جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش در صدد است که به توضیح و تشریح محدوده هایی که زنان در کتب مقدس سه آئین اسلام، یهود و مسیحیت به فعالیت اجتماعی اشتغال داشته اند، بپردازد و به این طریق حریم و آداب روابط اجتماعی آنها را نیز از این متون استخراج کند .عرصه های سیاسی، میادین فرهنگی، و تجارت و کسب و کار از جمله محدوده هایی هستند که زنان در عصر پیامبران توانسته اند در آن گام نهند .شواهد موجود در متن قرآن و عهدین حضور زنان را در این سه قلمرو به اثبات می رساند اما در کنار آن به تعیین حریم اجتماعی زنان نیز اقدام کرده و نشان می دهد که زنان از برخی جهات دارای محدودیت های شرعی می باشند که اگر با دیده صی بصیرت به آن نگریسته شود، جز تأمین امنیت و آرامش جسمی و روحی زنان و سلامت جامعه هدفی را دنبال نمی کند .اثبات وجود آداب اجتماعی مانند حجاب و عفت در کلام و رفتار، که نشان از برخی اشتراکات قرآن و عهدین دارد، از دیگر مسائل مهم و مورد بحث در این پژوهش است که بخش اعظم رساله را به خود اختصاص داده است و در دو قسمت روابط کلامی و روابط غیر کلامی مورد بررسی قرار گرفته است .سایر فصول نیز به تعیین قلمروهای حضور زنان در قرآن و عهدین و برخی مفاهیم ضروری تحقیق، مانند رویکرد کلی قرآن و عهدین به زن و جواز یا عدم جواز حضور زن در اجتماع اختصاص یافته است .

روش‌شناسی یکی از مهمترین و بنیادی‌ترین مباحث در گستره تفسیر متون مقدس است که خود در سطوح مختلفی قابل طرح است. اختلاف در آرای تفسیری را گرچه می‌توان در نگاه اول به نوع برداشت و فهم مفسرین از متون مرتبط کرد، اما چنین برداشتی، جامع و تشریح‌ کننده محل اصلی درگیری نیست. روش‌شناسی رایج در حوزه تفسیر، معمولا به بررسی ابزار مفسر در پیاده‌سازی و توجیه منطق صدق او نظر دارد، درحالی‌که بررسی و ترسیم منطق فهم مفسر، بدون شک یکی از مهمترین ارکان روش‌شناسی است. منطق فهم مفسر، حیطه گسترده‌ای از باورها و شناخت‌‌های عمیق وی را شامل می‌شود که می‌توان آن‌‌ها را در ساختار کلی نگاه به جهان و انسان و مباحث معرفت‌‌‌شناختی، نظام‌مند و تدقیق کرد. این ساختار کلی، معیاری عمومی و قابل سنجش را جهت تبیین آرا و مقایسه اندیشه‌‌ها فراهم می‌کند. از سوی دیگر، مشکلات فرهنگی و اجتماعی امروز جامعه بویژه در مساله زن، لزوم ورود به پایه‌‌های فهم را - خاصه در متون مقدس - ضروری کرده است. در این راستا، این تحقیق بر آن است که روش‌شناسی فهم آیت‌الله جوادی‌آملی را در نگاه تفسیری ایشان به مبحث زن ترسیم کند و به تکمیل و جمع‌بندی عناوین سه‌گانه مذکور از نظرگاه ایشان بپردازد که پیش از این به شکل محدود و پراکنده ذیل مباحث تفسیری ایشان بیان شده است. این موارد، قواعدی بنیانی را در ساختارهای سه‌گانه فهم شکل می‌دهند و الگوی روش‌شناسی فعلی را در عرصه تفسیر، جامعیت بیشتری می‌بخشد. در بررسی حاضر، الگوی منطق فهم مفسر تسنیم در سه‌گانه جهان‌شناسی با شناخت انسان(= انسان‌شناسی) و معرفت او(= معرفت‌شناسی)، ترسیم می‌شود. دیدگاه جهان‌شناسی ایشان، جامعِ ماده و مجرد در مراتب مختلف است. تمرکز بحث زن در نگاه ایشان در بخش انسان‌شناسی بارز است. ایشان با تکیه بر نگاه جهان‌شناسی خود به تقسیم وجود انسان به جسم و روح می‌پردازند و بخش روحانی وجود را علت همتایی زن و مرد در کمالات انسانی و بخش جسمانی را به سبب اختلاف در خصوصیات و فضیلت‌‌های نسبی دو جنس بهم، متناسب با مسئوليت‌‌های خانوادگی و اجتماعی می‌دانند.

از دیدگاه قرآن کریم انسان ها در مواجه با مسأله ولایت و اینکه در مقام عبودیت و بندگی چه راهی را انتخاب کنند به سه گروه عمده تقسیم می گردند :انسان هایی که خود را تحت ربوبیت و ولایت الهی در آورده و راه عبودیت و بندگی را طی می کنند خداوند متعال نیز آنان را مشمول رحمت ویژه خود رحیمیت قرار داده و آنان را مقربان و منعمین درگاه خود قرار می دهد قرآن کریم پیامبران، صدیقان، شهداء، صالحان و مؤمنینی را که از آنان تبعیت می کنند را جزء این دسته معرفی می کند .گروه دوم کسانی هستند که به علت استکبار و برتری جویی، تن به ولایت الهی نداده و حتی به دشمنی با خدا و رسولان او برخواسته و به عصیان و نافرمانی پرداختند آنان کسانی هستند که شیطان را بر خود چیره کردند .از این رو خداوند متعال نیز، آنان را مورد خشم و غضب خویش قرار داده و آنان مغضوبین درگاه الهی گشتند .توبه و بازگشت به سوی خداوند از عمده راه هایی است که در قرآن و روایات اهل بیت ع سبب نجات از غضب الهی معرفی شده است .گروه سوم انسان هایی هستند که به دلیل عدم همراهی با ولایت از صراط بندگی انحراف پیدا کرده و به حریم امن الهی راه نمی یابند .کسانی که بعد از ایمان آوردن، کافر شدند، و آنان که کافران را دوست و سرپرست خود گرفتند و همچنین مشرکان از این گروه اند .قرآن کریم این عده را ضالین یعنی منحرفان و گمراهان از خط بندگی می نامد.روش کار در این تحقیق، جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای به صورت تفسیر موضوعی می باشد و تلاش بر آن است که مطالب به صورت تحلیلی ارائه گردد .از این رو از دیدگاه قرآن کریم، سعادت، شقاوت یا ضلالت انسان ها، با مسئله ولایت پذیری الهی ارتباط مستقیم و وابستگی تام دارد.

از جمله مسائل بنیادینی که در عصر مدرنیته موجب تثبیت باورهای دینی امت مسلمان و ترقی و پیشرفت آنان و روی آوری به دین اسلام می شود، هماهنگی آموزه های قرانی با علوم طبیعی و تجربی است که در تفاسیر علمی نمایان می شود؛ لیکن در مقایسه با رویکرد های دیگر تفسیری این نوع نگاه به معارف قرآنی در طول تاریخ تفسیر گرچه اندک بوده ولی پیشینه آن به زمان غزالی برمی گردد. طنطاوی دین شناس معاصر در تفسیر خویش خواسته است که به این هماهنگی جامه عمل بپوشاند. پژوهش حاضر طی بررسی ساختارشناسانه و تحلیلی تفسیر طنطاوی (به ویژه ذیل آیات مربوط به دنیای فیزیک) عوامل و انگیزه های فردی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مختلفی از قبیل عشق به طبیعت، کم رنگ بودن نگاه هستی شناسانه در اندیشه اسلامی، دعوت و ترغیب به علم در سایه قرآن، برداشت نادرست از اسلام و بازتاب آن در جهان، بحران روحی و خود باختگی مسلمانان در برابر غرب، انتباه مسلمانان و مبارزه با استعمار و... را در شکل دهندگی به شاکله این تفسیر دخیل دانسته است و رویکرد های مختلف اجتماعی، علمی، فلسفی و عرفانی و نیز استفاده از اسلوب های مختلفی چون حکایت، مناجات، خطابه، سوال و جواب، به کارگیری جداول، تصاویر و نمودار و پرداختن به پیام های آیات، توجه به تناسب آیات و سور و توسعه در معانی آیات قرآنی را از شاخصه های اساسی تفسیر الجواهر قلمداد نموده است. پژوهشگر در پایان پس از بررسی ایرادات وارده به این تفسیر و مؤلف آن غالب آنها را ناشی از تقلید در گفتار و سطحی نگری منتقدان دانسته است که یا وجهی از اعتبار ندارند و یا در آنها خلط مبحث شده است.

در قرن حاضر نویسندگان فراوانی در مورد علم موفقیت و رسیدن به خواسته ها، کتابهایی را نوشته و راهکارهایی را ارائه نموده اند؛ ولی مسئله ای که وجود دارد این است که چون بیشتر نویسندگان این کتب غربی بوده اند، بیشتر به اهداف مادی از جمله راههای جذب ثروت و افزایش درآمد و مسائلی از این قبیل پرداخته اند. اما در فرهنگ اسلامی، اهداف یک مسلمان، تنها به اهداف مادی ختم نمی شود و معنویات و اهداف معنوی هم برای او در زندگی مطرح است. از این رو انسان مسلمان نمی تواند برای دستیابی به اهدافش تنها به الگوهای بشری، که از نقص های علمی نسبی و مطلق برخوردارند اکتفا کند، بلکه بایستی الگوی لازم برای دستیابی به اهداف خود را از منبعی بگیرد که آنمنبع،به تمام ابعاد وجودی انسان احاطه داشته باشد و ضمناً منبعی کامل و بدون نقص باشد.در پژوهش حاضر به منابع دست اول، در بردارندۀ آیات و روایات معصومین علیهم السلام مراجعه شده است و از تفاسیر قرآن، آثار اسلام شناسان برجسته و آثار روانشناسان برای تحلیل و تبیین دقیق تر استفاده شده است.

تدبر در قرآن دستوری قرآنی و البته همگانی است که انجام آن برای همگان میسّر است؛ هر انسانی با هر آیین و گرایشی می تواند در قرآن تدبر کند و به فراخور درکش بهرة خود را از قرآن ببرد. در عصر حاضر به این امر توجه ویژه ای شده است و دانشمندان علوم قرآنی در پی یافتن بهترین و البته ساده ترین راه برای آموزش تدبر در قرآن به عموم مردم هستند. در ایران نیز بعد از انقلاب اسلامی توجه ویژه و البته گسترده ای به فهم و تدبر در قرآن شد؛ تا جایی که امروزه شاهد این هستیم که شیوه‌های تدبری مجزایی برای ترویج تدبر در ایران و همینطور سایر جوامع اسلامی پدید آمده است که هر یک سعی در آموزش هرچه بهتر تدبر در قرآن به عموم مردم دارند. پژوهش حاضر سعی کرد تا با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی و نقد دو شیوة رایج تدبر در قرآن در ایران بپردازد و کارکردهای آن را در ایران و دیگر جوامع اسلامی بررسی نماید. نتایج حاصل در خلال این پژوهش این بود که شیوه‌های تدبر را می توان چهار شیوه دانست که عبارتند از: الف) شیوة معنا واژه‌محور ب) شیوة موضوع محور ج) شیوة سوره محور د) شیوة سوره واژه محور. اعتقاد پیروان این شیوه‌ها آن است که همگان می توانند برای فهم کلام الهی، به قرآن ورود پیدا کنند، اما برای این کار از روشی استفاده می‌کنند که نیاز به کسب مهارت‌های فراوانی دارد که در این صورت این شیوه‌ها به تفسیر نزدیک‌تر می‌شوند. اگر نتوان گفت از روش های رایج تفسیری هستند، می توان آن‌ها را روش نوین تفسیری نامید؛ به نظر می‌رسد یا باید تفاسیر گذشته را تدبر نامید و یا اینکه تدبر امروزی را تفسیر نامید و از این دو حالت خارج نیست.

بنا به تقسیم بندی های ارایه شده در مطالعات روش شناسی تفسیر قرآن، تفسیر قرآن به قرآن به عنوان یکی از روش‌های تفسیری معرفی شده است. در میان تفاسیری که به این نام اشتهار یافته‌اند، "المیزان فی تفسیر قرآن" یکی از مهم‌ترین تفاسیر دوره معاصر است. علامه طباطبایی در مقدمه المیزان، این روش را روش اصلی ائمه (ع) بیان و ادّعا کرده که به روش ایشان تمسّک جسته است. از سوی دیگر، وی دخالت دادن پیش‌فرض‌ها و معلومات علمی در تفسیر را صحیح نمی‌داند. با این حال، نوع مواجهه ایشان به عنوان مفسّر شیعی با آیات ناظر به باورهای شیعی که به نظر می‌رسد بیشترین استفاده از روایات ائمه (ع) در تفسیر این آیات باشد، درخور اهمیت است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی و توصیفی ضمن بررسی و شناخت عملکرد ایشان در تفسیر این دست از آیات، سعی در کشف میزان پای‌بندی ایشان به ادّعاهایش دارد و از میان آیات قرآن، به عنوان نمونه، بخشی از آیات ولایت را که در ارتباط با بحث امامت است، مورد بررسی قرار می‌دهد. از بررسی روش علامه در این آیات چنین بدست می آید که ایشان در مواردی، از روایات به خصوص روایات شأن نزول برای تفسیر کمک گرفته است. این امر می تواند نشان از آن داشته باشد که آنچه در مقدمه ادعا شده است در همه آیات قابل تسری نیست. با این حال، به طور عمده تفسیر وی قرآن به قرآن است، یعنی هم در تفسیر ظاهر آیات و هم در گزینش روایات شأن نزول، اصل و مبنا را قرآن قرار داده است. ظاهر آیات را با تعمّق و تدبّر در آن‌ها تفسیر کرده و بدون تعصب مذهبی و پیش فرض‌های ذهنی، روایات موافق (یا غیر مخالف) با این تفسیر را برای تأیید تفسیر خود ‌آورده است. فهم روش علامه در تفسیر این آیات، می‌تواند برای اخذ الگوی روش‌شناختی ایشان کمک‌کننده باشد.

آموزش و پرورش از ارکان اصلی هر کشور و بلکه هر مجموعه انسانی است. مهم‌ترین رکن آموزش و پرورش، مدیریت آموزشی است. مدیر بنابر چشم‌انداز گذشته و حال و آینده‌ای که برای مجموعه خود متصور است. به هدف‌گذاری پرداخته و برنامه‌های دست‌یابی به هدف را با توجه به امکانات و تجهیزات مجموعه خود به پیش می‌برد. این پایان نامه به دنبال یافتن الگوهای مدیریت آموزشی، که از سوی پیشوایان ما مورد استفاده بوده است، می باشد. از آنجا که صادقین (ع) بیش از سایر ائمه هدی رویکرد آموزشی داشته‌اند، برای یافتن چنین الگوهایی سیره آموزشی ایشان مورد مطالعه قرار گرفته است. تا دانسته شود امام باقر و امام صادق (ع) برای اداره امور علمی و آموزشی مکتب خود از چه روشی استفاده کرده اند، این روش را با عنایت به کدام هدف ها برگزیده اند، در این مسیر چطور نیروهای خود را سازماندهی کردند و از چه امکاناتی بهره بردند و نیز چه تدابیری برای آینده مدرسه خود اندیشیدند. از آنجا که آنچه امروز به عنوان علم مدیریت و به طور خاص مدیریت آموزشی به آن پرداخته می‌شود، برگرفته از فرهنگ‌های غربی و لااقل غیر اسلامی است، لازم است الگوی مناسبی برای این امر با اتکا به فرهنگ اسلام و سیره رهبران دینی یافته شود. این تحقیق با مطالعه زندگی نامه ها و سیره این دو امام و راویان و شاگردان نزدیک ایشان و روایات وارده از آنها، همچنین مطالعه مبانی و اصول مدیریت آموزشی و تطبیق و تحلیل وقایع در پی یافتن سیره آموزشی صادقین(ع) است. صادقین (ع) در راستای اهداف الهی و با توجه به ویژگی های دورانی که در آن واقع شده بودند، به تعلیم و تربیت پرداخته و موفق به تربیت شاگردان و اساتید گرانقدری شدند و از این رهگذر به حفظ، ترویج و انتقال معارف ناب نبوی و علوی به نسل های آینده پرداختند. پایان نامه به هدف‌گذاری آموزشی، مدیریت نیروی انسانی و امکانات و ابزار و نیز گام‌هایی که صادقین (ع) برای آینده برداشته‌اند، می‌پردازد.

هدف این پژوهش بررسی رابطه بین نعمت و طغیان از دیدگاه قرآن می باشد.به منظور حصول نتیجه در موضوع مذکور،در مراحل مقدماتی این پژوهش به شیوه گردآوری آیات با یک موضوع واحد در قرآن اتکا جسته و سپس تمامی آیات جمع آوری شده با موضوع نعمت و طغیان در دسته بندی مخصوص خویش، تقسیم گردید.همچنین طی ۲ فصل به بررسی جامعی در مورد معانی لغتی و اصطلاحی نعمت و طغیان به عنوان کلید واژه های اصلی این پژوهش و همچنین آیات مرتبط با این ۲ واژه که محور این پژوهش می باشد پرداخته شد. در ادامه پژوهش مصادیقی از قرآن با اتکا به روایات توضیحی در مورد طغیانگران و وصف حال ایشان هنگام اعطای نعمت بررسی شد و سپس فرجام و عاقبت طغیانگری بررسی شد. نتایج این پژوهش نشان می دهد:انسان ها بر اساس نوع شخصیتشان و نوع بینش اعتقادیشان در برابر نعمت های الهی واکنشهای مختلفی بروز می دهند. برخی انسان ها در برابر نعمت ها دچار طغیان شده و برخی شاکر می شوند و رشد می کنند.علت اصلی این رفتار نیز ضعف وجودی برخی انسان هاست که با دریافت یک نعمت دچار غروری کاذب می شوند و خود را بی نیاز عالم در نظر می گیرند و با این حس کاذب که شخص را به حس بی نیازی می کشاند به طغیان و گردن کشی روی می آورند.