جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب شکستن طلسم، به قلم دنیل دنت، از مهم‌ترین آثار جریان الحاد جدید است. دنت در این کتاب مدعی بررسی پدیده دین با روش علمی است و به‌دنبال تبیین دین به‌عنوان یک پدیده طبیعی، و نفی منشأ ماورایی آن می‌باشد. او سعی دارد دین را برساختی متأثر از جریان تکامل طبیعی فرهنگ، با منطق داروینی آن توصیف کند. مسئله پژوهش حاضر، تبیین و ارزیابی ادعاهای دنت در رابطه با تعریف و ریشه‌های دین و روند تکامل آن، با روشی توصیفی و انتقادی است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد دنت در پیشبرد اهدافی چون معرفی دین به‌عنوان پدیده‌ای این‌جهانی و ترسیم الگوریتم تکاملی پیدایش و تحول آن، دچار چالش و خطاهایی است. نادیده‌انگاری مطالعات سنتی دین، نفی هویت مستقل دین و خلط دین با دینداری، بخشی از این خطاها است. با این حال دنت نشان داده است که در بکارگیری ظرفیت‌های شبهه‌سازی تئوری داروین، تبحر زیادی دارد و همین امر اهمیت بررسی و نقد کتاب او را دوچندان کرده است.

در میان نظریه‌های گوناگون متفکران معاصر در باب قلمرو دین، محوریت سعادت انسان را می‌توان شاخص‌ترین آن‌ها دانست. این نظریه، بر اساس مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی، و بر اساس هدف آفرینش انسان، ماهیت دین را بیان راه ضروری سعادت حقیقی انسان می‌داند و در نتیجه، قلمرو دین را هم بر اساس ماهیت دین یا همان سعادت ابدی انسان ترسیم می‌کند. متفکرانی مانند مصباح یزدی، که از مهم‌ترین مدافعان این دیدگاه به حساب می‌آیند، به ‌دلیل همین نگاه به قلمرو دین، با تفکیک میان ابعاد توصیفی و هنجاری علوم، تبیین پدیده‌های طبیعی و روابط میان آن پدیده‌ها و در نتیجه توصیفات علوم طبیعی و انسانی را، که تأثیر ضروری در سعادت حقیقی انسان ندارد، خارج از قلمرو دین می‌دانند. همین محدوددانستن قلمرو دین در این دیدگاه، نقدها و مخالفت‌هایی را در میان محققان فلسفۀ دین به همراه داشته است. نوشتار حاضر با هدف عرضۀ این نظریه به آیات و روایات مربوط به تبیین قلمرو دین در صدد است با روش درون‌دینی این دیدگاه را ارزیابی کند. اثبات انطباق این دیدگاه بر آیات و روایات مربوط به قلمرو دین مهم‌ترین یافتۀ این تحقیق به شمار می‌آید. این یافته گامی نو در پذیرش این دیدگاه و پاسخ به برخی استبعادات در قبال آن است. برای نشان‌دادن اتقان این دیدگاه و با توجه به برخی شبهات قرآنی واردشده، به‌اجمال مهم‌ترین آیات ناظر به حداکثری‌بودن قلمرو دین و همچنین فلسفۀ وجود آیات غیرهنجاری در قرآن را هم بررسی و تحلیل کرده‌ایم.

چیستی دین، از بنیادی­ترین مسائل حوزه فلسفه دین و تعیین‌کننده رویکرد مکاتب گوناگون در مسائل مختلف دین­شناختی چون خاستگاه دین، حقانیت دین، زبان دین، گستره دین، کارکرد دین و... است. دنیل کلمنت دنت _ فیلسوف ذهن فیزیکالیست آمریکایی _ از چهره­های شاخص الحاد جدید و چهره­ای تاثیرگذار در گسترش دیدگاه طبیعت­گرایانه به دین است و این مسأله ضرورت­بخش بررسی و ارزیابی دیدگاه وی در این زمینه است. از این‌رو، مقاله پیش رو، بر آن است تا دیدگاه او را در این زمینه به روش توصیفی _ تحلیلی بررسی کرده و مورد سنجش قرار دهد. نتیجه تحقیق، پدیدارشدن خطاهای گوناگون دنت در توضیح چیستی دین و گرفتارآمدن در دام مغالطاتی همچون مغالطه کنه و وجه، مغالطه مصادره به مطلوب، مغالطه تعمیم نابه‌جا و همچنین کاستی­ها، ناراستی­ها و اشکالات گوناگون دیگر است.

ادراکات اعتباری در نظر علامه اندیشه‌های خودساخته انسان برای برآورده کردن نیازهای حیاتی‌اش هستند. این اندیشه‌ها از وجودی خارجی حکایت نمی‌کنند و نسبی و فرضی هستند به خلاف اندیشه‌های حقیقی. اعتباریات نظریه علامه است در تبیین چرایی کثرت در ادراک و ثبات اصول عقلی و منطقی که پاسخی به نظریات رقیب در این زمینه بوده است. نظریاتی که اصول عقلی منطقی را تابع زیست انسان تعریف می‌کنند.دین در اندیشه علامه با سه تعریف ارائه شده در تعریف اول دین مجموعه‌ای از آموزه‌ها و اوامر است. در تعریف دوم دین روش زندگی اجتماعی بر مبنای معارف و احکامی وحیانی است که توسط انبیاء برای انسان آمده‌اند و غرض از آن سعادتمندی انسان و هدایت اوست. در تعریف سوم دین روشی خاص از زندگی است. دین مساله ای ناگریز است و در صورت فقدان آن جامعه متحمل زیان فراوان می‌شود. منشأ دین وحی است و منشأ گرایش به آن میل فطری انسان. کارکرد دین در حوزه فرد و اجتماع بر اساس فطری بودن آن است.نظریه اعتباریات از تبیین کثرت در ادراک فراتر رفته و به حوزه دیگر مباحث فلسفی همچون دین نیز سرایت کرده. اعتباریات در ارتباط و وابستگی به دین خدمات متقابلی با دین دارد که حلقه وصل این دو در اجتماع و عدالت اجتماع و فطرت انسانی است. در سه موضع مفاهیم، معرفت شناسی و هستی شناسی ارتباط این دو قابل بررسی است.در موضع مفاهیم بخشهای احکام و اخلاق دین در قالب اعتباریات قابل تعریف‌اند. در موضع معرفت شناسی راه درک گزاره‌های هر کدام مجزا و مستقل از دیگریست. در موضع هستی شناسی نیز بخش اعظمی از دین و اعتباریات مصادیق مشترک دارند حتی می‌توان بنا بر تقریری از علامه گفت تمام دین اعتباریات است.

ترجمه ماشینی: The Sacred Is the Profane نه مقاله نوشته شده در طی چندین سال توسط ویلیام آرنال و راسل تی مک کاچون را گردآوری می کند که دیدگاهی همگرا دارند: نه صرفاً اینکه هم مقوله و هم مفهوم "دین" یک ساختار است، چیزی که ما نمی توانیم آن را "طبیعی" فرض کنیم. یا جهانی، اما همچنین توانایی تفکر و عمل «مذهبی»، به طور مشخص، یک مقوله مدرن و سیاسی در خاستگاه ها و تأثیرات آن، صرفاً محصول جانبی دولت مدرن است. این مقالات جمع‌آوری‌شده، که اساساً برای این جلد بازنویسی شده‌اند، بحث‌های علمی کنونی را در مورد بحث‌های سکولاریسم پیش می‌برند، که، نویسندگان استدلال می‌کنند، با پیش‌فرض دین (اغلب تحت پوشش چنین دینی، به اندازه کافی دوگانه‌های مقدس/سکولار، کلیسا/دولت، و خصوصی/عمومی را تئوریزه نمی‌کنند. اصطلاحات «مذهبی»، «ایمان» یا «معنویت») از لحاظ تاریخی مقدم بر دولت-ملت هستند. مقالات، بارها و بارها به این پرسش بازمی‌گردند که «دین» - کلمه و مفهوم - چه چیزی را برای کسانی که از آن استفاده می‌کنند، چه در سطح مردمی، سیاسی، یا علمی محقق می‌کند. تمرکز در اینجا برای دو نویسنده از حوزه‌های ظاهراً متفاوت بر کارآمدی، هزینه‌ها و کار تاکتیکی است که با تقسیم جهان بین دینی و سیاسی، کلیسا و دولت، مقدس و ناپسند انجام می‌شود.

ترجمه ماشینی: میرچا الیاده یک اثر بسیار بدیع و علمی در مورد معنویت توسط مورخ مشهور میرچا الیاده در کتاب مقدس و بی‌حرمتی، مشاهده می‌کند که در حالی که مردم معاصر معتقدند دنیایشان کاملاً بی‌معنی یا سکولار است، هنوز هم گاهی اوقات خود را ناخودآگاه به خاطر چیزی مرتبط می‌بینند. مقدس این پیش‌فرض است که هم کاوش جامع الیاده از امر قدسی را هدایت می‌کند - همانطور که در فضا، زمان، طبیعت و کیهان و خود زندگی تجلی یافته است - و هم دیدگاه گسترده او را از تجربه‌ی انسانی تقویت می‌کند.

با توجه به نقش مهم مسائل اعتقادی در منظومه معارف دینی و اثر مهم آن در سرنوست انسان، آیت الله حیدری توجه فراوانی به این مسائل مبذول داشته است. در همین راستا کتاب حاضر، به بیان دین، چیستی و چرایی آن در زندگی انسان و همچنین کیفیت تکامل شرایع آسمانی پرداخته است. مباحث این کتاب به دو فصل تقسیم می شود: فصل اول: بحث و بررسی دلایل نیازمندی به دین و پیامبران فصل دوم: بیان اینکه اصل دین، واحد است امّا شرایع – با توجه به شرایط زمانی و مکانی – متعدد است. در ادامه نیز، نویسنده به بیان خاتمیت، جامعیت و شمولیت دین اسلام بر همه شرایع و همچنین به بیان ویژگی های این شریعت می پردازد.

ترجمه ماشینی: این کتاب گزیده ای از انواع عمده نظریه های تبیین دین را بررسی می کند: مذهبی، فلسفی، جامعه شناختی، اجتماعی-اقتصادی و روانی. به پیش فرض های این گونه نظریه ها و دلایل ضرورت و اعتبار آنها می پردازد. به سبک های اصلی در تعریف دین می پردازد. این استدلال می کند که موردی برای تبدیل دین به موضوع نظریه پردازی در مقیاس بزرگ مطرح نشده است و معتقد است که تبیین دین با تمرکز بر ویژگی های تاریخ دینی و پیوندهای متقابل بین ایده های دینی بهتر پیش می رود.

ترجمه ماشینی: در اینجا هیچ تلاشی برای تخطی ناپذیر دانستن یا تشریع روش‌های خاصی برای نگریستن به چیزها یا روش‌های کار برای فیلسوفان دین وجود ندارد، فقط پیشنهادهایی برای چگونگی برخورد با طیفی از مسائل اساسی وجود دارد - پیشنهادهایی که امیدوارم بحث‌های پرباری را برانگیزد. و در هر صورت، آن را مبنایی برای کار مستمر خود در این زمینه قرار خواهم داد. - از مقدمه کتاب جدید J.L.Schellenberg با ارائه یک پرداخت اصیل و سیستماتیک به مسائل اساسی در فلسفه دین، به ساختار باورهای دینی و غیر مذهبی، انواع شکاکیت مذهبی و ماهیت خود دین می پردازد. از تحلیل جست‌وجوی نویسنده از ایمان، درک جدیدی از ایمان گزاره‌ای به‌عنوان مستلزم فقدان باور به دست می‌آید. شلنبرگ با ارائه یک سری اصول برای انجام برخی از مهمترین این اهداف می پرسد که اهداف این رشته باید چه باشد. روایت او از توجیه نه تنها اعتقاد، بلکه سایر پاسخ‌ها به دعاوی دینی را نیز مورد توجه قرار می‌دهد و توجیه پاسخ‌ها، گزاره‌ها و اشخاص را متمایز می‌کند. شلنبرگ در سرتاسر کتاب Prolegomena to a Philosophy of Religion، در حال ایجاد زمینه برای توضیح دیدگاه خود است و در عین حال پیشنهاد می کند که چگونه فیلسوفان ممکن است در مفروضاتی تجدید نظر کنند که بیشتر کارهای امروزی در فلسفه تحلیلی دین را هدایت می کند.