جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف:این پژوهش با هدف بررسی انتقادی اختلاف قرائت در آیه ۳۱ سوره رعد (أَفَلَمْ یَیْأَسِ/ أَفَلَم یَتَبَیّنَ) و ارزیابی اعتبار قرائت منسوب به جمعی از صحابه، تابعین و امامان معصوم (ع) انجام شده است. مسئله اصلی، تحلیل گزارش ابن عباس درباره خطای کاتب در نگارش این واژه و بازخوانی این قرائت بر اساس کهن‌ترین مصحف موجود یعنی مصحف صنعا (۱) است. روش:این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد انتقادی-تاریخی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای منابع تفسیری و قرائات (چون تفاسیر طبری، زمخشری، طبرسی و کتب قرائات) و نیز بررسی مستقیم تصاویر منتشرشده از مصحف صنعا (۱) گردآوری شده است. با توجه به نبود آیه مورد بحث در صفحات موجود، با بررسی رسم‌الخط واژگان مشابه در این مصحف، شیوه نگارش واژه «ییأس» بازسازی و تحلیل شده است. یافته‌ها:یافته‌ها نشان می‌دهد که قرائت «أَفَلَم یَتَبَیّنَ» از بیش از بیست نفر از صحابه و تابعین و سه امام معصوم (ع) نقل شده است. در رسم‌الخط مصحف صنعا، همزه در میان کلمه نه تنها نوشته نمی‌شود، بلکه پایه‌ای (همچون الف یا دندانه) نیز برای آن در نظر گرفته نمی‌شود. بر این اساس، واژه «ییأس» در این رسم‌الخط به صورت «ییس» نوشته می‌شود که با «یتبین» از نظر تعداد دندانه‌ها تفاوتی ندارد. بنابراین، ادعای ابن عباس درباره اشتباه کاتب در شمارش دندانه‌ها بر اساس این مصحف منتفی است. همچنین، معنای «یتبین» (آشکار شدن) بدون نیاز به تقدیر و تکلف، با سیاق آیه سازگار است. نتیجه‌گیری:قرائت «أَفَلَم یَتَبَیّنَ» با پشتوانه نقلی قوی از منابع فریقین و نیز هماهنگی با رسم‌الخط کهن مصحف صنعا، از اعتبار قابل توجهی برخوردار است. اگرچه این قرائت با قرائت مشهور (أَفَلَمْ یَیْأَسِ) در صورت تفسیر یأس به علم، تفاوت معنایی فاحشی ندارد، اما وضوح معنایی و عدم نیاز به تقدیر، آن را به قرائتی مرجح تبدیل می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از شواهد مکتوب کهن می‌تواند در داوری درباره قرائات راهگشا باشد.