جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اگرچه هيوم به‌دليل انتقاداتي که بر علّيت و برهان‌هاي قياسي وارد کرد، آوازه بسياري در فلسفه دارد، اما ديدگاه‌هاي او درباره وجود و چيستي زمان، کمتر مورد دقت‌هاي فلسفي قرار گرفته است. مفسران فلسفه هيوم، در فهم معنايي که وي براي زمان قائل بود، هم‌داستان نيستند. اينکه آيا زمان، تصوري انتزاعي مشتق از توالي همه اقسام ادراکات است يا حالتي است که در اشياي واقعي به‌نحو متوالي خاصي پديدار مي‌شود. اما در حکمت متعاليه صدرا، مسئله زمان، با همه پيچيدگي ذاتي‌اي که دارد، با مباني فلسفي او همراه است و سيري تشکيکي را پيموده است. گرچه فهم هستي زمان با فهم معناي حرکت پيوندي عميق دارد؛ اما در نظر نهايي ملاصدرا، زمان، حقيقت وجود سيّال و شأني از شئون علت اولي است. اين مقاله با روش توصيفي- تحليلي درپي آن است که ضمن بررسي آراي مفسران هيوم درباره چيستي زمان، به اين نتيجه دست يابد که زمان چه به حالت موجود در اشيا معنا شود و چه مفهومي انتزاعي، با معنايي خاص در حکمت متعاليه نيز قابل پذيرش است؛ گرچه وضوحي که زمان در فلسفه صدرا مي‌يابد، در فلسفه هيوم يافت نمي‌شود.

چکیده ماشینی: گرچه موضوع زمان در فلسفه ارسطو به بررسی امور طبیعی تعلق دارد، اما در قرون وسطی به دلیل ارتباط با علم الوهیت، اهمیت فلسفی بیشتری در میان متکلمان و فیلسوفان مسلمان پیدا کرد. اکثریت فلاسفه آن را به عنوان دلیلی برای اثبات قدمت جهان پذیرفتند، در حالی که متکلمان در وهله اول وجود آن را انکار کردند تا مانعی برای استنباط آنها از وجود خدا نشود. در مورد فخرالدین رازی، وی نیازی به تصدیق وجود زمان نمی‌دید، اما در مورد واقعیت آن به گونه‌ای متفاوت از آنچه مشائیان می‌پذیرفتند، می‌اندیشید. در این پژوهش خواهیم دید که رازی در برداشت خود از زمان چگونه با اقرار به وجود آن و بیان اینکه جهان از یک سو وجود دارد و چگونه احساس زمان و حرکت را در هم آمیخته است، بدون اینکه وجود آن را به حرکت نسبت دهد. همانطور که مشائیان از سوی دیگر چنین کردند.

در کتاب خدا و زمان، خدای ادیان غربی، یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت عموما ازلی دانسته می‌شود. اما ازلی بودن به چه معناست؟ آیا خداوند بیرون از زمان است؟ آیا حیات خداوند به نحوی است که در آن رویدادی پس از رویدادی دیگر واقع نمی‌شود و همه رویدادها به طور هم‌زمان به وقوع می‌پیوندند، یا خداوند نیز همچون ما در درون زمان واقع است؟ این‌ها پرسش‌های جذابی هستند که ارتباط میان یافته‌های تاریخی و علمی را با معتقدات دینی می‌کاوند. این کتاب، پس از ارائه پیش‌زمینه‌های مورد نیاز در بخش نخست، به پرسش‌های ذکر شده می‌پردازد و پاسخ‌های ارائه شده به آن را به خوبی آن‌ها مرور و ارزیابی می‌کند. زمان و خدا، دو مفهوم اساسی در اندیشه‌ی بشری بوده و هستند. با این حال تلاقی این دو با هم مشکلات عظیم فلسفی و الهیاتی به‌وجود آورده است. کتاب «خدا و زمان» نوشته‌ی ناتالیا دنگ، کاوشی تأمل‌برانگیز درباره‌ی مفهوم ابدیت و رابطه‌ی آن با امر الهی در اندیشه‌ی دینی غرب است. این اثر که به‌عنوان بخشی از مجموعه‌ی کتب «بن‌مایه‌های فلسفه‌ی دین» در سال 2018 منتشر شده است، به پیشینه‌ی متافیزیکی خداوند و رابطه‌ی او با زمان، مانند فرازمانی دانستن خداوند و مسئله‌ی ازلیت و ابدیت او، می‌پردازد و استدلال‌های موافق و مخالف مفهوم خدایی بی‌زمان را بررسی می‌کند. کتاب با طرح یک سوال اساسی آغاز می‌شود: اینکه می‌گوییم خدا ابدی است به چه معناست؟ آیا خدا فراتر از زمان، هستی را به گونه‌ای تجربه می‌کند که شامل رویدادهای متوالی نباشد؟ یا اینکه ابدیت خدا بیشتر شبیه درک ما از زمان است، یعنی اینکه خدا در همه‌ی زمان‌ها وجود دارد اما آن‌ها را به ترتیب تجربه می‌کند. دنگ با آشنا کردن خوانندگان با مفاهیم متافیزیکی ضروری و درگیر شدن با استدلال‌های فلسفی تاریخی و معاصر، از میان این پرسش‌های پیچیده عبور می‌کند. یکی دیگر از موضوعات محوری کتاب بحث بین دو دیدگاه عمده در مورد رابطه‌ی خدا با زمان است: فرازمان‌گرایی (atemporalism) و زمان‌گرایی (temporalism). فرازمان‌گرایی معتقد است که خدا کاملا خارج از زمان است، در حالی که طبق دیدگاه زمان‌گرایی خدا در زمان است و رویدادها را به ترتیب تجربه می‌کند. دنگ به طور انتقادی هر دو دیدگاه را بررسی می‌کند و تجزیه و تحلیل بی‌طرفانه‌ای از نقاط قوت و ضعف هر دو دیدگاه ارائه می‌دهد. این کتاب برای مخاطبان گسترده‌ای از جمله دانشجویان، دانش‌پژوهان و هر کسی که به جنبه‌های فلسفی دین علاقه‌مند است، می‌تواند مثمر ثمر باشد. متن دنگ واضح و جذاب است و ایده‌های پیچیده را برای کسانی که ممکن است پیشینه‌ای در فلسفه نداشته باشند قابل درک می‌کند. خوانندگان با مرور این کتاب به چالش کشیده می‌شوند تا عمیقا در مورد ماهیت خداوند و تلاقی آن با یکی از اساسی‌ترین جنبه‌های تجربه‌‌ی بشری، یعنی زبان، فکر کنند.

ترجمه ماشینی: از زمان‌های بسیار قدیم، توجه به زمان‌بندی زندگی برای تنظیم پراکسیس انسانی و همچنین برای جستجوی فلسفی برای درک هستی از طریق جستجوی معنای آن، حیاتی بوده است. این دو به یکدیگر اطلاع می دادند تا اینکه مدرنیته از هم جدا شدند. علیرغم پیشرفت گسترده در دستکاری تغییر و حرکت، و فراوانی تلاش‌های متافیزیکی برای روشن کردن سرنوشت انسان‌ها، ماهیت گیج‌انگیز موقتی و زمان‌بندی واقعیت همچنان بحث‌برانگیز است. مجموعه پژوهش‌های حاضر با آغاز پژوهشی بدیع که از حکمت باستانی منابع و ارث یونانی-عربی-اسلامی از یک سو و تشخیص معاصر پدیدارشناسی حیات غرب از سوی دیگر در تلاش مشترک دیالوگ برای کشف این معمای بزرگ وجود. مقالات: آنا ترزا تیمنیکا، ویلیام سی چیتیک، رضا اکبریان، دانیلا وردوکچی، مایکل اف اندروز، سید محمد خامنه ای، نادر البیزری، مهدی امین رضوی، ماسیمو دورانته، عبدالرحیم آفاکی، ماریا کیارا سامیان، ال. ال. ، کاتلین هانی، جاد حاتم، رابرت جی. دوبی، میشل دیون.

در این نوشتار ابتدا به بررسی براهین اصالت وجود صدرالمتألهین بر له اصالت وجود خواهیم پرداخت با این منظور که از میان این براهین معنای واضحی از وجود و ماهیت نزد این حکیم بزرگ اسلامی برای ما معلوم گردد. در ادامه به نگاه اجمالی پدیدارشناسی هوسرل خواهیم پرداخت. با این ترتیب که نخست درباره¬ی معنای ماهیت نزد هوسرل بحث خواهیم کرد. در ادامه برای آنکه مراد هوسرل از اصطلاح ماهیت به ذهن روشن¬تر گردد، به روش کشف ماهیت توسط فاعل شناسایی یا «اگوی استعلایی» خواهیم پرداخت. و در نهایت در این باره سخن خواهیم راند که چه عواملی در ساختن ساختار ماهیت نزد هوسرل دارای نقش هستند. در قسمت سوم و پایانی این نوشتار به مقایسه معنای اصطلاح «ماهیت» خواهیم پرداخت؛ و در این باره به قضاوت خواهیم نشست که با توجه به معنای ماهیت، اصالت ماهیت نزد هوسرل آیا همان امری است که توسط ملاصدرا طرد می¬شود؟.

مقصود از عنوان متافیزیک زمان، بحث درباره جایگاه و تاثیری است که مباحث فلسفه زمان بر متافیزیک به مثابه هستی‌شناسی گذاشته است. سررشته راهنما و رویکرد تفسیری در خصوص مساله رابطه زمان با مفهوم وجود و هستی‌شناسی، به ویژه از جهت تقدمی که زمان بر فهم معنای وجود پیدا می‌کند، از اندیشه متقدم هایدگر اخذ شده است. در این درس‌گفتار مستقلا به هایدگر استناد و پرداخته نشده است، بلکه تلاش شده با رجوع مستقیم به متون فیلسوفانی که نظریه بدیع و بنیانگذارانه درباره زمان داشته‌اند، خط سیری پیوسته احراز شود که نشان دهد چگونه مساله زمان از خاستگاهش در طبیعیات و بحث حرکت و تأخرش نسبت به هستی‌شناسی در “طبیعیات” ارسطو، در “اعترافات” آگوستینوس بیش از پیش به سوی پیوند با نفس و آگاهی انسان سوق پیدا می‌کند و از رهگذر مفهوم “حضور”، نشانگر جایگاه هستی‌شناختی انسان است و در “نقد عقل محض” کانت، شرط امکان هرگونه مواجهه آگاهی با پدیدارهاست و جایگاهی بنیادین می‌یابد و چگونه همین جایگاه زمان در پدیدارشناسی هوسرل تبدیل به صورت بنیادین هر گونه تالیف و وحدت و حقیقت سوبژکتیویته و آگاهی می‌شود. می‌توان این مباحث را تمهیدی برای طرح این مدعای هایدگر دانست که چرا و بر حسب چه ضرورتی باید زمان را افق فهم معنای وجود دانست. عمده بحث در این درس‌گفتار پس از ارسطو و آگوستینوس، به کانت اختصاص یافته است و با اتمام نیمسال، فرصتی برای طرح تفصیلی فلسفه زمان در پدیدارشناسی هوسرل باقی نماند و طرح آن موکول به ترم دیگری شد. تاکید اصلی در فلسفه کانت، بر جایگاه بنیادین و متافیزیکی “شهود محض” زمان صورت گرفته است. عنوان متافیزیک زمان در این اندیشه نهایی هوسرل معنای خود را می‌یابد که هر گونه فهم از “وحدت در کثرت” یا وحدت تالیفی و اینهمانی به منزله بنیاد متافیزیک، بر زمان مبتنی‌ست و در این اندیشه هایدگر که معنای وجود را در زمان آغازین باید جستجو نمود.

یکی از دغدغه­های فیلسوفان در طول تاریخ اندیشه­ی فلسفی، پاسخ­گویی به پرسش از چیستی و هستی زمان و مکان بوده و هست. به همین­منظور در این پژوهش سعی بر آن است تا مسأله­ی فضا و زمان در حکمت صدرایی و ارتباط آن با پیامدهای حاصل از فیزیک جدید تبیین شود و افزون بر مقایسه­ی تحلیلی دو دیدگاه، ابعاد جدیدی از این مسأله­ی پیچیده و مبهم اشاره ­گردد. نگاه صدرا به مسأله­ی زمان با توجه به مبانی تفکر او در وجودشناسی به ویژه حرکت جوهری، سازگاری بهتری با یافته­های جدید فیزیک­دانان چون اینشتن دارد. از مهمترین دست­آوردهای این مقاله، با توجه به نگاه هستی­شناسی صدرالمتالهین از زمان، دست­یابی به نگاهی جامع­نگر و با دامنه­ای وسیع به مسأله­ی فضا - زمان است که دیدگاه فضا - زمان نظریه­ی نسبیت را پوشش می­دهد و با توجه به مسأله­ی زمان مشترک، الگویی اتصال و یکپارچگی عالم طبیعت را با ابعادچهارگانه به تصویر می­کشد. روش مورد استفاده در این پژوهش اسنادی – تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای است. آثار اصلی صدرالمتألهین و پژوهش­های اینشتن در نظریه نسبیتمنبع این پژوهش است.امید است این نگرش افزون بر آشکارسازی زوایای فلسفی مسأله­ی زمان، بتواند راه­گشای انکشاف ابعاد جدیدتری برای فیزیک­دانان باشد.

کتاب حاضر به بررسی زندگینامه ، شخصیت و نظریات فلسفی و عقاید هنری برگسون می پردازد.