جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده (فارسی): تأملات هگل و خواجه نصیر در باره ی حکمت عملی در تاریخ فلسفه از جایگاه ویژه ایی برخوردار است. در این پژوهش با تمرکز بر نظریه های حقوقی هگل و خواجه نصیر به بررسی تطبیقی آراء این دو فیلسوف در این باره پرداخته شده است . خانواده، جامعه و دولت مهمترین موضوعاتی می باشند که در این پژوهش به آنها پرداخته شده است. هگل و خواجه نصیر به موضوع خانواده از بدو پیدایش این نهاد تا زمان انحلال آن توجه ایی ویژه دارند. خانواده از نظر این دو فیلسوف دقیقه ایی به شمار می آید که در آن فرد آموزش های لازم را برای ورود به زندگی اجتماعی کسب می کند . جامعه مدنی از دیدگاه هگل بر اساس معیار های اقتصادی و حقوقی شکل گرفته و اداره می شود . شهروندان این جامعه دارای حقوقی می باشند که بر آمده از قوانین حاکم بر این جامعه است. توصیف مدینه فاضله از نظر خواجه نصیر با توضیحاتی درباره ی علل پیدایش تمدن ها و چگونگی روابط حاکم بر مدینه ی فاضله همراه است . نظریه ی هگل وخواجه نصیر درباره ی دولت مهمترین موضوعی می باشد که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است. دولت هگلی نتیجه تلاش وی برای ترسیم دولت با توجه به معیارهای عقلانی است . دولت مورد نظر خواجه نصیر به منظور ایجاد عدالت و اجرای حدود الهی تأسیس شده است، و توسط حاکمی اداره می شود که از دیگران به علت داشتن ویژگی هایی شایسته تر برای حکومت داری و سیاست ورزی است. نظریه ی هگل و خواجه نصیر در باره ی جنگ اهمیت بسزایی دارد ، زیرا این دو فیلسوف به صورت تفصیلی به توضیح و تبیین حقوق حاکم بر روابط دولت ها در زمان جنگ می پردازند .

این پژوهش به بررسی دیدگاه‌های متضاد هگل و نیچه در مورد سه حوزۀ اساسی تفکر انسانی هنر، دین و فلسفه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این دو فیلسوف، هر یک از منظری متفاوت، به مسئلۀ تحقق خود، آزادی فردی و ارزش‌های سنتی نگریسته‌اند. هگل این سه حوزه را به‌عنوان مراحل تکامل آگاهی انسانی در مسیر رسیدن به حقیقت مطلق در نظر می‌گرفت و معتقد بود که هنر، دین و فلسفه به شکلی درهم‌تنیده، انسان را به‌سوی خودآگاهی و تحقق روح جهانی هدایت می‌کنند. در مقابل، نیچه این مفاهیم را ابزارهایی برای نقد ارزش‌های سنتی می‌دانست؛ او هنر را بالاتر از فلسفه و دین قرار داده و آن را عرصه‌ای برای بیان فردیت و رهایی از محدودیت‌های تحمیلی تلقی می‌کرد، درحالی‌که دین را نهادی سرکوبگر و مانعی برای ارادۀ فردی می‌دانست. این پژوهش با بررسی تطبیقی آرای این دو متفکر، سعی دارد نشان دهد که چگونه هگل و نیچه در تبیین نقش این مفاهیم در زندگی انسان، مسیرهای فکری کاملاً متفاوتی را پیموده‌اند. از یک سو، هگل بر پیوستگی این حوزه‌ها و ضرورت آن‌ها در مسیر تحقق خود تأکید می‌کند، و از سوی دیگر، نیچه آن‌ها را از دریچۀ فردگرایی و آفرینش ارزش‌های نوین می‌نگرد. در این مسیر، این مطالعه با اتخاذ رویکردی تحلیلی و تطبیقی، شباهت‌ها و تفاوت‌های اساسی اندیشه‌های آن‌ها را بررسی کرده و پیامدهای فلسفی آن‌ها را در زمینه‌های مختلف مورد بحث قرار می‌دهد.

مجموعۀ گفتارهای گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، درباب فلسفۀ دین، به زبان آلمانی، منتشرشده در ۱۸۳۲، چاپ نهایی ویراسته در ۱۸۴۰. هگل بر آن است که در تحلیل فلسفی دین باید از سه مرحلۀ تحقیقی عبور کرد؛ مرحلۀ نخست نگریستن به دین از منظر عموم است، مرحلۀ دوم بررسی دین از منظر درونی آن است، و در مرحلۀ سوم دین به منزلۀ مفهومی است که با حذف تمایزها و تضادها به تحقق بخشیدن کامل خود نایل می شود. در تعریفی کلی، دین قلمروی است که در آن روح خود را از امر حسی و امر متناهی رهایی می بخشد. هگل در تحلیل فلسفی دین، رویکرد ازلی به دین را به نفع رویکرد تاریخی بدان منتفی می داند و معتقد است که دین سلسله ای از صور آیینی تحقق یافته در درون تاریخ است. درپی این استدلال ها، هگل مراحل مختلف تاریخ دین را تحلیل می کند. نظریۀ فلسفی هگل درباب دین بحث های مخالف و موافق بسیاری را برانگیخت. اشتراوس و فویرباخ آن را بسط دادند، و متفکرانی چون شلایرماخر از سویی و کی یرکگور از سوی دیگر در مخالفت با آرای هگل آرایی کاملاً متفاوت عرضه داشتند.

کانت با اثبات عدم‌ توانایی شناخت عقلانی از امر نامشروط و مفهوم خدا سبب اولین مضمون‌سازی‌ها از فلسفه دین شد. درمقابلْ هگل صراحتاً اعلام داشت موضوع فلسفه همان موضوع دین یعنی خدا است. این امر پرسشی اساسی را پدیدار می‌کند، اگر موضوع فلسفه همان دین است، آیا هگل به شیوه پیشاکانتی به تفوق دین بر فلسفه باور دارد و فلسفه را در چارچوب درک مسیحی می‌فهمد؟ یا بالعکس؟ هر یک از مفسرین پاسخی متفاوت به این پرسش داده‌اند و مسئله این مقاله نیز در همین هنگام شکل می‌گیرد. تأمل در این موضوع سبب می‌شود تا در هنگام خوانش دیدگاه دینی هگل به‌واسطه این تفسیرها دچار خلط روش‌شناسی نشویم. بنابراین، می‌کوشیم در ضمن واکاویِ علل اختلاف آراء مفسرین، تفسیرها را دسته‌بندی کنیم. سپس به تحلیل آن‌ها پرداخته، نقاط شباهت و افتراق‌شان را نشان می‌‌دهیم و روش‌شناسی هر یک را تبیین می‌کنیم. درنهایت، می‌کوشیم تا ضرورت حفظ تکثر پارادایم‌های تفسیری را به‌واسطه امکان‌ها و عقلانیت‌های مختلف آن‌ها نشان ‌دهیم و از این طریق تبیین کنیم که اساساً نباید به‌دنبال جمع تفسیری بود. زیرا علاوه بر اینکه هر تفسیری سبب مواجهه‌ای نو و پاسخی جدید به مسئله‌ها می‌شود، اساساً هرگونه داوری برای ترجیح یک تفسیر بر دیگر تفسیرها تابعی از معیارها و پیش‌فرض‌هایی است که هیچ ترجیحی بر یکدیگر ندارند.