جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در مباحث گذشته به برخي مباحث مقدماتي دربارة ارزش‌هاي اخلاقي اشاره شد. ضمن آن مباحث، با استفاده از کتاب و سنت، ويژگي‌هايي که مناسب با موضوع علم اخلاق بود، مطرح شد. نکتة درخور توجه این است که تعريف ما از ارزش اخلاقي، به ‌معناي ناديده گرفتن تعريف ساير دانشمندان، اعم از مسلمان يا غيرمسلمان، از علم اخلاق نيست. طبعاً علوم، متناسب با موضوع و مباحث مطرح در آنها، با يکديگر تفاوت‌هايي دارند. دانشمندان براي اينکه مجهولات‌ به معلومات تبديل شوند، آنها را دسته‌بندي مي‌کنند و مجموعه مسائل مرتبط با يكديگر را يک «علم» مي‌نامند. سپس با توجه به گسترده بودن مسائل برخي از علوم، حيثيتي را به موضوع آنها مي‌افزايند و براساس آن حيثيت، علم را به چند باب تقسيم مي‌کنند. اينها قراردادهايي است که از گذشته در علوم مختلف و در بين دانشمندان يوناني وجود داشته و همچنان وجود دارد.

اين متن درس اخلاق استاد به طلاب علوم ديني پيرامون رابطة دين و اخلاق است. دين شامل احكام، اعتقادات و اخلاق است. دين اسلام يعني دين حق، بر سه اصل استوار است: ايمان به خدا، ايمان به روز جزا و ايمان به آنچه خداي متعال نازل كرده است. اين سه، اصول دين (توحيد، نبوت و معاد) است. بنابراين، دينداري امري اعتقادي، تعبدي و عملي داراي مراتب است كه حد نصاب آن، همان اعتقاد به اصول دين است. دو فرضيه پيرامون رابطة دين و اخلاق مطرح است: 1. در اسلام، ارزش اخلاقي بدون اعتقاد به خدا، پيامبر و قيامت مفهومي ندارد. 2. بعضي مراتب اخلاقي، بدون دين تحقق نمي‌يابد. آنچه پذيرفتني است، فرض دوم است و ايمان و عمل صالح با يكديگر متلازم هستند. اين مقال، به تفصيل پيرامون رابطه دين و اخلاق مي‌پردازد.

علامه مصباح یزدی در فصل ششم کتاب حقوق و سیاست در قرآن، طرحی نو در زمینه تعیین حاکم ودیگر مسئولان حکومت پیشنهاد می‌کنند. این طرح مبتنی بر توحید، ولایت و توجه به مردم، عدالت وتقوا است. در این مقاله سعی می‌کنیم با استخراج و شمردن ویژگی‌هایی نظیر حاکمیتِ الهی، شایسته‌سالاری، رواجِ روحیه‌ی عدالت، تقوا ومعنویت در جامعه، توجه به تأمینِ رضایتِ الهی در مسیرِ گزینشِ مسئولین برایِ تأمینِ ثبات و کارآمدی حکومت و حمایتِ مردمی (نمایندگیِ خدا)، افزایشِ میزانِ دقت وکارایی، عنصرِ پاسخ‌گو بودنِ مسئولان، افزایشِ تضمینِ سلامتِ حاکم و مسئولین، کمک به شکل‌گیریِ رقابتِ سالم در جامعه و کمک به افزایشِ یک‌پارچگی و همدلی عناصرِ جامعه‌ی اسلامی «در طرحِ علامه»، برتریِ آن نسبت به مدل‌هایِ دیگر را که در حال حاضر در سایر کشورها درحال اجرا هستند، اثبات نماییم. روش اجرایِ این تحقیق روش مقایسه‌ای بوده وابزارِ گردآوریِ داده‌ها و اطلاعات، مقالات و برخی کتاب‌هایِ ارزشمند در این زمینه است.

هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه دیدگاه‌های آگوست کنت و علامه مصباح یزدی درباره مسئله همبستگی اجتماعی، علل پیدایش و عوامل تقویت آن است. روش تحقیق، نقلی-تاریخی بوده و شیوه گردآوری داده‌ها، اسنادی و کتابخانه‌ای است. پژوهشگر با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای، سامانه‌های اطلاع‌رسانی کتاب و پایگاه‌های معتبر، داده‌ها را جمع‌آوری کرده است. روش پردازش و تحلیل نیز توصیفی-تحلیلی می‌باشد. هرچه همبستگی میان اعضای جامعه و میان مردم و حاکمان قوی‌تر باشد، بستر برای بقای جامعه و پیشرفت آن مساعدتر خواهد بود. آگوست کنت برای همبستگی اجتماعی ارزش ذاتی و بنیادین قائل است و عامل اصلی آن را ذهن بشر (توافق اذهان و باورهای مشترک)، دین و تقسیم کار اجتماعی می‌داند. در مقابل، علامه مصباح یزدی همبستگی اجتماعی را ارزشی ابزاری می‌شمارد و قوه عاقله (عقل جمعی هدایت‌شده) را مهم‌ترین عامل ایجاد آن معرفی می‌کند. ایشان بر این اساس، انواع روابط اجتماعی را بررسی کرده و بالاترین شکل همبستگی را همبستگی مبتنی بر دین حق می‌دانند که می‌تواند مصالح مادی و معنوی اعضای جامعه را توأمان تأمین کند. از نظر ایشان، تقسیم کار اجتماعی نیز می‌تواند این همبستگی را تقویت نماید. در مجموع، علامه مصباح یزدی قوه عاقله را عامل اصلی همبستگی اجتماعی می‌داند و در چارچوب تحلیل انواع روابط اجتماعی، بهترین نوع همبستگی را آن می‌شمارد که با محوریت دین حق شکل گرفته و مصالح مادی و معنوی جامعه را تأمین کند؛ در حالی که آگوست کنت، دین را یکی از عوامل همبستگی اجتماعی معرفی می‌کند، اما دینی را مد نظر دارد که از پوزیتیویسم الهام گرفته شده باشد .