جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

دین اسلام برای همة ابعاد وجودی انسان و شئون مادّی و معنوی زندگی او برنامه ارائه کرده است. پس می‌تواند مدار زندگی بشر قرار گیرد و پاسخگوی نیازهای جسمی و روحی، فردی و اجتماعی انسان باشد.نهج البلاغه به دلیل اشتمال بر تعالیم جامع و مرتبط با حوزه‌‌های مختلف معرفتی، ازجمله عقائد و اخلاق، یکی از منابع اسلام‌شناسی است که قابلیت پاسخگویی به نیازهای معرفتی انسان را دارا می‌باشد، ازآن جمله، مسألة بصیرت دینی و رابطة دین‌مداری با آن است که در این کتاب به طور کامل تبیین شده است. دین‌مداری در نهج‌ البلاغه‌ به معنای بهره‌مندی از روح تعبّد و بندگی و ایجاد تلازم میان علم و عمل در عرصه‌ها و حوزه‌های مختلف حیات فردی و اجتماعی است که این دو، شاخصة سوم دین‌مداری یعنی «بصیرت دینی» را موجب می‌شوند که خود، در تعامل متداخل با دو اصل تقوی (تعبّد) و ولایت‌پذیری، حمیّت و غیرت دینی را در وجود انسان دین‌مدار متجلّی می‌سازد.

چکیده مولوی به عنوان یکی از بزرگ ترین عارفان و شاعران ادب فارسی در آثار خود به ویژه مثنوی معنوی از مفاهیم عمیق دینی و عرفانی بهره برده است. بررسی تاثیرپذیری او از سخنان امام علی (ع) در نهج البلاغه و دیگر منابع حدیثی به ویژه موضوع آسیب های فهم دین نشان می دهد که مولوی بسیاری از اندیشه های خود را با الهام از کلام امام علی علیه السلام شکل داده است. این پژوهش به روش توصیفی_ تحلیلی به بررسی تطبیقی دیدگاه های مولوی و امام علی در زمینه هایی مانند ظاهرگرایی دینی، تعصبات مذهبی، جهل و سوء برداشت از مفاهیم دینی می پردازد. مولوی در مثنوی معنوی و دیگر آثار خود از مضامین عمیق دینی و عرفانی بهره برده که در بسیاری از موارد همسو با آموزه های امام علی (ع) در نهج البلاغه و روایات است این پژوهش به روش تطبیقی _تحلیلی وجوه اشتراک و افتراق دیدگاه های این دو اندیشمند را در نقد آسیبهای فهم دین بررسی می کند. نقاط اشتراک 1_ نقد ظاهرگرایی دینی : هر دو با اشاره به خطر تفسیر سطحی از شریعت بر ضرورت توجه به باطن و حقیقت دین تاکید دارند. امام علی درخطبه های متعدد از تحریف حقایق به تأویل سخن می گوید و مولوی نیز در ابیات مختلف ظاهر بینان را به (خران کتاب بار) تشبیه می کند. 2 _توجه به اخلاق و سیرت درونی : امام علی تقوا و تهذیب نفس را اساس دینداری می دانند و مولوی نیز در داستان های خود ریا و عبادت بی حقیقت را نکوهش می کند. 3_ پرهیز از تعصبات کورکورانه: هر دو تعصب بی دانش و جمود فکری را مانع درک حقیقت دین معرفی می کنند. نقاط افتراق 1_ شیوه بیان : امام علی با بیانی صریح و خطابی به نقد آسیب ها می پردازند، در حالی که مولوی با زبان تمثیل و داستان های رمزآلود همان مضامین را منتقل می کند. 2_تاکید بر عرفان و محبت: مولوی بیش از امام علی (ع) بر عشق به عنوان محور فهم دین تاکید دارد در حالی که نگاه امام علی بیشتر مبتنی بر عقلانیت و عدالت است. 3_زمینه تاریخی : کلام امام علی در بستر چالش های سیاسی اجتماعی صدر اسلام شکل گرفته اما دغدغه مولوی بیش تر پاسخ به شبهات عرفانی و فلسفه عصر خود است این پژوهش نشان می دهد که مولوی با الهام از مفاهیم بنیادین کلام امام علی به بازخوانی آسیب های فهم دین در قالب ادبیات عرفانی پرداخته اما در برخی مؤلفه ها رویکردی متفاوت با ایشان دارد. نتایج نشان می دهد که مولوی با بهره گیری از مضامین بلند امام علی (ع) به نقد برداشت های سطحی از دین پرداخته و بر ضرورت ژرف اندیشی و عرفان حقیقی در فهم آموزه های دینی تاکید کرده است. کلیدواژه ها :مولوی _ امام علی_ فهم دین_ آسیب های دین شناسی _نهج البلاغه_ عرفان اسلامی

از برجسته‌­ترین و بارزترین نمودهای یک نویسه که آن را از متون دیگر متمایز می­‌سازد استفاده از الگوهای خاص زبانی است. نهج­ البلاغه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و با کاربست تکامد توانسته سبک منحصر به فرد خود را خلق کند. ترجمه این جنس مفردات نهج­ البلاغه به دلیل دشواری در فهم معنا، نیاز به معناشناسی دارد و بهترین نوع آن معناشناسی توصیفی است؛ چرا که در سیاق جمله و از رهگذر روابط جانشینی و همنشینی یک واژه با واژگان و عبارات دیگر و از طریق کتب لغت است که می­‌توان به معنای اصلی این­گونه تعابیر دست یافت. پژوهش حاضر، از رویکرد تطبیقی _ توصیفی بهره جسته و نگارندگان به دنبال آنند که با مقایسه ترجمه واژگان یا عبارات دارای تکامد به آسیب­ شناسی موردی برگردان­‌ها پرداخته و به مخاطب نشان دهند که از میان ترجمه­‌های فارسی کدام عملکرد بهتری نسبت به سایرین داشته است. نویسندگان جستار پیش رو، برای آشنایی مخاطب با ترجمه واژگان یا عبارات تکامدی در پایان هر گزاره یا جمله، ترجمه­‌ای را تحت عنوان ترجمه پیشنهادی ارائه نموده­‌اند. نتایج حاصله، حاکی از آن است که به غیر از دین­پرور اکثر مترجمان فارسی زبان در برگردان این رویه متنی دچار ساده­ انگاری شده­‌اند و این اهمال سبب عدم انتقال دقیق سبک خاص نهج­ البلاغه در ترجمه­‌ها شده است.

دین، روش درست زندگی در سایه امنیت و آرامش را به آدمی آموزش داده و مسیر رسیدن به سعادت دنـیا و آخرت را در پرتو دستورالعمل‌های نجات‌بخش خود، به انسان نشان می‌دهد، به همین علت هم هست که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرموده است: «لَا حَیَاهَ إِلَّا بـِالدِّین»، زنـدگی بدون دین امکان ندارد. بعد از قرآن کریم، این نهج‌البلاغه است که راهگشای ما انسان‌ها است و هرروز، تازه‌تر می‌شود و درس علم و زندگی به انسان‌ها می‌آموزد. دین در سخنان امام علی (علیه‌السلام) از موضوعات بسیار مهم و پر‌بسامد است. امام در سخنان خود به ویژگی‌های دین و دین‌داری و مصادیق آن، موانع وصول به آن و اعتلای دین و توصیفات دقیق و رسا از دین مبین اسلام و تبعات پیروی نکردن از آن و... پرداخته‌اند. وجود عنصر امامت، هماهنگی باعقل، هماهنگی با فطرت، اهتمام بـه عـلم و دانش، انسجام‌ و استحکام‌ درونی، سهولت و سادگی، سازگاری دین و دنیا از مهم‌ترین عوامل پایایی دین در نهج‌البلاغه هستند. از عوامل اعتلا و تقویت دین‌داری فردی که در نهج‌البلاغه شریف آمده، می‌توان به فراگرفتن اسلام راستین، داشتن معرفت حقیقی به پروردگار، اعتماد به خداوند، انجام عمل صالح، محبت و مودت اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، خود‌شناسی، استفاده از عقل و تجربه، اهل تفکّر و تدبّر بودن، نگاه امتحانی داشتن به نعمت‌ها و محنت‌ها، کار و تلاش، بصیرت و اراده، داشتن کرامت و عزت‌نفس، اهل مسابقه بودن در دین‌داری، داشتن زهد حقیقی، انجام واجبات و پرهیز از گناه و دوری از هوای نفس، شناخت شیطان و راههای نفوذ آن (دشـمن‌شناسی)، هم‌نشینی با اهل دیانت و تقوا، انس با قرآن، عاقبت‌اندیشی و آینده‌نگری، اشاره کرد. از عوامل اعتلا و رشد دین‌داری در جامعه نیز از منظر نهج‌البلاغه، می‌توان به مواردی از قبیل وجود رهبری صالح در رأس جامعه، عملکرد عالمان دینی، مبارزه با تحریف‌ها و بدعت‌ها و پاسخ‌گویی بـه شبهات، رواج امربه‌معروف و نهی از منکر، وحدت اسلامی، بهره بردن صحیح از هنر و رسانه، مردم‌سالاری دینی، شایسته‌سالاری، الگو‌سازی صحیح، تربیت نسل، حفظ و تعظیم شعائر اسلامی، تشویق به تولید و رشد اقتصادی اشاره کرد. اولین اقدامی که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در جهت اعتلای دین و در مقابله با تحریف دین انجام دادند، جمع‌آوری قرآن بود. دین‌داری بدون تمسک به ثقلین (کتاب و سـنت)، سـبب گمراهی‌ افراد می‌شود. هرچقدر معرفت و شناخت انسان‌ها از دین و کارکردهای دین،‌ بیشتر شود گرایش آن‌ها به دین بیشتر شده و دین‌داری آنان تقویت می‌گردد. روش تحقیق و جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای است که در چهارفصل گردآوری و تنظیم‌شده است.

توحید و عدالت دو مفهوم اساسی در اسلام هستند.در اسلام توحید به یکتاپرستی محض تاکید دارد و عدالت به عنوان اصلی اساسی در حکومت و جامعه مطرح است. در مسیحیت مفهوم توحید به صورت تثلیث معرفی می‌شود و عدالت بیشتر به عنوان یک فضیلت اخلاقی و اجتماعی مورد تاکید قرار می‌گیرد . هدف از این تحقیق تبیین و روشن شدن مفاهیم توحید و عدالت است که در نهج البلاغه و قرآن و انجیل بیان شده است . روش تحقیق در پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی با ذکر شواهد و مستندات موجود در کتاب‌ها، ترجمه و شرح نهج البلاغه و قرآن و انجیل بود . نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که در هر دو دین اسلام و مسیحیت توحید به معنای یکتاپرستی است در قرآن اشاره مستقیم به وجودخداست، اما در مسیحیت این یگانگی در قالب تثلیث بیان می‌شود و اینکه به معنای اعتقاد به خدا در سه شخص( پدر، پسر و روح‌القدس) است. این مفهوم یکی از اصول اساسی ایمان مسیحی است. مفهوم عدالت نیز همانطور که در نهج البلاغه و قرآن و انجیل اشاره شده به معنی مساوات بوده و هدف اصلی آن ایجاد شرایطی است که در آن همه افراد از فرصت‌های برابر برخوردار باشند و از تبعیض به دور باشند.پژوهش حاضربررسی مفهوم توحیدوعدالت رادرکتاب نهج البلاغه وکتاب مقدس قرآن وانجیل بررسی کرد.این مقایسه نشان می دهدکه درهردودین هدف نهایی ارتقاءانسانیت وزندگی عادلانه ویکتاپرستی است هرچندکه مسیرهاوتعاریف ممکن هست متفاوت باشد.

علم کلام علمی است که درباره اعتقادات دینی به دو روش عقلی و نقلی در راه استنباط عقاید و دفاع از آنها بحث میکند. برخی مسائل علم کلام، عقلی و برخی نقلی و برخی نیز مشترک است. رابطه این دو روش مکاتب و گرایشهای مختلفی را در علم کلام به وجود آورده است. یک مکتب، عقلگرایی افراط است که همواره عقل را بر نقل ترجیح داده و معیار اصلی فهم دین را عقل میداند. معتزله با تبعیت از عقلگرایی یونانی نماینده این مکتب هستند. مکتب دیگر، نقلگرایی افراطی است که نقل و ظاهر متون دینی را اصل دانسته و همواره آن را بر عقل ترجیح میدهند تا جایی که با توجه به ظواهر متون دینی، برای خداوند جسم و دست و پا قائل شدهاند. اهل سنت و جماعت، پیروان اصلی این مکتب هستند. مکتب سوم، عقلگرایی اعتدالی است که عقل و نقل را مکمل همدیگر دانسته و همواره سعی میکنند که بین این دو تعادل برقرار کنند. اشاعره هر چند با چنین هدفی به میدان آمدند و همواره شیوه عقلگرایی استدلالی را برای خود محفوظ داشتند، اما در عمل، تابع اهل سنت و جماعت شدند و از استدلالهای عقلی برای تحکیم دیدگاههای آنها استفاده کردند. اما شیعه امامیه با تبعیت از اهل بیت (ع)، جز در مورد گروه‌های خاص مثل اخباری‌گرایی افراطی، همواره تابع عقلگرایی اعتدالی بوده‌اند. مسأله رابطه عقل و نقل در زمینه تعالیم دینی، در روایات و از جمله سخنان حضرت علی ع، ابعاد مختلفی داشته و با انواع عقل، مثل عقل فطری، و عقل اکتسابی مواجه هستیم.با توجه به آنچه بیان شد، در این پایان نامه به ابعاد مختلف عقل در سخنان حضرت علی ع میپرازیم. البته مشخص است که عقل ابزاری که صرفا به فهم سطحی و ظاهری امور میپردازد، در این تحقیق مطرح نیست، زیرا شکی در کاربرد این عقل نیست. اما عقل به عنوان منبع، چه عقل فطری باشد، یا اجتهادی یا عقل تبیینی باشد، یا عقل استدلالی، چه عقل نظری باشد، یا عقل عملی، در این تحقیق مورد توجه است و موارد مختلف آن از سخنان حضرت علی ع استخراج و ارتباط آن با نقل بررسی میشود. مشخص است که در تعالیم ائمه ع عقل اعتدالی مطرح است و مدار این تحقیق نیز بر محور عقل اعتدالی قرار دارد. البته در جهت تقابل با این عقل، موارد عقلگرایی افراطی و تفریطی هم استخراج و بررسی میشود

درک صحیح از مبانی و آموزه های ادیان دیگر، مخصوصاً ادیانی که ریشه خود را از حضرت ابراهیم می دانند موسوم به ادیان ابراهیمی، موجب ارتباط و تعامل میان پیروان ادیان و پرهیز از منازعات الهیاتی بیهوده می‌شود. اقتضای این امر، مراجعه به منابع اصلی ادیان در جهت یافتن نظرات اصیل دین است. یکی از محوری تری مفاهیم مشترک در ادیان ابراهیمی، نبوت است. در ادیان ابراهیمی وحی به عنوان راه انتقال پیام‌ها و مفاهیم الهی از طریق افراد برگزیده (پیامبران )به بندگان است. از آنجا که وحی بر همه افراد نازل نمی‌شود، خداوند بندگانی را انتخاب کرد تا مخاطب بدون واسطه انسانی وحی باشند. در ادبیات دین به این افراد نبی و به جایگاهشان نبوت گفته می شود. بنابراین جایگاه نبوت در هر سه دین ابراهیمی جایگاه ویژه است و افراد مخصوصی داری این شأن هستند. براین اساس، آنچه در این پژوهش دنبال می شود، بررسی نقاط اشتراک و افتراق این منصب است ، مشخص است که خدا مقام نبوت را قرار داد تا پیام خود را از آن طریق منتقل کند، اما در یهودیت ، مسیحیت و اسلام در عین اینکه مشترکاتی در مورد مقام نبوت هست، اختلافاتی نیز وجود دارد که قابل بحث است. اگرچه در مورد جایگاه نبوت در اسلام و مسیحیت پژوهش های متعددی صورت گرفته؛ اما آنچه اکثر این پژوهش ها به آن پرداخته اند، مقایسه تطبیقی متون مقدس با قرآن مجید به صورت کلی و یا مقایسه برخی از مولفه های نبوت میان کتاب مقدس و قرآن بوده است؛ اما پژوهشی که این تطبیق را میان کتب مقدس مسیحیت و آموزه های علوی انجام دهد یافت نشد. علت این انتخاب، این است که امیرالمومنین علی علیه السلام به عنوان نزدیک ترین افراد به پیامبر صل الله علیه بوده‌اند. در مذهب تشیع، ایشان جانشین بلافصل پیامبر صل الله علیه و اولین امام هستند. شیعیان امام را معصوم و سخنان او را در راستای کلام الهی و مفسر آن می دانند؛ لذا احادیث و عملکرد امام یکی از منابع مورد استناد برای پی بردن به نظر دین است و بعد از قرآن رتبه دوم اعتبار را دارا است. از آنجایی که سخنان علوی به صورت گسترده به جایگاه نبوت پرداخته اند وایشان هم عصر نبی مکرم اسلام بوده اند، مناسب است پژوهشی در این راستا صورت گیرد تا جوانب مختلف بحث آشکار شود. به عبارت دیگر در این نوشتار در صدد، بررسی تطبیقی جایگاه نبوت از دیدگاه امیرمومنان علی علیه السلام با متون مقدس مسیحی (عهد قدیم و عهد جدید)هستیم. از آنجایی که در سخنان امام علی(علیه السلام) به وجوه مختلف جایگاه نبوت پرداخته شده، و فراوانی آن قابل توجه است، جا دارد پژوهشی مستقل به این موضوع اختصاص یابد.