جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در سال‌های اخیر بازخوانی سنت و اندیشة اسلامی به جهت مواجهه مسلمانان با مسئله انحطاط از مسائل بااهمیت و ویژه در جهان اسلام برشمرده می‌شود. ارکون؛ ناقد رادیکال سنت، با دغدغة دیرینة انحطاط و عقب‌ماندگی مسلمانان، برای نخستین بار به نقد تاریخی عقل اسلامی دست می‌زند. وی عقل اسلامی را که سازوکار و نظام حاکم بر اندیشه در تاریخ اسلام معرفی می‌نماید، عامل اصلی عقب‌ماندگی سرزمین‌های اسلامی تشخیص می‌دهد. به باور ایشان، عقل اسلامی ضمن متعدد بودن، با ویژگی‌هایی نظیر فراتاریخی بودن، نقش اسطوره‌ای داشتن، دگماتیک بودن و نص‌گرا بودن زمینه عقب‌ماندگی مسلمین را فراهم کرده است. او تحت تأثیر متفکران فرانسوی هم‌عصر خود نظیر پیر بوردیو و ژاک دریدا در تلاش است تا با روش‌های نوین علوم انسانی نظیر روان‌شناسی تاریخی، انسان‌شناسی، زبان‌شناسی، تبار‌شناسی و واسازی به نقد اندیشة اسلامی پرداخته و با دو رویکرد آسیب‌شناسی و اسلام‌شناسی تطبیقی، پروژة خروج از رکود اندیشه در جهان اسلام را طراحی ‌نماید. مرتضی مطهری نیز متفکری از عالم تشیع با دغدغه‌ای مشترک با ارکونِ سنی مذهب، دوری از فکر اسلامی را سبب اصلی انحطاط مسلمین می‌داند. وی ضمن معرفی آسیب‌های فکر دینی، احیای هویت و "من" اسلامی و درک صحیح از مقتضیات زمان را راه‌حل رهایی از رکود اندیشه ذکر می‌کند. اما به نظر می‌رسد پروژة ارکون به دلیل گستردگی نقد و عبور از سنت؛ و طرح مطهری به جهت ناکافی بودن، نمی‌توانند به‌مثابه راه‌حل نهایی برای خروج از بن‌بست انحطاط مسلمین محسوب گردند.

ترجمه ماشینی: این کتاب به بررسی نقش محوری عقل در حیات فکری اسلامی می پردازد. علیرغم توصیف گسترده اسلام به عنوان یک نظام اعتقادی که تنها بر اساس وحی است، جان والبریج استدلال می‌کند که روش‌های عقلانی، نه بنیادگرایی، از دوره قرون وسطی مشخصه حقوق، فلسفه و آموزش اسلامی بوده است. تحقیقات او نشان می‌دهد که این سنت عقلانی اسلامی قرون وسطایی مورد مخالفت هم مدرنیست‌ها و هم بنیادگرایان قرار گرفت، که در نتیجه منجر به فروپاشی کلی زندگی فکری سنتی اسلامی و جایگزینی آن با اشکال فکری مدرن‌تر اما بسیار کم عمق‌تر شد. اما منابع این سنت علمی اسلامی جزء لاینفک سنت فکری اسلامی باقی مانده و برای احیای آن حیاتی خواهد بود. والبریج استدلال می کند که آینده اسلام با بازگشت به عقل گرایی مشخص خواهد شد.