جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

عرفان اسلامی با تأکید بر تربیت درونی و تهذیب نفس، یکی از غنی‌ترین نظام‌های تربیتی در سنت فکری و معنوی ایران است. در میان متون عرفانی، مصباح‌الشریعه (منسوب به امام صادق علیه‌السلام) و مصباح‌الهدایه (اثر عزالدین کاشانی) از جایگاهی ویژه برخوردارند؛ زیرا هر دو، با ترکیب آموزه‌های شریعت، طریقت و حقیقت، الگویی منسجم برای پرورش انسان اخلاقی و کامل ارائه می‌دهند. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی تربیت عرفانی در این دو اثر و بررسی نقش آن در بهبود روابط انسانی انجام می‌شود. این تحقیق بر پایه‌ی رویکردی کیفی، تحلیلی و تطبیقی است و ده مؤلفه‌ی اصلی تربیت عرفانی شامل صدق، صبر، رضا، شکر، حسن خلق، عفو و احسان، حلم، تواضع، قناعت و توکل را در دو کتاب مورد تحلیل قرار می‌دهد. انتظار می‌رود نتایج پژوهش نشان دهد که این مؤلفه‌ها نه تنها در تهذیب فردی سالک مؤثرند، بلکه با ایجاد صفاتی چون صداقت، مدارا، گذشت و عدالت، موجب استحکام روابط انسانی و بهبود تعاملات اجتماعی نیز می‌شوند. نوآوری این پژوهش در تحلیل تطبیقی دو متن بنیادین و ارائه‌ی الگویی تربیتی-اجتماعی از عرفان اسلامی است که می‌تواند در بازسازی اخلاق و معنویت در زندگی معاصر کارآمد باشد.

مرگ به عنوان یکی از حقایق گریزناپذیر زندگی بشر، همواره ذهن انسان را به خود مشغول داشته است. در نگاه قرآن و روایات، «مرگ‌اندیشی» نه پدیده‌ای منفی و ترس‌آور، بلکه حقیقتی تربیت‌بخش و بیدارگر است که می‌تواند مسیر رشد و تعالی انسان را روشن سازد. پژوهش حاضر با عنوان «مرگ‌اندیشی و تأثیرات آن بر تربیت دینی با تکیه بر آیات و روایات»، با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع اصیل اسلامی، به بررسی ابعاد ایمانی، اخلاقی و تربیتی اندیشه مرگ می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، تبیین نقش مرگ‌اندیشی در تقویت ایمان، تهذیب نفس، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شکل‌گیری سبک زندگی معنوی است. یافته‌های نظری تحقیق نشان می‌دهد که یاد مرگ، انسان را نسبت به هدف زندگی آگاه‌تر ساخته، از غفلت و دنیاگرایی بازمی‌دارد و زمینه‌ساز تقویت تقوا، اصلاح رفتار و ارتقای ایمان فردی و اجتماعی می‌گردد. این پژوهش همچنین می‌کوشد با استخراج آموزه‌های تربیتی از آیات و احادیث، راهکارهایی عملی برای نهادینه‌سازی مرگ‌اندیشی در نظام تربیت دینی جامعه ارائه دهد.

اخلاق، موضوعی کلیدی و مورد توجه در ادیان به‌ویژه ادیان توحیدی است و سرآمد آن در دین خاتم است که خدای متعال پیامبر خاتم9 را به «وَ إِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ» توصیف فرموده است. افول اخلاق در هر جامعه‌ای هرج و مرج و انتشار آثار و پیامدهای زندگی جاهلی در آن جامعه را به‌دنبال خواهد داشت. اما رشد و گسترش اخلاق در جامعه و ممانعت از افول آن، پیشرفت و رسیدن به قله‌‌های سعادت و بهروزی را برای آن جامعه به‌همراه دارد. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و با ابتناء به منابع و اسناد کتابخانه‌ای به‌دنبال بررسی علل افول اخلاق در جامعه دینی بر پایه آیات و روایات تفسیری است؛ بررسی این موضوع از منظر منابع اسلامی و توجه همگانی مردم و مسئولان به این آموزه‌ها می‌تواند در پیشگیری افول اخلاق و نیز درمان ابتلاء جامعه دینی به افول اخلاق کمک موثری نماید. براساس یافته‌های پژوهش علل افول اخلاق از منظر آیات و روایات را می‌توان در سه بُعد علل بینشی، گرایشی و رفتاری بررسی نمود؛ مهم‌ترین علت بینشی افول اخلاق در جامعه دینی بلکه در همه جوامع، عدم شناخت حقیقی خدای متعال و معاد است؛ ازجمله علل گرایشی افول اخلاق در جامعه دینی، میل به ریاست، رفاه‌طلبی، حب دنیا و میل به جاودانگی است و ازجمله مهم‌ترین علل رفتاری افول اخلاق در جوامع دینی، دوری از خدای متعال، کسب حرام، ریاست طلبی و راحت‌طلبی است.

مساله ی اصلی این پژوهش مقایسه تطبیقی جدول فضایل و رذایل در اخلاق توحیدی علامه طباطبایی و اخلاق فلسفی جلال الدین دوانی می باشد. در واقع این پژوهش قصد دارد ابتدا فضایل و رذایل در اخلاق توحیدی علامه طباطبایی و همچنین در اخلاق فلسفی جلال الدین دوانی را در قالب جدولی ارائه دهد و سپس به مقایسه ی آنها بر مبنای اشتراکات و اختلافات بپردازد. از طرفی به دنبال مقایسه ی نقاط قوت و ضعف و ارتباط بین موارد حاصل می باشد. در رویکرد فلسفی، جلال الدین دوانی مورد توجه است، به این دلیل که به ندرت مورد بررسی قرار گرفته است. کتاب " اخلاق جلالی " بسیار متأثر از اخلاق ناصری است، تا حدی که می توان آن را از آثار وابسته به اثر خواجه به شمار آورد. اگرچه احاطه علمی و دقت های فنی مصنف که قطعا بر غنا و زیبایی متن افزوده است را نیز نباید از نظر دور داشت، به علاوه دقت مؤلف در حذف برخی مباحث و جداکردن مباحث مربوط به تهذیب اخلاق از مباحث اصلی و ذکر آنها در مقدمه کتاب شایان توجه است، البته طبیعتا اشکالاتی هم وجود دارد.

از برجسته‌­ترین و بارزترین نمودهای یک نویسه که آن را از متون دیگر متمایز می­‌سازد استفاده از الگوهای خاص زبانی است. نهج­ البلاغه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و با کاربست تکامد توانسته سبک منحصر به فرد خود را خلق کند. ترجمه این جنس مفردات نهج­ البلاغه به دلیل دشواری در فهم معنا، نیاز به معناشناسی دارد و بهترین نوع آن معناشناسی توصیفی است؛ چرا که در سیاق جمله و از رهگذر روابط جانشینی و همنشینی یک واژه با واژگان و عبارات دیگر و از طریق کتب لغت است که می­‌توان به معنای اصلی این­گونه تعابیر دست یافت. پژوهش حاضر، از رویکرد تطبیقی _ توصیفی بهره جسته و نگارندگان به دنبال آنند که با مقایسه ترجمه واژگان یا عبارات دارای تکامد به آسیب­ شناسی موردی برگردان­‌ها پرداخته و به مخاطب نشان دهند که از میان ترجمه­‌های فارسی کدام عملکرد بهتری نسبت به سایرین داشته است. نویسندگان جستار پیش رو، برای آشنایی مخاطب با ترجمه واژگان یا عبارات تکامدی در پایان هر گزاره یا جمله، ترجمه­‌ای را تحت عنوان ترجمه پیشنهادی ارائه نموده­‌اند. نتایج حاصله، حاکی از آن است که به غیر از دین­پرور اکثر مترجمان فارسی زبان در برگردان این رویه متنی دچار ساده­ انگاری شده­‌اند و این اهمال سبب عدم انتقال دقیق سبک خاص نهج­ البلاغه در ترجمه­‌ها شده است.