جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چگونگی قرائت همزه از مسائل تأثیرگذار بر اختلاف قرائات قرآن است که بیشتر در اصول قرائات و گاه در فرش الحروف رخ می‌نماید. یکی از نمونه‌هایی که اثر تفاوت واژگانی، و به‌ویژه ریشه‌شناختیِ، واژه‌های مهموز بر اختلاف قرائات را نشان می‌دهد کلمۀ «بادی» در عبارت «بادی الرای» در هود: 27 است. ابو عمرو بصری «بادِئَ» را با همزه خوانده اما دیگر قاریان بی ‌همزه، «بادِیَ» خوانده‌اند. شارحان قرائات این اختلاف را به ریشه‌شناسی واژه بازگردانده‌، قرائت «بادِئَ» را بیانگر ریشۀ مهموز (ب‌ـ‌د‌ـ‌ء) و «بادِیَ» را بیانگر ریشۀ ناقص (ب‌ـ‌د‌ـ‌و) دانسته‌اند؛ هرچند این احتمال را هم داده‌اند که قرائت «بادِیَ» همچنان برگرفته از ریشۀ مهموز باشد که «همزۀ مفتوح ماقبل مکسور» به یاء ابدال شده است. مسألۀ پژوهش این است که آیا توجیه ریشه‌شناختی که در بیان شارحان قرائات آمده پیشینی است، یعنی قاریان به دلیل اختلاف در ریشه‌شناسی مهموز یا ناقص کلمه را با همزه یا بی‌ همزه قرائت کرده‌اند، یا این توجیه پسینی است و عالمان برای توجیه این دو قرائت به توجیه صرفی و ریشه‌شناختی دست ‌یازیده‌اند حال‌آنکه اختلاف قرائت صرفاً آوایی است و یک کلمۀ مهموز با ادای کامل (تحقیق) همزه یا با تخفیف همزه قرائت می‌شود. بررسی دیدگاه‌های مفسران متقدم نشان می‌دهد که برخی اساساً قرائت ابو عمرو را نپذیرفته‌اند و برخی دیگر تلاش کرده‌اند آن را به هر شیوۀ ممکن به تفسیری کهن بازگردانند که نزد بیشتر مفسران پذیرفته‌تر بوده و آن را برگرفته از «بدو»، به معنای آشکار شدن، می‌دانند. تلاشی معکوس در بیان برخی شارحان قرائات دیده می‌شود که هر دو قرائت را به یک معنا و برگرفته از «ابتداء»، یعنی آغاز امر، و مسأله را از سنخ اصول قرائات می‌دانند.

چکیده ماشینی: هدف این مطالعه روشن کردن ماهیت شک در فیلسوفی است که نماینده دوره پدران قبل از قرون وسطی است، یعنی قدیس "آگوستین"، و این با رجوع به زندگی‌نامه او و نوسانات و بی‌ثباتی‌هایی که تجربه کرده است، نمایان می‌شود؛ از پذیرش ادیان و مکاتب مختلف مانند مکتب شک گرفته تا هدایت او به سوی مسیحیت، و شک منسجم و روش‌مندی که در نهایت پذیرفت، مراحل آن و رابطه این شک با شک دکارت، و رابطه موجود بین‌شان، با پاسخ به این سؤال: آیا دکارت با شک آگوستینی آشنا بوده است؟

چکیده ماشینی: آزادی یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که فیلسوفان به بررسی و تحلیل آن پرداخته‌اند و سعی کرده‌اند مسائل مرتبط با آن را مورد بررسی قرار دهند، از جمله: نفی آزادی، اثبات آن، حدود آن، رابطه آزادی انسانی با آزادی الهی... و آزادی یکی از ارکان بقا و ادامه حیات انسان و جوامع بشری است؛ انسان بدون این عامل (آزادی) زندگی نمی‌کند و به آن نیاز دارد تا از طریق آن انسانیت و کرامت خود را اثبات کند. از مهم‌ترین فیلسوفانی که به مسئله آزادی توجه داشته و آن را جوهر و ماهیت انسان دانسته‌اند، فیلسوف فرانسوی سارتر و پیش از او دکارت هستند که دیدگاه‌های متفاوتی داشتند؛ دکارت، آزادی مطلق را به خدا نسبت می‌دهد، در حالی که سارتر آن را از خدا می‌گیرد تا روی انسان اعمال کند و این دیدگاه خود را پس از تفسیر آزادی دکارتی شکل داده است.

چکیده ماشینی: تعد بسیاری از متفکران و فیلسوفان در پدیدارشناسی حرکات درونی آگاهی مطالعه کرده‌اند، اما ما خواستیم جنبه‌ای از دیدگاه‌های مختلف را برجسته کنیم که در نظر «دکارت» نمایان است که آگاهی را مرکزی در مغز می‌داند و آن را از طریق غده صنوبره که محرک‌های مادی و معنوی خارجی را دریافت می‌کند، مشخص کرده است، و در مقابل، «دانیل دنییّت» جریان آگاهی را مانند جریان رودخانه می‌بیند که از طریق فرآیندهای مداوم و پراکنده در مغز اتفاق می‌افتد و تأثیر آن در آینده هم ادامه دارد. در این مطالعه ما تلاش کردیم دیدگاه تحلیلی با زمینه‌های فلسفی معاصر ارائه دهیم و به برخی نتایج و پیشنهادات رسیدیم: دکارت توضیح داد که غده صنوبره در مغز مرکز آگاهی انسان است، و برای این که فرد چیزی را در آگاهی خود احساس کند، لازم است محرک‌های آن چیز از عضو حسی به این غده برسد، و خلاصه نظر «دنییّت» این است که او می‌پذیرد آگاهی مثل جریان جاری است یا ادامه دارد، اما او معتقد است که باور به این حقیقت کاملاً اشتباه است.

چکیده ماشینی: این مقاله به رابطه منظم میان فیلسوف اسلامی ابوحامد الغزالی و پیشگام فلسفه مدرن، رنه دکارت می‌پردازد و تمرکز آن بر روش شک به عنوان راهی برای رسیدن به دانش یقینی است. با وجود فاصله زمانی زیاد بین آنها، الغزالی و دکارت هر دو از همان شک سیستماتیک در حواس و عقل‌ها شروع کردند تا به حقیقت برسند. الغزالی از شک در محسوسات و عقل‌ها آغاز کرد و به نوری الهی رسید که نمایانگر یقین بود، در حالی که دکارت از طریق اصل «کوجیتو: من می‌اندیشم پس هستم» به یقین رسید. مقاله نشان می‌دهد که هر دوی آنها از سنت رها شدند و به دنبال پایه‌های یقینی برای دانش بودند و در عین حال سؤالاتی درباره میزان تأثیر فکر اسلامی در شکل‌گیری فلسفه غرب مدرن مطرح می‌کند. مقاله بر یگانگی دانش انسانی تاکید دارد و وجود شباهت‌هایی در مسیر فکری و روش‌شناسی بین این دو اندیشمند را با وجود تفاوت در زمینه‌ها نشان می‌دهد.

مسئله سعادت و چگونگی رسیدن به آن، یکی از مباحث اساسی و بنیـادی اسـت کـه توجـه بیشتر متفکران در حوزه علوم انسانی و به­ویژه فیلسوفان اخلاق را از دیرباز تا زمان حاضر به خود معطوف نموده است. در این مقاله که گردآوری اطلاعات در آن، به روش کتابخانه­ای صورت گرفته، نظریات دو فیلسوف بزرگ شرق و غرب، یعنی ابن‌سینا و دکارت با هم مقایسه شده است. ازنظر ابن‌سینا، محرک اصلی انسان در همه فعالیت­ها و رفتارهایش، تحصیل لذت و دوری از رنج و اَلم است. ازنظر او، ماهیت سعادت، از سنخ لذت است و مانند لذت به سه قسم عقلی، خیالی و حسی تقسیم می‌شود. ابن‌سینا سعادت هر قوه از قوای نفس را عبارت از فعلیت یافتن و به کمال رسیدن همان قوه می­داند. البته باتوجه‌به اینکه بالاترین قوه از قوای نفس، قوه عاقله است، ابن‌سینا بالاترین درجه سعادت انسان را در فعلیت یافتن قوه عاقله می­داند و ازنظر او، فعلیت یافتن قوه عاقله به این است که از ماده و لوازم ماده تجرد یابد. اما ازنظر دکارت، بحث سعادت باید در ارتباط تنگاتنگ با بحث فضیلت مطرح شود؛ زیرا سعادت، نتیجه طبیعی جست‌وجوی فضیلت است. او سعادت را پاداش کسی می­داند که همواره تلاش می­نماید بر وفق فضیلت عمل نماید. او می­گوید ما در اعمالمان به دنبال فضیلت یا خیر اعلا هستیم، نه سعادت؛ ولی وقتی به خیر اعلا می­رسیم، لزوماً به سعادت نیز می­رسیم. دکارت، سعادت را در مهار و بهره­بر­ی صحیح از انفعالات و رسیدن به آرامش خاطر می‌داند؛ اما روشی که او برای رسیدن به این مقصود برمی­گزیند، نه یک روش فلسفی، بلکه یک روش علمی، یعنی استفاده از علم فیزیولوژی است.

هدف این پژوهش، بررسی و تفسیر دقیق آیات ۱۰۵ تا ۱۰۸ سوره هود است؛ آیاتی که سه مسئلۀ اساسی را در خود جای داده‌اند: عبارت «ما دامت...»، استثناء در «إلاّ ما شاء ربّک» و بحث مربوط به سعادت و شقاوت انسان‌ها. در این تحقیق، نخست نشان داده می‌شود که تعلیق خلود به «ما دامت...» از صنایع فصاحت و بلاغت عرب است و نمونه‌های آن در شعر عربی نیز یافت می‌شود. دوم، استثناء در مورد اشقیاء به پایان یافتن عذاب، شفاعت برخی دوزخیان یا غلبۀ رحمت خدا بر غضب او بازمی‌گردد؛ هرچند گروهی همواره در جهنم خواهند ماند. دربارۀ سُعداء، دو نکته مطرح می‌شود: ۱. مشیت الهی، هرچند ممکن، در این مورد تحقق نخواهد یافت؛ زیرا خدا ارادۀ محروم‌کردن بهشتیان را ندارد. ۲. استثناء با فعل ماضی آمده است، لذا تحقق خارجی ندارد و صرفاً برای بیان امکان است. در نهایت، روشن می‌شود که سعادت و شقاوت انسان‌ها پیش از تولد در علم الهی معلوم است اما موجب جبر و اکراه نمی‌شود. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته و هدف آن تبیین تفسیر صحیح و هماهنگ با اصول بلاغت و کلام دربارۀ این آیات است.

دل آدمی که حقیقت وجودی اوست، هرگاه با خُلق و خوی ناپسند چون جاه طلبی و ریاست جویی، عُجب، خودبینی، غرور، تکبّر و ریا و... آلوده گردد، صفای خود را از دست داده و از مقصود اصلی خود که مشاهده‌ی جمال محبوب است باز می‌ماند. ضروری است که با نور دین و علم و ایمان و با عنایت و فضل و احسان الهی و با شراب عشق و محبّت که در داروخانه‌ی عارفان و طبیبان الهی محقّق است، علاج و درمان یابد. این مقاله کوششی است به روش توصیفی دربیان علل پیدایش اوصاف نکوهیده‌ی اخلاقی، نسخه‌های شفابخش عرفانی و حصول ملکات فاضله‌ی انسانی، با تکیه بر کیمیای سعادت غزّالی و مثنوی مولوی. نتایج حاصله تأثیر مثبت آن را به خوبی نشان می دهد.

اسطوره برگرفته از «هیستوریا»ی یونانی (Historia) به معنی جستجو، دانش و داستان و بیان کننده سرگذشت مینوی انسان‌های کهن و باورهای آنان در باره آفرینش است. فردوسی به عنوان شاعری خردمند، برای بیان اسطوره‌های شاهنامه، از زبان رمز استفاده می‌کند و به خواننده یادآور می‌شود که : «تو این را دروغ و فسانه مدان.» عرفان، شیوه‌ای از رسیدن به مقام قرب الهی، بر اساس ریاضت و پارسایی است. عارفان، از اسطوره‌ها با زبان رمز، برای بیان مفاهیم عرفانی استفاده می‌کنند. استفاده از این زبان، به ویژه هنگام استفاده از اسطوره‌های شاهنامه، کاملاً برجسته است. مبنای این پژوهش، جستجوی چنین بازتاب‌هایی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و نوشتاری و مبتنی بر تحلیل و توصیف است. البته در آثار عرفانی، به ویژه مکاتیب و کیمیایِ‌سعادت امام محمد غزالی بیشتر از روایت‌های دینی بهره گرفته‌شده تا اسطوره‌های شاهنامه.

زبان‌شناسی کاربردی، به عنوان شاخه‌ای بین‌رشته‌ای، متمرکز برسازوکار عناصر و ساختار متون زبانی، در جهت تعمیق فهم روند تکوین معنا و کشف معانی ضمنی و بافتی در آن‌هاست. در دیدگاه قرآنی، انسان به صورت ذاتی دیالوگ محور تلقی می‌شود؛ زیرا خداوند متعال در ابلاغ حقایق و مصالح نوع بشر پیوسته طریقه گفت‌وگو را برگزیده و در تعامل با پیامبران خود، آن را به عنوان اولین و کارآمد‌ترین شیوه جهت انتقال افکار، رفع ناسازگاری‌ها و نائل شدن به اجماع معرفی نموده است. هربرت‌ پل‌ گرایس، فیلسوف تحلیلی زبان‌شناخت، با الگوبرداری از این رویکرد، نظریه اصول همکاری را در زمینه مکالمات، کنش‌های زبانی و معانی غیرمستقیم و ضمنی طرح کرده است. از منظر گرایس، مکالمه، کنشی هدفمند، عقلانی و نوعی تعامل مبتنی بر همکاری متقابل است. طبق نظریه وی، هر مکالمه اثربخش، مستلزم رعایت چهار اصل اساسی همکاری کمیت، کیفیت، ارتباط و روش است و هرگونه تخطی از این اصول، در صورت وجود قرینه و هدف مشخص و منطقی، به شکل‌گیری استلزام‌های ارتباطی منتهی می گردد. این پژوهش به تحلیل مکالمات مطرح شده در سوره هود و بر اساس نظریه اصول همکاری گرایس و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در گستره آیات 30 تا 116سوره هود موارد متعددی از تخطی از هر چهار اصل همکاری گرایس مشاهده می‌شود. تخطی اصول شیوه، ربط و کمیت در گفت‌وگوهای حضرت نوح (ع) با قومش در یک سطح واحد قرار دارند و نقض اصل کیفیت در نازل‌ترین رتبه واقع شده است.