جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب مجموعه مباحث اخلاقى پيرامون سير و سلوك معنوى است كه زير نظر على اكبر رشاد، در سال 1418ق از نوار پياده و تدوين شده است. رساله حاضر، حاوى مباحث كلى و مقدماتى سير و سلوك است و به‌مثابه پيش‌درآمدى بر سلسله دروس اخلاق و عرفان استاد تلقى مى‌شود كه در پژوهشكده فلسفه و كلام پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى آماده گرديده است. هدف از خلقت، فضيلت معرفت، معنا و اقسام معرفت، مكاشفه و مشاهده حق تعالى و تفاوت كشف و شهود، طريق تحصيل معرفت حق، طريق تحصيل حضور، تقدم خودشناسى بر خداشناسى، غايت بعثت انبيا، شرايط و موانع معرفت الله از جمله عناوين مباحث كتاب است.

حریم قدس: مقاله‌ای در سیر و سلوک إلی الله، اثر سید محمدمحسن حسینی طهرانی، مقدمه‌ای است بر ترجمه فرانسه «رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، تألیف علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی که اینک به‌صورت مستقل، منتشر شده است. ازآنجاکه رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب» که تقریرات مباحث سلوک علمی و عملی علامه طباطبایی می‌باشد، دارای مزایای فریده و شاخصه‌های وحیده است (که به اعتقاد نویسنده، مانند آن در لغت عرب و عجم یافت نخواهد شد و به تصدیق اهل نظر، مکتوبی بدین شیوایی و جامعیت در بیان مراتب نفس و ایمان و کیفیت سیر و سلوک الی الله و رفض بوادی عائقه و اهواء صارفه و عبور از عوالم ضلالت و غوایت و کثرات و توهمات و لزوم استمداد از تربیت و ارشاد استاد کامل در مراحل مختلفه سیر نوشته نشده است) مبتنی بر مبادی و اصول مفروغه سیر و سلوک الی الله است، از قبیل مقام و منزلت انسان در جایگاه خلقت عالم امکان و کیفیت سیر او به‌سوی کمال و فعلیت و لزوم بعثت انبیاء و رسل الهی در تربیت نفوس مستعده و همچنین ضرورت ارشاد و دستگیری استاد کامل و مهذب نفوس و نیز ضرورت حرکت و سیر در مسیر عرفان و توحید و تولی به ولایت اهل‌بیت(ع) و تبری از اعدا و مخالفین ایشان باطنا و ظاهرا و افتراق مکتب توحید با سایر مکاتب منحرفه و منعزله از وقایع و حقیقت، لذا به انتشار آن، اقدام گردیده است.این رساله که اصل آن به فارسی می‌باشد، تاکنون به زبان عربی و انگلیسی ترجمه شده و موجب اعجاب و تحسین خوانندگان گردیده و زمینه تحول و تبدل جدی را در ضمیر و نفوس مستعده آنان، پدید آورده است. همچنین این رساله، به‌عنوان یک منبع تدریس در میان برخی از دانشگاهیان معروف و معتبر دنیا، رایج و دایر گشته است.از جمله مطالب کتاب، بحث پیرامون این موضوع است که هر عارفی که ظهور خوارق از او بیشتر باشد، حظ کمتری از معرفت دارد. از دیگر مطالب کتاب، می‌توان به اشکالات وارده بر مکتب تفکیک و سیره بزرگان سیر و سلوک تا وصول به مرتبه ذات احدیث اشاره نمود

اسماء الحسنی و سیر و سلوک الی الله، اثر سید کاظم ارفع، شرحی است بر نام‌های نودونه گانه خداوند بر اساس حدیثی از جناب رسول خدا(ص) که در جوامع روایی شیعه و سنی آمده است. نویسنده بر آن است که جاذبه این اسماء آن‌مایه است که اندک‌آشنایی با آنها معرکه‌ای در دل‌ها برمی‌انگیزد و اندیشه را نسبت به حضرت حق واله و حیران می‌کند. از این گذشته آشنایی با اسماءالله خود یکی از راه‌های شناخت باری است. نویسنده، نخست با تکیه بر لغت‌شناسی آیات و احادیث هر یک از نام‌های خداوند را معنا و شرح می‌کند، سپس راه بهره‌گیری و حظ بندگان از آنها را می‌آورد. به عنوان مثال: ایشان «الله» را اولین نام خداوند است که به آن می‌پردازد و موارد ذیل را مورد بررسی قرار می‌دهد: الله و اختصاص آن به ذات باری، ریشه لغوی واژه الله، امتیازاتی که اهل معرفت برای اسم مبارک الله بر شمارده‌اند، و رابطه الله و مألوه از زبان امام صادق(ع) ارزش و اهمیت ذکر الله. الواحد و الاحد، معنای آنها، فرق میان احد و واحد، سخنانی درباره توحید و جایگاه آن در دستگاه عقیدتی اسلام، نقش فهم درست معنای لا اله الا الله و راه رسیدن به این فهم.

شناخت ساختار و درک ماهیّت کنش‌های اجتماعی یکی از بنیادی‌ترین و اصلی‌ترین بخش زندگی افراد در تمامی جوامع از دیرباز تاکنون بوده است. با وجود آنکه طی چندین دهۀ گذشته مباحث بسیار زیادی پیرامون جنبه‌های گوناگون عرفان و تصوّف اسلامی صورت گرفته اما هنوز جای خالی بسیاری از تحقیقات علمی پیرامون ابعاد اجتماعی عرفان خالی است و به نظر می‌رسد می‌توان در این باره بحث‌های بسیاری را مطرح نمود. عرفان فارسی با تأثیرپذیری از جامعه هم مولّد رفتارهایی است و هم متقابلاً بر آن تأثیر گذار است و عارف به‌عنوان یک کنشگر اجتماعی می‌تواند بسیاری از مشکلات نابه‌هنجاری‌ها و رفتارهای موجود در عرصۀ اجتماع را از نگاه تیزبین و وقّاد خویش بگذراند و به واکاوی مسائل جامعه و توصیه‌های اخلاقی جهت رفع عیوب و نواقص بپردازد. در این پژوهش که به‌شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای و سندکاوی در دو اثر ارزندۀ عرفانی یعنی مرصادالعباد و کشف‌المحجوب صورت گرفته است، برآنیم تا نمود کنش‌های اجتماعی نجم‌الدّین رازی و جلّابی هجویری را به‌عنوان دو عارف آگاه با ساختار رفتار اجتماعی بررسی و تحلیل نماییم. یافته‌ها و نتایج پژوهش حاکی از آن است که شیخ نجم‌الدّین رازی با جهت‌گیری‌های مستقیم سیاسی ـ اجتماعی و مخاطب قرار دادن طبقات دهقانان، پیشه‌وران و... بسیاری از دغدغه‌ها و مسائل کلی جامعه را نقد و ارزیابی کرده است و هجویری با جهت‌گیری نسبتاً ملایم‌تر و ملاحظه‌گرانه علیه ریا و طغیان در خصوص مظاهر فساد به‌ویژه در میان عابدان و زاهدان و صوفی‌نمایان، گفتمان ریاکاری غالب در جامعه را مورد نقد اجتماعی قرار داده است.

امین‌الدّین محمد بن زین‌الدّین علی بلیانی کازرونی معروف به امین بلیانی، از عارفان قرن هشتم و بنیان‌گذار یکی از معتبرترین طریقه‌های عرفانی در فارس، شخصیت‌های بزرگی همچون حافظ و خواجوی کرمانی را مجذوب خود کرد. باوجود جایگاه و اهمیت خاص امین‌الدین در تاریخ تصوف تاکنون تحقیق روشمندی در باب مشرب عرفانی او به انجام نرسیده است. در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی به انجام رسیده کوشش شده است ازطریق پاسخ به پرسش‌هایی در باب مبدأ سلوک، نام، شمار و ترتیب منازل میان مبدأ و مقصد، میزان اهمیت منازل، توانایی‌های کسب مواهب هر منزل و آداب کسب آنها که در قالب الگویی روشمند قرار دارد، برخی شاخص‌های مشرب عرفانی این عارف تبیین شود. پس از رجوع به منابع موثق، برخی از یافته‌های این پژوهش بدین قرار است: امین‌الدین از پیروان سنت اول عرفانی بوده و سلوک او و مریدانش از منزل جذبه یا یقظه آغاز شده و پس از درک منازلی دیگر به کمال یعنی بالاترین مرتبة معرفت منتهی می‌شود. در طریقۀ امین‌الدین احوال عرفانی ذیل مقامات قرار دارند و طی هر مقام مشروط به درک احوال خاص آن مقام است. مناسبات امین‌الدین با ملامتیه و مسیحیان در اهمیت یافتن برخی ارکان مشرب عرفانی او اثرگذار بوده و همچنین انحطاط اخلاقی صوفیه و رواج ریاکاری میان صوفیان در دورۀ حیات او توجه بیشتر شیخ را به موضوع اخلاص در پی داشته است.

بیان مولفه‎های مهم «عرفان عملی» در آموزه‎های اسلامی است. در این کتاب اصول و مبانی عرفان عملی بر اساس تعالیم دینی اهل‎بیت و سیره عارفان مسلمان استخراج شده و مشخصه‎های مهم آن بیان گردیده است. در همین راستا نویسنده به موضوعاتی مانند هدف‎دار بودن خلقت: بایدها و هست‎های مربوط به انسان و انسان‎شناسی، انسان کامل، وظایف عرفان در رسیدن به حقیقت، نسبت بین شریعت، طریقت و حقیقت، مصادیق عارف، چیستی سیر و سلوک عرفانی، سفرهای چهارگانه معنوی انسان کامل، اخلاق صوفیان، مقامات و مراتب سلوک، معرفی برخی از معتبرترین کتب عرفان عملی و بایسته‎های خودسازی معنوی و روحی اشاره کرده و این امور را از مسایل مهم مطرح شده در عرفان عملی و آموزه‎های عرفانی تشیع دانسته است.

«فتوحات مکیه» کتاب معروف «محی الدین ابن العربی» در تصوف و در چهار مجلد بزرگ مشتمل بر جمیع معارف و علوم صوفیه بر طبق دیدگاه محی الدین است. فتوحات مفصل‌ترین کتاب متصوفه و شامل 560 فصل است و بسیاری از مطالب آن را بدون تاویل به رموز و اسرار نمی‌توان پذیرفت. برخی فتوحات را صدا و انعکاس صوفیانة احیا‌ءالعلوم غزالی خوانده و گفته‌اند وقتی محی‌الدین از ابن فارض اجازه خواست تا قصیدة تائیة او را شرح کند، وی گفت که فتوحات مکیة تو شرح آن است. کتاب حاضر به ترجمة «فتوحات مکیه» باب 461-383 اختصاص یافته است.

«فتوحات مکیه» نوشتۀ «محی‌الدین ابن العربی» مفصل‌ترین کتاب متصوفه شامل چهار مجلد بزرگ و 560 فصل و محتوی جمعی معارف و علوم صوفیه از دیدگاه ابن عربی است. مولف در فصل ماقبل آخر، تمام مندرجات آن را خلاصه کرده است. این مندرجات که غیر از اخلاق و معرفت، متضمن دعاوی بسیار غریب نیز هست، از دیدگاه بسیاری از متشرعه نقد شده، و به همین سبب، انتقادهای بسیاری بر آن وارد گردیده است. اما قدر مسلم این است که بسیاری از مطالب و دعاوی کتاب را بایستی با تاویل و رمز پذیرفت. این کتاب را انعکاس صوفیانه «احیا العلوم» اثر غزالی خوانده و گفته‌اند وقتی محی‌الدین از ابن فارض اجازه خواست تا قصیدۀ تائیۀ او را شرح کند، وی گفت که فتوحات مکیۀ تو شرح آن است. جلد اول از مجموعه حاضر به ترجمه «فتوحات مکیه» از باب 363 تا 383 اختصاص یافته است.