جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پرسش از اینکه دین در جهان فرهنگی امروز چه نقشی ایفا میکند و چه نقشی میتواند بر عهده داشته باشد، مستلزم فهم دوسویۀ جهان فرهنگیِ زیست ما و نسبت و جایگاه دین با آن و در آن است. بر این اساس، نخست نگاهی کوتاه به تاریخ اندیشة دینی و بسترهای فرهنگی آن خواهیم افکند و سپس یکی از مهمترین صورتبندیهای نظری در این زمینه را در جامعه‌شناسی ماکس وبر بررسی خواهیم کرد؛ نظریه‌یی که سراسر آن شامل اشارات مستقیم و غیرمستقیم به دین و ارتباط آن با شکلگیری و برساختهای اجتماعی است و بجرئت میتوان گفت جایگاه دین در نظریة وبر از چنان اهمیتی برخوردار است که با نادیده گرفتن آن، کل آنچه بعنوان جامعه‌شناسی وبر شناخته میشود از هم فروخواهد پاشید. برای بررسی فلسفی این بُعد دینی، ضمن توضیح مختصات جامعه‌شناختی نگاه وبر به دین، بنیانهای فلسفی چنین جایابی‌یی از دین بعنوان بُعد و جزئی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ، واکاوی خواهد شد و نحوة بهره‌مندی وبر از مفاهیم نسبت ارزشی، عقلانی‌سازی و ارتباط آنها با دین در جامعه‌شناسی بررسی خواهد گردید. در پایان، جستار پیش­رو درصدد است درحد توان، با اتکا بر رویکرد فلسفی، نقدی روشمند بر نظام نظری وبر ارائه نماید.

پژوهش حاضر که به روش کتابخانه‌ای، توصیفی- تحلیلی است، به دنبال دیالکتیک جامعه‌شناسانه دین است. همواره دین یکی از مباحث جدی جامعه‌شناسان بوده و دیدگاه‌ها و نگاه‌های متفاوتی به آن بوده است. این پژوهش دیدگاه سه جامعه‌شناس (کارل مارکس، ماکس وبر و امیل دورکیم) را پیرامون دین مورد بازاندیشی قرار داده است. کارل مارکس دین را هم مفهوم از خودبیگانگی و هم بیانگر جامعه طبقاتی دانسته و دین را عامل زروگویی طبقات بالای جامعه به زیردستان می‌داند. ماکس وبر علی‌رغم اینکه معتقد است دین به زندگی انسان‌ها معنا می‌دهد و به زندگی انسان در مقابل محرومیت‌ها و رنج‌ها معنا می‌بخشد اما، جوامع در دنیای امروزی از دین عبور کرده و به مفهومی به نام عقلانی‌سازی رسیده‌اند. امیل دورکیم، باور دارد دین عامل همبستگی و انسجام بین افراد جامعه است و از طرفی او خدا و جامعه را یکی می‌داند. بر این اساس، ما به دنبال بررسی اندیشه‌های دینی این سه اندیشمند در ساحت جامعه‌شناسی هستیم و در نهایت به اندیشه‌های تقابلی آنها پیرامون دین می‌پردازیم.

نگاهی جامعه‌شناختی به دین و مسائل دینی و مهمترین نظریات فلاسفه غرب در این زمینه است. در ابتدای این اثر به بیان معنای لغوی و اصطلاحی جامعه‌شناسی دین و ابعاد علمی بودن آن پرداخته شده و پس از آن از منظری کلاسیک و رویکردهای فلسفی معاصر، به تبیین ماهیت دین و کارکردهای اجتماعی آن پرداخته شده است. نویسنده در همین زمینه به تعاریف مختلف ارایه شده از سوی فلاسفه اجتماعی غرب مانند: امیل دورکیم، ماکس وبر، زیگموند فروید، جورج هربرت، تالکوت پارسونز و کارل مارکس در مورد معنای دین و نظریات آنان در مورد آن اشاره نموده و تحلیلی فرهنگی از آن نظریات مطرح کرده است. وی رویکردهای مدرنیته و پسامدرنیته، جهانی شدن و سکولاریزه این اندیشمندان غربی را منعکس نموده و کارکرد دین در حوزه عمومی زندگی مردم را از منظر آنان تبیین نموده است. وی همچنین به جنبه‌های فردی دین و دینداری ، رابطه دین با قومیت و جنسیت و نیز جنبه‌های جامعه‌شناختی الهیات و ایمان دینی اشاره نموده و تحلیلی از تجربه دینی از این منظر ارایه نموده است.

یکی از شیوه‌های دین پژوهی، پدیدار‌شناسی دین است. این رشته در سده‌های اخیر رواج فراوانی یافته و دانشمندان بزرگی مانند رودلف اوتو، ژوکو بلیکر، میرچا الیاده و ... بر چنین روی آوری به دین تأکید کرده‌اند.اینکه پدیدار شناسی چیست و پدیدار شناسی فلسفی کدام است؟ آیا پدیدار شناسی در تحلیل و توصیف علمی امور کار آمد است؟ اموری است که این تحقیق به ‌روشی تحلیلی و البته به اجمال در‌صدد پاسخگویی به آن است.

ترجمه ماشینی: در زیر تاریخ سنت‌های مذهبی - از جنگ‌های کتاب مقدس گرفته تا جنگ‌های صلیبی و اقدامات بزرگ شهادت - خشونت به‌عنوان یک حضور پنهان در کمین است. تصاویر مرگ هرگز از قلب قدرت دین برای برانگیختن تخیل دور نبوده است. مارک یورگنسمایر در این کتاب گسترده و عالمانه یکی از مهم ترین و گیج کننده ترین پرسش های عصر ما را مطرح می کند: چرا مذهبی ها به نام خدای خود دست به اعمال خشونت آمیز می زنند و جان قربانیان بی گناه را می گیرند و کل جمعیت را به وحشت می اندازند؟ این اولین مطالعه تطبیقی ​​تروریسم مذهبی است که حوادثی مانند انفجار مرکز تجارت جهانی، بمب گذاری های انتحاری حماس، حمله گاز اعصاب متروی توکیو و کشته شدن پزشکان کلینیک سقط جنین در ایالات متحده را بررسی می کند. یورگنسمایر با ترکیب مصاحبه‌های شخصی با بمب‌گذار مرکز تجارت جهانی، محمود ابوحلیمه، فعال راست مسیحی، مایک بری، رهبران حماس، شیخ یاسین و عبدالعزیس رانتیسی، و رهبر سیاسی سیک‌ها، سیمرانجیت سینگ مان، و دیگران، ما را به ذهنیت کسانی می‌برد که مرتکب خشونت و حمایت می‌شوند. عمل می کند. در این فرآیند، او به ما کمک می کند تا بفهمیم چرا این اعمال اغلب با علل مذهبی مرتبط هستند و چرا در این لحظه از تاریخ با چنین فراوانی رخ می دهند. وحشت در ذهن خدا این اعمال خشونت‌آمیز را در چارچوب تغییرات سیاسی و اجتماعی جهانی قرار می‌دهد و آنها را تلاش‌هایی برای تقویت فرهنگ‌های خشونت‌آمیز حامی آن‌ها می‌داند. یورگنسمایر ابعاد اقتصادی، ایدئولوژیکی و مربوط به جنسیت فرهنگ‌هایی را تحلیل می‌کند که از یک مفهوم مقدس مرکزی - جنگ کیهانی - استفاده می‌کنند و از دین برای شیطان جلوه دادن دشمنان خود استفاده می‌کنند. روایت یورگنسمایر درگیرکننده، دقیق و گسترده است. او به طرز قانع‌کننده‌ای نشان می‌دهد که در بسیاری از موارد دین نه تنها ایدئولوژی، بلکه انگیزه و ساختار سازمانی مرتکبان اعمال خشونت‌آمیز را تامین می‌کند، اما امکانات صلح را نیز به همراه دارد. بهترین کتاب غیرداستانی لس آنجلس تایمز در سال 2000