جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پژوهش حاضر با هدف تحلیل انگیزه‌های ایمانوئل کانت در پرداختن به الهیات اخلاقی و تبیین نقش آن در اثبات وجود خدا تدوین شده است. وی با تأکید بر انگیزه‌های اخلاقی و فلسفی، الهیات اخلاقی خاصی را جایگزین براهین سنتی اثبات خدا ارائه کرد. در پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، افزون بر بررسی عوامل فلسفی و اخلاقی، تبیین و تحلیل دقیق ارتباط میان الهیات اخلاقی و نظام اخلاقی کانت ارائه شد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اگرچه کانت با نقد الهیات طبیعی و متافیزیکی و با تلفیق اخلاق و دین، چارچوبی عقلانی برای پاسخگویی به نیازهای عملی بشر طرح ریزی کرد، مسئله وجود خدا از طریق «برهان اخلاقی» به استدلالی عقیم و ناموجه منجر شد به‌طوری‌که می‌توان دیدگاه او را با توجه به مبانی خود وی، مخدوش نشان داد. در نتیجه مفهومی که کانت از خداوند تداعی می‌کند، تصوری بیش نیست. البته تا حدی مفهوم غیر عینی و صرفاً تصوری از خداوند در ذهن تداعی می‌شود. باتوجه به اینکه مفاهیم عقلی ـ به‌ویژه خداوند ـ در عقل عملی بی‌نیاز از زمان و مکان تصور شده است، هیچ نوع حکایتی نسبت به جهان خارج نداشته و هیچ معنایی در ارتباط با متن واقع تحمل نمی‌کند. ازاین‌رو، الزامی که بین احکام اخلاقی با اذعان به خداوند و اراده‌ انسان و مانند آن است، فقط ارزش اخلاقی داشته و راهی به جهان واقع نمی‌گشاید.

چکیده ماشینی: شلایرماخر از برجسته‌ترین فلاسفه در زمینه هرمنوتیک به‌شمار می‌آید، چرا که او را مدیون انتقال تمرین هرمنوتیکی از حوزه الهیات به میدان تفکر فلسفی می‌دانند تا به علمی مستقل تبدیل شود و محدود به متون دینی نباشد، بلکه متون دنیوی و حتی شفاهی را نیز شامل شود، بدون هیچ تمایز یا ویژه‌گی برای متن مقدس، تا هرمنوتیک عمومی باشد و هدف آن جلوگیری از (سوء تفاهم) باشد که متون مطرح می‌کنند. این اصل، حول آن تفکرات فلسفی او در زمینه تعبیر شکل گرفت. هرمنوتیک از سوی شلایرماخر توسعه دیگری یافت که شامل وارد کردن تعبیر روان‌شناختی یا تکنیکی در تمرین تعبیر به‌کنار تعبیر زبانی بود که هرمنوتیک سنتی به آن اکتفا کرده بود، با هدف فهم متن همانطور که نویسنده آن را فهمیده و حتی بهتر از او. برای تکمیل این پژوهش، از مجموعه‌ای از روش‌های علمی استفاده شد تا مسئله پژوهش روشن شود و جوانب آن درک گردد و تلاش شود به آن پاسخ داده شود.

چکیده ماشینی: قدم کانت در فلسفه دینی خود موضع انتقادی‌اش را نسبت به مسئله اثبات وجود خدا و توجیه حکمت و عدالت مطلق او، بر اساس آنچه عقل‌گرایان به طور کلی گفته‌اند و در رأس آن‌ها لایبنیتس در این مسئله، بیان کرد. کانت ابتدا روش عقلانی مذهبی را در دفاع از عدالت الهی عرضه کرد، سپس بطلان این روش دگماتیک را نشان داد تا بعد از آن موضع انتقادی خود را مطرح کند که اساساً بر اصلاح مفهوم غایت‌شناسی و ارتباط آن با الوهیت استوار است. همچنین کانت مفهوم شر متافیزیکی را اصلاح کرد و نشان داد که آن به اخلاق و اصول اراده و آزادی انسان در انتخاب میان خوبی و بدی ارتباط دارد. و تحلیل خود را با تأکید بر این که باور به اصل عدالت الهی به ایمان به وجود پروردگاری که همه صفات کمال را دارد و توانای مطلق در جمع بین فضیلت و سعادت در ماست، مرتبط است، به پایان رساند. ما خدا را نمی‌شناسیم، اما تنها از زاویه اخلاقی-انسانی به او ایمان داریم.

چکیده ماشینی: سیاست در طول تاریخ هرگز به اندازه الان از اخلاق دور نبوده است، انسان معاصر ما در یک جنگل وحشی زندگی می‌کند که همه با هم درگیرند، و کسی که بخواهد خود را از این درگیری دور نگه دارد، باید راضی باشد که قربانی باشد و نه میانه‌رو. یا شکارچی می‌شوی، یا شکار. این واقعیت ترسناک ماست. "نیچه" دوباره زنده نشده که جهان را به صورت جنگلی وحشی یا تاریکی عبوس نشان دهد، بلکه دنیای ماست که به ما فریاد می‌زند و ما را با واقعیت‌های تلخ خود که هر روز شاهد آن هستیم، سیلی می‌زند. فلسفه سیاسی در اصل فلسفه‌ای اخلاقی بوده است. همچنین سیاست هنری بود که پایه آن اخلاق بود. سیاست در رساله «ارسطو» (درباره حکومت) به‌عنوان بخشی مستقیم از «اخلاق» آمده است، انگار که بر نزدیکی شدید آنها به هم اشاره دارد. ارسطو همان‌طور که ما الان انجام می‌دهیم بین سیاسی و اخلاقی تفکیک نکرده است. قدرت پیوند بین سیاست و اخلاق در ارسطو آشکار است. به این ترتیب، وقتی سیاست همراه با اخلاق شد، ما اکنون به مرحله‌ای رسیده‌ایم که در آن ـ عملاً ـ معیار اخلاقی به عنوان نقص سیاستمدار معاصر در نظر گرفته می‌شود، کسی که به آن پایبند باشد، سیاستمدار ناکام به حساب می‌آید. منطق سود و ضرر ـ فقط ـ حاکم بر عمل اکثر حرفه‌ای‌های سیاست معاصر شده است. او کسی است که رفتار بیشتر سیاستمداران معاصر را هدایت می‌کند، بدون اینکه اصول، اخلاق یا حس انسانی نقش واقعی‌ای داشته باشند. تضاد و ناسازگاری در مواضعشان، تغییر در ائتلاف‌ها و پراکندگی در وفاداری‌شان به یک روش ریشه‌دار تبدیل شده است. اگر آنها آماده نابودی، خجالت کشیدن، خواری و گدایی باشند؛ همچنین آماده‌اند تا ظلم، خشونت و سرکوب را به زشت‌ترین شکل ممکن تجسم کنند. بدین‌ترتیب، برای روشن‌تر کردن این مسئله، تصمیم داریم دو مدل در فلسفه سیاسی آلمان را بررسی کنیم: مدل امانوئل کانت که پروژه فلسفی‌اش را بر پایه اخلاق بنا کرده و مدل نیچه که فلسفه‌ای را از ابتدا بر اساس بی‌توجهی کامل به ملاحظات اخلاقی بنا کرد و منفعت را کمتر از قدرت نمی‌دید، مطابق سوالات زیر: - چرا کانت در فلسفه سیاسی‌اش وجهه اخلاقی قائل شد؟ - چرا نیچه حمله شدیدی به اخلاقیات زمانه‌اش کرد و هر هدف اخلاقی از اعمال ما را کنار گذاشت؟

تکیة کانت در فلسفة نقادی خود به برخی مبانی عقل‏ عملی، همانند جاودانگی نفس و وجود خداوند و در رأس همة آن‏ها خیر اعلی به‏ مثابة غایت قصوای اخلاق، با دو مؤلفة اساسی‏اش، یعنی فضیلت و سعادت، مُهر تحویل مطلق دین به اخلاق را بر پیشانی فلسفة او زده است. مطابق این نگرش گویی کانت کل دین را به اخلاق فرومی‏کاهد و از هیچ جنبه‏ای از دین ‏جز جنبة اخلاقی آن دفاع نمی‏کند و وجود سایر جنبه‏ها و ابعاد را زائد می‏داند. در حالت ضعیف‏تر، فلسفة کانت با مُهرنشان معتدل‏تری از فروکاهی با عنوان تحویل تفسیری دین به اخلاق روبه‌روست. مقالة حاضر می‏خواهد با تکیه بر اقسام مختلف تحویل‏گرایی نشان دهد که در نظام فکری و فلسفی کانت اگرچه دین یک عنصر ضروری تکمیل‏کنندة هدف غایی اخلاق است، خود کانت برای دین شأنی غیر از اخلاقی ‏بودن نیز قائل است. بنابراین، این دو قرائت رایج از نسبت دین و اخلاق در فلسفة کانت خالی از دشواری نیست.

آخرین آیهٔ سورهٔ طلاق از «خلق هفت آسمان و مانند آنها از زمین» سخن گفته است. تمرکز مفسران ذیل این آیه حول مسئلهٔ مقصود از «مثلهنّ» و تشابه بین آسمان‌ها و زمین (عدد، طبقه‌ای بودن، کروی بودن، قدرت الهی و …)، شکل گرفته است. هدف این مطالعه بررسی این مسئله است که بیشتر مفسران بر چه اساسی و با چه دلایلی وجه مشابهت را در عدد دانسته‌اند و چگونه این تفسیر با نداشتن قرائن متنی کافی به تفسیر مشهور تبدیل شده است. این مطالعه با روش تحلیل متنی، نقد روایات، نقد دیدگاه‌های مفسران و کیهان‌شناسی تطبیقی به سه دسته یافته کلیدی رسیده است: 1. یافته‌های متنی: ناسازگاری تفسیر هفت‌زمین با کاربرد مفرد «ارض» در همه آیات قرآن؛ 2. یافته‌های روایی: اتکای تفسیر مشهور بر روایات ضعیف با خاستگاه افسانه‌ای و 3. یافته‌های روش‌شناختی: غلبه سنت تفسیری بر تحلیل متن در فرایند فهم قرآن. بررسی‌ها نشان می‌دهد متن آیه، حاکی از مفرد بودن زمین است و تنها وجه مشابهت محتمل در «مثلهن» در عدد نیست. مطالعهٔ حاضر نتیجه می‌گیرد تفسیر مشهور هفت‌زمین از این آیه، تحت تأثیر سه عامل اصلی شکل گرفته است: نخست، روایاتی که بازتاب‌دهنده باورهای کیهان‌شناسی باستانی هستند؛ دوم، تعمیم روایاتی که عبارت هفت‌زمین در آنها مصداق دیگری دارد؛ سوم، سنت تفسیری که سبب تداوم این برداشت تا دورهٔ معاصر و نادیده گرفتن یافته‌های قطعی کیهان‌شناسی امروزی شده است.

عنصر گفت‌وگو به عنوان یک مؤلفۀ روایی و مقوله‌ای ارتباطی در متون متعدد قابل تحلیل است. گفت‌وگو از عناصر مهم قرآن است که بر اساس جوانب متفاوت به گونه‌هایی متنوع به‌وفور استفاده شده است. یکی از این رویکردها که گفت‌وگو را از منظر کاربردشناسی زبان تحلیل می‌کند، نظریۀ ادب است که نگرشی زبان‌شناختی به ادب دارد. یکی از کامل‌ترین نظریه‌های ادب، نظریۀ براون و لوینسون است که طرحی جامع دربارۀ گونه‌های بیان، با اتکا به مقولۀ ادب مطرح می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، راهبردها و زیرراهبردهای نظریۀ ادب در سورۀ یوسف و انواع ادب مستقیم، غیرمستقیم، سلبی، ایجابی و ادب ناشی از عدم کنش زبانی در گفت‌وگوهای این سوره را تحلیل می‌کند. علاوه بر این، پشتوانه‌های تفسیری نظریۀ ادب در خصوص گفت‌وگوهای این سوره مدنظر خواهند بود و در نهایت، بسامد هر راهبرد در نمودارها و جداول آماری ارائه می‌شود که نشان‌دهندۀ حاکمیت ادب بر گفت‌وگوهای آنهاست. بنابراین، مسألۀ بنیادین پژوهش، ضمن دست‌یابی به بسامد هر یک از انواع ادب، محوریت هر یک از انواع ادب‌ورزی و راهبردهای آنها و پشتوانه‌های تفسیری هر یک است؛ به این صورت که بیشترین کاربرد از انواع حالت‌های ادب در این سوره، ادب مثبت است، در حالی که کمترین کاربرد از انواع حالت‌ها را ادب عدم کنش زبانی داراست و ادب مثبت به عنوان یک ابزار مؤثر در گفت‌وگوهای سورۀ یوسف، تأثیرگذاری غالب را دارد، در حالی ‌که عدم کنش زبانی کمترین تأثیر را دارد.