جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بی شک هر دینی برای برقراری ارتباط با مخاطبان خود از شیوه های منطبق با مبانی معرفتی خود بهره می برد. پاسخ به سؤال امکان یا امتناع سینمای دینی، ریشه در شناخت ماهیت سینما و نسبت آن با مبانی معرفتی اسلام دارد. این مقاله، با گزینش مبنای حکمت اسلامی و به مدد روش تحلیلی و توصیفی تلاش دارد با بازاندیشی در مبانی حکمت اسلامی و حکمت هنر اسلامی، مسئله امکان یا امتناع سینمای دینی مورد بررسی قرر گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد که تحقق سینمای دینی نیازمند تسخیر تکنولوژیک این مدیوم و بسته به مراتب سیرِ شهودِ باطنی و عملی سینماگر است؛ به تناظر مراتب غلبه نفس سینماگر از نفس نباتی به حیوانی و انسانی مراتبی از سینمای غیردینی، دین محور و دینی قابل فرض است؛ نوع مدینه - اعم از فاضله یا غیرفاضله - به مثابه بستری که می تواند زمینه ساز تجربه امر زیبا برای سینماگر باشد، از عوامل مهم و تأثیر در ظهور مراتب مذکور از سینما است.

هنــر آیینــی دریچه ای متفاوت برای مطالعۀ یک آیین می تواند باشــد. امامیه یا تشــیع می تواند از منظر توانمندی و دارایی های هنری و فرهنگی خود موردمطالعه قرار گیرد. فرهنگ شیعه به نمادها و نشانه های متعدد خود در زمینه های مختلف فرهنگی گره خورده اســت. زیارتگاه ها و نیز حســینیه ها و مراســم های عزاداری و ســرور، خاستگاه بســیاری از رســوم و آیین هــا هســتند کــه همــراه خــود رشــد هنــر و نشــانگان شــیعی را ارمغــان آورده انــد. تشــیع بر محور مفهــوم امامت از دیگــر مذاهب تمایــز و هویت یافته و عــزاداری و زیــارت دونقطه عزیمت اساســی در این فرهنگ هســتند. ضمن آنکه در خــود این مکتب، می توان به دنبال حکمت و ســازوکار حاکــم بر پویایی و تنوع هنری و نشــانگانی بود و بخش معظمی از حکمت هنر شــیعی را می توان از خود آیین تشــیع اســتنباط کرد. در کنار این مؤلفه های پژوهشــی، اســتاندارد دیگری هم وجود دارد که می تواند در تحلیل این پویایی به کار آید. در این مقاله سعی بر این است که حکمت هنر و نشــانگان شــیعی تحلیل شود و از هر دو ابزار پژوهشی و نیز کلامی _ الهیاتی بهره گرفته شود.

کتاب حاضر گزیده‌ای از درس‌های آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی است که به‌صورت این مجموعه پدید آمده است. مؤلف در این مجموعه به جایگاه هنر در علوم انسانی اسلامی می‌پردازد. این پژوهش نخست جایگاه هنر را در «علوم انسانی اسلامی» تبیین کرده و هنرمندی آیت‌الله حائری شیرازی را در ابعاد گوناگون ازجمله شعر نو، هنرمندی توانا در منبر وعظ و خطابه معرفی می‌نماید. نویسنده در ادامه به انسان‌شناسی در غرب و اسلام پرداخته و جهان‌بینی دو دیدگاه را مقایسه کرده و راهکار اسلام را برای مدیریت زمینه‌ها و شرایط ذکر می‌کند. تحقیق فوق در پایان لزوم تعبّد در مضامین هنر اسلامی را ضروری دانسته و به ادبیات قرآنی و شعرای ایران‌زمین در زمینه هنر ادبیات می‌پردازد. جایگاه هنر در علوم انسانی اسلامی از مقولات قابل توجه این اثر به‌حساب می‌آید.

بارزترین تجلی­گاه معنویت و هویت متعالی انسانی را می­توان در لایه­های پنهان هنر قدسی، و اوج شکوفایی هنر معماری مقدس اسلامی را می­توان در ساخت مساجد شیعی یافت. با ارتقای شیعیان در زمینه­های مالی و سیاسی و نفوذ مذهب تشیع در روح هنرمندان و معماران شیعی، ساخت مساجد با هویت و هنر معنوی به‌مثابهٔ جایگاه بروز چنین اعتقاداتی همراه شد. مسجد جلوه‌گاه هنر اسلامی است و مسجد جامع نمونهٔ اعظم آن به‌شمار می‌آید. «مسجد جامع دزفول» کهن­تـرین مسـجد این شـهر است که برخی از مورخان قدمت آن را قرن سوم هجری و برخی دیگر مصادف با ورود اسلام به ایران اعـلام کـرده‌اند. هدف این مقاله مطالعه و بررسی کتیبه­ها و نقوشی است که جنبهٔ نمادین آنها به نحوی دربر دارندهٔ تفکرات مذهب شیعه بوده و در پی پاسخ به این سؤال است که مهم­ترین پیام­های نمادین شیعی بازتاب‌یافته در مسجد جامع دزفول چیست؟ این پژوهش از حیث روش، «توصیفی ـ تحلیلی» بوده که با رویکرد «نمادشناسی» به انجام رسیده است. جمع­آوری اطلاعات به شیوهٔ میدانی و کتابخانه­ای صورت‌پذیرفته و تجزیه و تحلیل یافته­ها کیفی است. بنا بر یافته‌های تحقیق، نقوش نمادین و کتیبه­های موجود در مسجد جامع دزفول شامل انواع شمسه، ستاره و ترکیب­بندی تزیینات نیز از نمادپردازی عددی شیعه بهره­ گرفته است. از مهم­ترین پیام­های نمادین قابل مشاهده در کتیبه­های این مسجد، بیان فضیلت، جانشینی، امامت و ویژگی­های برتر حضرت علی† با هنر شیعی است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل نسبت هنر و دین بر اساس دیدگاههای مسیحیت، روشنگری(کانت) و دین اسلام انجام شد. روش: روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی، استنتاج قیاسی و مقایسه‌ای است. به همین منظور، نخست دیدگاههای مسیحیت و دورۀ روشنگری با نظر به دیدگاه کانت پیرامون نسبت هنر و دین تبیین و تحلیل، سپس نسبت هنر و دین در چشم‌انداز زیباشناسی اسلامی به عنوان نظریۀ بدیل معرفی شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که هنر و دین در دیدگاه مسیحت، دیدگاه روشنگری کانت و دیدگاه اسلامی چه نسبتی با یکدیگر دارند. یافته‌ها: دین اسلام به طور متفاوت و منسجم در مقایسه با دو دیدگاه رقیب، به نسبت هنر و دین پرداخته و از منظر زیبایی‌شناسی هنر و دین را بر مبانی توحیدی استوار ساخته است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش ضمن بازنمود چنین تحلیلهایی نشان داد که در رویکرد مسیحی، جداییِ بین هنر و دین را با عنوان «انحصارگراییِ هنر» می‌توان تصور کرد. دیدگاه روشنگری، به ویژه دیدگاه کانت، ارزش هنر را در لذت حاصل از آن می‌داند و تنها ارتباط دین و هنر، در دین اخلاقی قابل توجه است. در زیبایی‌شناسی اسلامی، هنر در هیچ شرایطی مستقل از دین نیست. در رویکرد مسیحی، استقلال هنر از سایر قلمروهای علمی، به وضوح دیده می‌شود. اما در رویکرد اسلامی، هنر با توحید الهی و آموزه‌های قرآن گره خورده است. بر همین اساس، نظریۀ زیبایی‌شناسی اسلامی منسجم بوده و به عنوان یک نظریۀ بدیل بر دو نظریۀ دیگر دقیق‌تر است.

معماری اسلامی مانند دیگر انواع معماری، با معرفت شناسی و هستی شناسی در فرهنگ جامعه مرتبط است.برای درک معماری سنتی اسلامی، یا هر صورت دیگری از معماری سنتی، شناخت شیوه نگرش های سنتی به کلیت معماری و اجزایش ضروری است. مهم ترین این اجزا فضا است. دوره صفویه(1135-907ق) یکی از دوره های درخشان معماری در ایران است. این دوره تاریخی یکی از حساس ترین مقاطع تاریخی از نظر رونق فرهنگ و تفکر اسلامی نیز بوده است. در دوره معاصر با گسترش ارتباط با غرب معماری اسلامی نیز تا حدی تحت تأثیر نوآوری های جدید قرار گرفت. مسئله ای که می توان اینجا مطرح کرد میزان تأثیرپذیری معماری عصر صفویه و معماری دوره معاصر از نظر وجود نشانه های حکمت اشراق در آنهاست. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی انجام شده است. معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران به عنوان نمونه های بارز معماری دوره صفویه و دوره معاصر به عنوان دو اثر معماری مورد واکاوی قرار گرفته است و یافته های پژوهش حاکی از این است که عالم مثال در ذهن معمار دوره صفوی براساس آیات و روایات است، لذا در معماری مسجد امام اصفهان، حکمت اشراق به گونه ای آشکار بازتاب یافته است. در مسجد الغدیر خلوص احجام به کار رفته، به کارگیری مصالح و تزیینات آجری و کاشی کاری در نما، استفاده از عناصر و مفاهیم معماری گذشته و بیان جدیدی از آن ها، بیانگر تأثیر نهضت های پست مدرنیسم در معماری دوره معاصر است. اهداف پژوهش 1.بازشناسی نشانه های حکمت اشراق در مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران 2. بررسی تطبیقی معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران سؤالات پژوهش 1.حکمت اشراق چه تأثیری بر معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران دارد؟ 2. معماری مسجد امام اصفهان با مسجد الغدیر تهران چه شباهت ها و تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟

فارابی از جمله اندیشمندانی است که تحت¬تأثیر آراء ارسطو در باب هنر مباحثی ارزشمند ارائه داده است.. فارابی معتقد است تمامی انسان¬ها توانایی و استعداد کسب معرفت منتهی به تعالی را ندارند و در این راستا هنرمندان در مقام افراد توانمند با تمثیل و زمینه¬سازی تخیل برای افراد جامعه وظیفه و شأنی مهم دارند. لذا اصلی¬ترین هدف این مقاله، تبیین مراتب خلاقیت در هنر دینی بر مبنای نظریات فارابی است. روش تحقیق پژوهش حاضر تحليلي –توصيفي و با استفاده از منابع کتابخانه¬اي و رجوع به آثار مکتوب از جمله رسالات فارابی و پژوهش¬های مرتبط، تدوین گردیده است. نتایج نشان می¬دهد: انواع هنر نیکو از نگاه این فیلسوف را می¬توان بر مبنای قوس صعود تکامل و با هدف سیر از فطرت نخست به فطرت ثانی از یکسو و باور وی به نقش تعلیم¬دهندگی هنر از سوی دیگر، مرتبه-بندی نمود. در ادامه با توجه به اینکه خلاقیت هنری و خلق اثر نو به شدت به تعریف، اهداف و معیارهای هنر در هر مکتب فکری وابسته است و از مراتب آن تبعیت می¬کند؛ مراتب اهداف خلاقیت در هنر دینی از منظر فارابی نیز بصورت مرتبه زمینه¬ساز، راهبردی و آرمانی قابل استخراج است

نگارنده پس از ذکر شرح حال ابن عربی ـ موسس عرفان نظری ـ به اجمال، بحثی را درباره‌ی انسان‌شناسی، جایگاه وجودی انسان، انسان کامل و رابطه‌ی خدا، انسان و جهان از دیدگاه ابن عربی، بازگو می‌کند. سپس درباره‌ی "حکمت" و "هنر" از دیدگاه وی سخن می‌راند. به تصریح نگارنده: "از نظر ابن عربی، حکمت به معنای تصوف است و صوفی کسی است که همه‌ی عالم در دست او امانت است و او به عنوان خلیفه‌ی خدا و با تخلق به اسمای حسنای خدا ـ که مبدا ظهور موجودات عالم‌اند ـ در سراسر عالم، تصرف امانی و حکیمانه‌ می‌کند. اسمای حسنای خداوند، غیر قابل شمارش و نامتناهی است. پس آن که متخلق به اسمای نامتناهی باشد، از خیری کثیر و ناپیدا کران، بهره‌مند است". در جایی دیگر نیز نگارنده‌ی درباره‌ی هنر از دیدگاه ابن عربی می‌گوید: "می‌توان از گفته‌های ابن عربی چنین استنباط کرد که عظیم‌ترین هنر انسان آن است که بتواند در راه عروجی صوفیانه گام نهد و در این سلوک عارفانه‌ای که به سوی حق دارد از تمام موانع و وسائط عبور کند. عده‌ای این نقطه از عرفان شیخ اکبر را چنان بزرگ و عمده کرده‌اند که قائلند نزد ابن عربی "صوفی" همان "هنرمند" و "کشف صوفیانه" همان هنر است".

رسانه های جدید، فرصت هایی برای بازنمایی آموزه های دین و معارف آن با شیوه های جدید ایجاد می کنند که تعداد زیاد وبگاه ها با محتوای مذهبی نشان می دهد افراد و نهاد های دینی با استفاده از امکانات و قابلیت های فضای وب، سعی دارند از طریق این رسانه ها به معرفی و بیان آموزه های دینی بپردازند. در این میان توجه به امکانات زیبایی شناختی در رسانه های جدید و به طور خاص در طراحی وبگاه های دینی می تواند در ارائه بهتر و مطلوب تر محتوا به مخاطب، نقش مهمی ایفا کند؛ از این رو پژوهش حاضر با توجه به اهمیت رسانه های جدید در ارتباطات عصر معاصر و نقشی که این رسانه ها در معرفی و بیان مفاهیم دینی دارند، به بررسی ویژگی های زیبایی شناختی موجود در طراحی وبگاه های دینی پرداخته است. این پژوهش از نظر روشی، توصیفی- تحلیلی است که جمع آوری داده های آن به شیوه کتابخانه ای صورت گرفته است. بر اساس یافته های پژوهش به نظر می رسد در طراحی وبگاه های دینی، امکانات زیبایی شناختی و بصری مناسب در جهت انتقال موفق آموزه های دینی تا حد زیادی نادیده گرفته شده است؛ لذا فقدان بکارگیری شیوه های مناسب در طرح مفاهیم و محتوای دینی سبب ضعف وبگاه های مورد نظر می شود.