جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هویّت اِخباری نبی، بُعد اجتماعی و تبلیغی پیامبر را برجسته، و بر مسئولیّت او در ابلاغ وحی الهی به مردم تأکید می‌کند. نوشتار حاضر با روش توصیفی – تحلیلی در مقام پاسخ به این پرسش است که از دیدگاه شیخ مفید و شیخ طوسی آیا نبی مانند رسول، موظّف به ابلاغ وحی الهی است یا خیر؟ هدف پژوهش، تطبیق و مقایسه دیدگاه شیخ مفید و شیخ طوسی درباره لزوم ابلاغ وحی توسّط نبی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شیخ طوسی با استناد به معنای لغوی، نبی و رسول را در وظیفه ابلاغ پیام الهی، یکسان می‌داند، امّا شیخ مفید قائل به گستردگی مفهوم نبی نسبت به رسول است؛ چرا که مفهوم رسول مقیّد به داشتن مأموریت ابلاغ است، در حالی که این قید در تعریف نبی نیامده است. بنابراین، لازم است نبی به صاحب خبر، و دریافت کننده خبر معنا شود نه خبر دهنده؛ و این معنا ملازم با ابلاغ خبر و رساندن آن به دیگران نیست، و با تفسیر وی از اعمّ بودن نبی نسبت به رسول، مناسبت دارد. ظاهر آیاتی مانند (بقره:213، حج:52، مریم:51، فرقان:31) دیدگاه شیخ مفید مبنی بر اعمّ بودن نبی نسبت به رسول از جهت داشتن مأموریت ابلاغ وحی را مورد خدشه قرار می‌دهد.

«قاعدۀ الواحد» به‌مثابۀ اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمۀ بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن می‌داند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجب‌الوجود در تعارض است. ابن‌سینا و خواجه ‌نصیر در سنت مشاء، این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کرده‌اند؛ در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعدۀ الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با شیوۀ تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ابتدا به تبیین مفهوم الواحد می‌پردازد و سپس مهم‌ترین آرای مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد می‌کند و درنهایت بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید می‌ورزد. منشأ انکار الواحد بر اساس این پژوهش، نداشتن تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رأی مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّی‌محور و تلقی صدور به‌مثابه تجلی وجود بسیط‌الحقیقة، نظامی منسجم بنا می‌نهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم هم‌ساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبه‌ای از تعین حقیقت واحد است و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است.

این کتاب راجع به حضرت مهدى(عج) مسأله طول عمر آن حضرت، فوايد وجودى او در حال غيبت و مسائل مربوط به خروج ايشان است كه توسط محمدباقر خالصى در سال 1360ش به فارسى ترجمه شده است. مترجم به عنوان مبلغ و سخنران در بين طبقه دانشجو و اهل علم فعاليت داشته و كرارا به افرادى برخورد نموده است كه همواره اشكلات و شبهاتى درباره غيبت حضرت مهدى(عج) طرح می‌كردند و چون پاسخ بعضى از آنها احتياج به بحث و صحبت گسترده‌اى داشته، تصميم به چاپ كتابى براى اين امر مى‌گيرد؛ اما به دلايل زير، «الفصول العشرة في الغيبة» را ترجمه كرده است: اين كتاب، مسائل و انتقادات علمى مربوط به غيبت حضرت مهدى(عج)، به خوبى مورد بحث و بررسى قرار داده است. در ضمن اين كار، از زحمات شيخ مفيد قدرشناسى شده و اين عالم بزرگ به افراد فهميده و محق معرفى شده باشد.

اين كتاب به بررسى مسائل علم كلام و اصول عقائد از ديدگاه عقل و شرع پرداخته است.مؤلف اصطلاحات و مسائل علم كلام را نيز شرح و توضيح داده است.

كتاب حاضر مناظره‌اى است ميان شيخ مفيد و ابوجعفر، محمد بن احمد بن محمود نسفى دربارۀ وجوب يا حرمت شستن پا هنگام وضو.

الشيخ المفيد و علوم الحديث رساله عربى است به قلم ماجد الغرباوى که علوم حدیث و اصطلاحات مختلف حدیثى را در آثار شیخ مفید مورد بررسى قرار داده است. تألیف کتابى مستقل در موضوع علوم حدیث، از جمله علم رجال، متأسّفانه به علّت‌هاى مختلف، از روش‌هاى علماى بزرگى همچون شیخ مفید نبوده است و چون دستیابى به اقوال این بزرگان مى‌تواند راهگشاى بسیارى از مشکلات در اسناد روایات باشد. نویسنده این رساله، ضمن مراجعه به کتاب‌ها و رساله‌هاى شیخ مفید، دیدگاه‌هاى ایشان در قسمت‌هاى مختلف علوم حدیث، از جمله علم رجال را گردآورى نموده و آن را در این رساله، ارائه نموده است. رساله، شامل هشت فصل است: فصل اوّل و دوم، درباره دیدگاه شیخ مفید در علم درایه و اقسام حدیث است. از فصل سوم به بعد، دیدگاه‌هاى ایشان در محورهاى مختلف علم رجال، گِرد آورى شده است که عبارت‌اند از: جرح و تعدیل، اقسام حمل حدیث، صفات راوى و مروى، معرفت صحابیان و طبقات آنها، املا، کتب و روایت.

أحكام النساء تألیف شيخ مفيد، ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان (336 - 413 هجرى) می‌باشد که از چهره‌هاى برجسته فقها و روات شيعه در قرن چهارم هجرى است. در موضوع احکام بانوان و مسائل شرعى مربوط به آنان را مورد بررسى قرار داده است. شيخ مفيد این کتاب را به درخواست بانوى بزرگوار و سيده جليل القدر، مادر سيد‌ ‎مرتضى و سيد‌ ‎رضى، يعنى فاطمه دختر حسین بن احمد بن حسن ناصر كبير نگاشته است. وى از شيخ مفيد درخواست نمود کتابى مختصر و خلاصه درباره احكام بانوان بنویسد.ايشان نيز پذيرفت و این کتاب را به نگارش درآورد . کتاب با پیشگفتار و مقدمه آغاز و مطالب با تبویب بندی، تنظیم و ارائه شده است. اين کتاب درباره احكام بانوان مى‌باشد. شيخ مفيد در این کتاب خلاصه‌اى فشرده از مسائل عقيدتى را مطرح نموده، سپس به مباحث فقهى، از کتاب طهارت تا کتاب ديات - يعنى تمام ابواب فقه كه مربوط به بانوان مى‌باشد - پرداخته است. اين کتاب در نوع و سبک، نمونه و بى‌نظير است و اولین کتابى است كه به این سبک نگاشته شده است. کتاب حاضر یکى از منابع معتبر فقهى شيعه مى‌باشد كه از زمان نگارش تا این زمان، در طول هزار سال پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و در منابع فقهى از آن نقل شده، مورد استناد قرار مى‌گیرد. أحكام النساء یکى از منابع ارزشمند فقهى برای شناخت فتاواى شيخ مفيد است و رساله عمليه ايشان برای بانوان و منبعى با ارزش برای شناخت ديدگاه فقهى و اصولى و شيوه استنباط و اجتهاد ايشان مى‌باشد. اين کتاب مرجعى مناسب برای شناخت نظريات فقهاى شيعه در آن دوران پيرامون احكام بانوان مى‌باشد. شيوه شيخ مفيد در این کتاب آن است كه به ترتيب کتاب‌هاى فقهى از طهارت تا ديات احكام شرعى مربوط به بانوان را آورده، سپس برای بهتر روشن شدن مباحث به احكام مردان نيز در همان موضوع اشاره‌اى دارند؛ خصوصا آنجا كه بحث درباره احكام بانوان در مسائلى باشد كه مرتبط به مردان مى‌شود، مثل ابواب نكاح و طلاق. شيخ مفيد در این کتاب هرگاه احكام زنان كنيز با زنان آزاده فرق داشته باشد، احكام كنيزان را هم بيان نموده. در آخر کتاب بخشى به نام «احكام بانوان در شريعت و واجبات و مستحبات بانوان» آمده كه ظاهرا این بخش در اول کتاب بعد از مقدمه بوده و اشتباها در آخر آمده است. مهم‌ترين موضوعات مطرح شده در کتاب احكام النساء عبارتند از: آنچه عقيده به آن بر همه واجب است، آنچه بر بانوان واجب است، باب حيض، احكام بانوان در نماز، احكام بانوان در روزه[۷]، احكام بانوان در زكات و صدقه، احكام بانوان در حج و عمره، احكام بانوان در نكاح و ازدواج، احكام بانوان در طلاق و درگذشت همسر، احكام بانوان در شهادات و بينات، احكام بانوان در قصاص و ديات، احكام بانوان در حدود و آداب، واجبات و مستحبات بانوان، احكام بانوان در احتضار و غسل و كفن و نماز بر آنها، و... کتاب دارای پاورقی بوده و فهرست مطالب و فهرست منابع و ماخدی برای آن تنظیم نشده است.