایانه بنتام، و مفهوم تئوریک تصمیم‌گیری امروزی ترجیح. ما همچنین در نوشته های نیچه و فروید با شک و تردید در مورد ایده مفهوم کامل و منسجم شادی مواجه می شویم. در سرتاسر، وایت پرسش‌های مربوط به شادی را به دغدغه‌های اصلی در اخلاق و فلسفه عملی مرتبط می‌کند.

ترجمه ماشینی: واقعا شاد بودن به چه معناست؟ دیانا لوبل در کتاب فلسفه‌های خوشبختی، طیف وسیعی از استدلال‌ها را برای تئوری شادی به‌عنوان شکوفایی یا رفاه ارائه می‌کند و دیدگاهی جهانی، بین‌فرهنگی و بین‌رشته‌ای در مورد چگونگی ایجاد یک زندگی حیاتی، رضایت‌بخش و مهم ارائه می‌کند. این کتاب با تکیه بر دیدگاه‌های طیف گسترده‌ای از سنت‌های فلسفی - شرقی و غربی، باستانی و معاصر - نشان می‌دهد که همانطور که سلامت جسمانی سلامتی بدن است، شادی نیز وضعیت سالم و شکوفایی کل انسان است. ما زمانی کامل ترین شادی را تجربه می کنیم که پتانسیل خود را از طریق مشارکت خلاقانه درک کنیم. لوبل نشان می دهد که در حالی که توصیف های غلیظ از شادی به طور گسترده ای در بافت و جزئیات متفاوت است، مضامین خاصی در متون مختلف از سنت ها و زمینه های تاریخی طنین انداز می شود، که ویژگی های اصلی یک زندگی شاد را نشان می دهد: آگاهی توجه. اقدام بدون زحمت؛ رابطه و ارتباط با یک جامعه بزرگتر و به هم پیوسته؛ عشق یا فداکاری؛ و تعامل خلاقانه هر ویژگی معنا، اهمیت و ارزش می‌افزاید تا بتوانیم زندگی‌هایی با ارزش و هدف بسازیم. این مضامین از مطالعه دقیق متون و سنت های فلسفی و دینی پدیدار می شوند: فیلسوفان یونانی ارسطو و اپیکور; سنت های چینی کنفوسیوس، لائوزی و ژوانگزی؛ باگاواد گیتا هندو؛ سنت بودایی ژاپنی استاد سوتو ذن دوگن و توضیح دهنده مدرن او شونریو سوزوکی. سنت های مذهبی غربی آگوستین و میمونید. همایش قصه های صوفیانه ایرانی پرندگان; و تحقیقات معاصر در مورد ذهن آگاهی و خلاقیت. فلسفه های خوشبختی که به سبکی واضح و قابل دسترس نوشته شده است، خوانندگان را با هر زمینه ای دعوت می کند تا مفاهیم دینی و فلسفی را در مورد آنچه که زندگی را معنادار می کند، کاوش و درگیر شوند.

قول به ادراک بسیط به عنوان ادراکی بدون آگاهی از این ادراک و ادراک مرکب به عنوان ادراکی که با علم و توجه همراه است در حکمت متعالیه به چالشی معرفت شناسانه منجر می‌شود. رابطۀ این دو نوع ادراک با اقسام دیگری که برای ادراک بیان شده است مانند ادراک حصولی و حضوری، تصوری و تصدیقی، بدیهی و نظری از مباحث این پایان‌نامه است. با پذیرش تقسیم ادراک به بسیط و مرکب به تبع بایستی به تبیین نقش آن دو در سعادت انسان پرداخته شود، چرا که از دیدگاه ملاصدرا سعادت انسان به طور عمده به ادراکات او وابسته می‌باشد. ادراک بسیط از نگاه ملاصدرا براساس مساوقت علم و وجود در همۀ موجودات فراگیر است و بنابر این نمی‌تواند میان سعادتمندان و شقاوتمندان جدایی بیفکند چراکه همگی از این ادراک که ادراک نسبت به وجود خودشان و در نتیجه ادراک نسبت به علل مفیض وجودشان است برخوردارند. آنچه می تواند در سعادت نقش ایفا کند ادراک مرکب است که متعلَّق آن ادراک بسیط است. بررسی این مطلب که آیا ادراک مرکب ویژۀ انسان است یا موجودات دیگری هم هستند که از ادراک مرکب برخوردارند و ارتباط این دو نوع ادراک با فعل مُدرِک نیز در این پایان‌نامه مدنظر قرار گرفته است

سعادت حقیقی در اندیشه صدرالمتالهین از سنخ لذت برآمده از ادراک عقلانی بوده و ماهیت آن در حوزه حکمت نظری وصول به عقلیات صرف، حضور، و مشاهده ذوات عقلیه و نوریه، اما در حوزه حکمت عملی دستیابی به مقام عدالت است. ایشان جهالت و جسمانیت را دو مانع بزرگ در دستیابی به سعادت دانسته است. برطرف نشدن مانع نخست، به عدم ایجاد تعادل بین قوای نفس و در نتیجه محقق نشدن سعادت حقیقی خواهد انجامید و وجود مانع دوم، نشان می دهد که سعادت حقیقی نه در دنیا، بلکه در آخرت محقق خواهد شد. ایشان با بهره گیری از مبانی خاص فلسفی خود نظیر اصالت وجود و تشکیکی بودن مراتب آن، حرکت جوهری، هم سنخ بودن وجود و علم، سیر حرکت انسان را در راستای دستیابی به سعادت حقیقی روشن ساخته و سعادت عقلانی را نقطه اوج انسان در سیر تکاملی دانسته است.

موضوع سعادت از دیرباز مورد توجه حکما و فلاسفه بوده و هر کدام تفسیر خاص و متفاوتی از سعادت داشته اند ، زیرا بحث سعادت مهمترین مسئله و هدف نهایی زندگی انسان می باشد . سعادت انسان برابر با لذت دائمی و نبود هیچ درد و رنجی است و دیدگاه های مختلف درباره سعادت و لذت، سبب پیدایش مکاتب و مذاهب گوناگونی در طول تاریخ شده است تا جایی که تبیین درست سعادت به دلیل تفاسیر و دیدگاه های زیاد به سادگی امکان پذیر نمی باشد . در بین مکاتب فلسفی ، حکمت متعالیه با بهره گیری از دین مبین اسلام به تفسیر و تبیین سعادت پرداخته است . سعادت حقیقتی وجودی است، وجود و ادراک وجود عین خیر و سعادت می باشد و سعادت ادراک کمال وجودی است و وجود هر چیزی نزد آن چیز لذت بخش است و کمال لذت و سعادت هر موجودی وابسته به مقدار ادراک او نسبت به وجود است، بنابراین سعادت هم مانند وجود امری تشکیکی و دارای شدت و ضعف می باشد. همچنین حکمت متعالیه سعادت را تکامل عقلی انسان و اتحاد آن با عقل فعال معرفی می کند و سعادت حقیقی را در معرفت ذات حق ، صفات و افعال او، اتصال به عقلیات دائمی، مجاورت حق، خیر محض و ملائکه مقربین که در مقاعد صدق نازل شده اند می داند . و تنها جایی را که برای سعادت انسان می توان تصور کرد بهشت برینی است که خداوند متعال نیز آن را وعده داده است. سعادت عقلی و اخروی والاتر از سعادت حسی و دنیوی می باشد ضمن این که سعادت فردی و اجتماعی مکمل یکدیگر هستند. سعادت و کمال انسان مشروط به استکمال دو قوه عقل نظری و عقل عملی است و بین این دو تلازم وجود دارد و پا به پای هم مسیر حرکت انسان به سوی سعادت را فراهم می کنند . ایمان به عنوان رکن اصلی سعادت به همراه عمل صالح و عمل به دستورهای قرآن کریم می باشد. مبحث سعادت به روشی توصیفی – اسنادی از دیدگاه این مکتب فلسفی تبیین شده است .

‫در اين تحقيق، حقيقت عبادت، آثار فردي و اجتماعي آن، آثار معنوي و تکويني عبادت در رساندن انسان به سعادت و کمال از منظر عقل و نيز جنبه‌هاي دنيوي و اخروي عبادات طي سه فصل، تبيين شده است. نويسنده در فصل اول، به تعريف لغوي و اصطلاحي عبادت، سعادت، کمال، عقل و شرع پرداخته و اهميت عبادت و انواع آن را بررسي نموده است. در فصل دوم، ابتدا به تحليل مفهوم عبادت از منظر عقل و شرع پرداخته و ضرورت عقلي و نقلي انجام دادن عبادات به جهت وجوب شکر منعم، وجوب دفع ضرر محتمل و دلايل وجود خداوند متعال، مانند برهان صديقين و برهان امکان و وجوب و اثبات صفات خداوند متعال پرداخته و در ادامه، ضمن بررسي مفهوم شرعي عبادت از منظر قرآن و روايات، به تبيين معناي سعادت از نظر عقل و شرع پرداخته است. اشاره به ديدگاه‌هاي متکلمان و فلاسفه‌اي چون ارسطو، فارابي، فيض کاشاني، اخوان الصفا و خلان الوفا، الکندي، ايمانوئل کانت، ابن مسکويه رازي و ابوبکر رازي در مورد مفهوم سعادت و کيفيت به دست آوردن آن، بررسي ديدگاه قرآن و روايات در مورد مفهوم سعات و چگونگي ماندگاري آن و تبيين مفهوم سعادت روح از اين منظر؛ از ديگر مطالب دومين فصل تحقيق مي‌باشد. نويسنده در فصل سوم، به بررسي حقيقت انسان و تأثير عبادت بر سعادت او از نظر عقلي و شرعي پرداخته و سپس مفهوم کمال انسان در پرتو عبادات، رابطه بين دنيا و آخرت و نقش عبادت در تحصيل کمال و سعادت دنيوي و اخروي انسان را از منظر عقل و نقل تجزيه و تحليل کرده است.