SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
جستجو
  • تعداد رکورد ها : 4339
عنوان :
پنجره‌هایی به باغ پربار شعر و ادب فارسی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

زبان، ادبیات و شعر هر کشوری گویای فرهنگ، اندیشه و باورهای مردم آن سرزمین است. زبان فارسی و به‌ویژه شعر و نثر غنی کشور ما از زیبایی و شیوایی خاصی برخوردار است و مردم ایران از هر قشر و طبقه‌ای با آن انس و الفت فراوان دارند.

کمتر ایرانی را می‌توان یافت که با حافظ، سعدی، فردوسی، نظامی و مولوی آن پیر طریقت و رهرو وادی سلوک و ارادت مأنوس نباشد و ایامی چند از زمان و گذر عمر خود را به خواندن اشعار گرانبهای این بزرگان شعر فارسی سپری نکرده باشد؛ به‌ویژه خواجۀ شیراز که دیوان اشعارش در هر خانه‌ای وجود دارد.

میزان گستردگی و تنوع ادبیات کشور ایران به اندازه‌ای زیاد و وسیع است که دسترسی و استفاده از این باغ پربار شعر و ادب فارسی نیاز به زمان، مکان و حال و هوای خاصی دارد؛ چون عدم مراجعه و استفاده از این همه آثار گرانبهای باقی‌مانده از شعرا و نویسندگان اندیشمند و خوش‌ذوق غفلتی غیرقابل تصور و گذشت است و تنوع و زیادی مطالب و مباحث نیز فراوان می‌باشد. به منظور ادای دین به ساحت و قداست این بزرگان و برافروزندگان چراغ علم و معرفت و همچنین ایجاد امکان برای همگان برای دسترسی به عصار و خلاصۀ اندیشه‌ها و افکار باقی‌ماندۀ آنان، نویسنده در این کتاب، پنجره‌هایی به این باغ گشوده است تا همگان بتوانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن با این همه زیبایی‌ها و لطافت‌های باقی‌مانده در طول زمان گذشته آشنا شده و از آن لذت معنوی و روحی وافر ببرند.

این مجموعه تاریخ ادبیات تلقی نمی‌گردد؛ چون مطالب  بیان‌کنندۀ شرح حال و زندگی بزرگان شعر و ادب کشورمان نیست. مطالبی که در این کتاب عنوان گردیده، به بیان و ارائۀ نمونه‌هایی از کارها، افکار ،اندیشه‌ها و جهان‌بینی شعرا و نویسندگان و اهل قلم و فضل این کشور می‌پردازد و از لابلای سروده‌ها و نوشته‌های آنها گزیده‌هایی را عرضه می‌نماید به گمان نگارنده آن چیزی که از این بزرگان مورد نیاز جامعه امروز ما که سخت غرق در صنعت، اقتصاد و تکنولوژی است و زندگی و آرامش را کم‌کم به فراموشی می‌سپارد، همین اندیشه‌ها و تفکرات ناب است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

پنجرۀ 1: حنظلۀ بادغیسی، شاعری با چند بیت شعر

پنجرۀ 2: نظامی گنجوی، شاعر داستان‌های عاشقانه

پنجرۀ 3: شیخ صنعان و دختر ترسا عشقی شورانگیز

پنجرۀ 4: ابن یمین، شاعری از میان مردم

پنجرۀ 5: وحشی بافقی، شاعر عشق‌ها و احساس‌ها

پنجرۀ 6: عیسی مسیح در شعر و ادب فارسی

پنجرۀ 7: عبید زاکانی شاعری رند و جامعه‌شناسی تمام‌عیار

پنجرۀ 8: نیما یوشیج، شاعر دردآشنای مردم

پنجرۀ 9: سعدی شاعر عاشقانه‌های بی‌نظیر

پنجرۀ 10: شهریار، شاعر شور و احساس

پنجرۀ 11: بیهقی و داستان بر دارکردن حسنک وزیر

پنجرۀ 12: صادق چوبک، یک رئالیست واقعی

پنجرۀ 13: باباطاهر، روشن‌ضمیری شوریده حال

پنجرۀ 14: کلیله و دمنه و داستان مهاجرت سنگ‌پشت و مرغابی‌ها

پنجرۀ 15: مصیبت‌نامۀ عطار و داستان پیر چنگی

پنجرۀ 16: حافظ ناشنیده پند

پنجرۀ 17: فرخی سیستانی، شاعر زیبایی‌ها و طبیعت

پنجرۀ 18: خیام، فیلسوفی شاعر

پنجرۀ 19: فردوسی، حکیمی خردمند

پنجرۀ 20: صائب تبریزی، شاعر تک‌بیت‌های بی‌نظیر

پنجرۀ 21: امیری فیروزکوهی، شاعر نازک‌خیالی‌ها

پنجرۀ 22: رودکی، پدر شعر فارسی

پنجرۀ 23: فروغی بسطامی، شاعری شوریده حال

پنجرۀ 24: مولوی (1) و غزلیات شورانگیز شمس تبریزی

پنجرۀ 25: مولوی (2) و مثنوی معنوی

پنجرۀ 26: گلستان سعدی، گنجینۀ حکمت و خرد

پنجرۀ 27: سنایی غزنوی، پایه‌گذار شعر عرفانی

پنجرۀ 28: عطار نیشابوری، مهاجر وادی عشق

پنجرۀ 29: سندبادنامه و داستان میمون احمق و روباه مکار

پنجرۀ 30: مرزبان‌نامه و داستان مرغ ماهی‌خوار

پنجرۀ 31: قابوسنامه و داستان همه چیز را همگان دانند

پنجرۀ 32: خواجوی کرمانی، شاعری که حافظ از او تأثیر پذیرفت

پنجرۀ 33: سلمان ساوجی، غزل‌سرایی با مضامین نو

پنجرۀ 34: مسعود سعد سلمان، شاعر رنج‌ها و زندان‌ها

پنجرۀ 35: خاقانی شروانی، شاعری فاضل با بیانی مشکل

پنجرۀ 36: عبدالرحمن جامی، شاعری بزرگ و عارفی وارسته

پنجرۀ 37: رهی معیری، شاعری عاشق و پاک‌باخته

پنجرۀ 38: ایرج میرزا، شاعری شیرین‌سخن و نقادی زبردست

پنجرۀ 39: فروغ فرخزاد، شاعر تنهایی‌ها و درددل‌ها

پنجرۀ 40: ملک‌الشعرای بهار، شاعر سیاست‌مدار

پنجرۀ 41: باستانی پاریزی، شاعری مورخ

پنجرۀ 42: معینی کرمانشاهی، شاعر و ترانه‌سرای نوآور

پنجرۀ 43: شاملو و هزاران چشمه خورشید از یقین

پنجرۀ 44: صادق هدایت، نویسندۀ روشنگر و دشمن خرافات

پنجرۀ 45: مهدی اخوان ثالث، شاعر حماسه‌های بی‌بدیل

... بیشتر
نویسنده:
حسن گل‌محمدی
ناشر:
جامی
کلید واژه:
شعر فارسی,شاعران فارسی,سرگذشت‌نامه ها,داستان‌های فارسی,گزیده متون نظم و نثر,نشر جامی,حسن گل محمدی
عنوان :
مرگ آگاهی در ادب فارسی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


تحولات اجتماعی، جنگ‌ها و پادشاهان، به همراه جنبش‌های مذهبی و مردمی، شناسۀ بارزی بر بازنمایی مرگ در آثار شاعران دوره‌های مختلف داشته است. تصویرسازی‌های شاعران از مرگ، توصیفات آنان و بیان عواطف و عقاید خود نسبت به مرگ به‌شدت متأثر از محیط اجتماعی است که در آن نفس کشیده‌اند. برای مثال رفاه و آرامش دورۀ سامانی در برابر بازنمایی مرگ به صورت امری منطقی بدیهی و غیرترسناک به همراه ارزشمندی زندگی و غنیمت دانستن حیات.

این کتاب به مضمون مرگ در ادبیات کهن از بعد از اسلام تا انقلاب مشروطه پرداخته و سپس مرگ در ادبیات معاصر تا قبل از انقلاب اسلامی را مورد مطالعه قرار داده است. بازخوانی مرگ در هر دوره‌ای با نگاهی به تحولات ادبی ـ اجتماعی زمان مورد بحث انجام شده است. مطالعات این بخش بر بستر زمان تاریخی پیش رفته و پس از انتخاب جریان‌های مهم ادبی، افراد انتخاب شده‌اند.

از آنجا که متون ادبی کلاسیک و آثار ادبی فارسی از حیث ماهیت و خاستگاه تفاوت بنیادین دارند و ادبیات گذشتۀ ایران، غالباً شعرمحور است و ادبیات امروز ایران رمان‌محور است، به همین دلیل در بخش اول تمرکز بر روی شاعران است؛ اما در بخش دوم که به ادبیات معاصر ایران پرداخته شده است، تنها دو دهۀ چهل و پنجاه (به دلیل توجه به مضمون مرگ در این دو دهه) در بخش شعر و نثر مورد تحلیل قرار گرفته‌اند.

روش بررسی در هر دو بخش تحلیل محتوا است. در ابتدا زندگی‌نامۀ شاعر و نویسنده با توجه به شرایط اجتماعی زمانه‌اش و با استفاده از منابع مختلف آورده شده و سپس به مضمون مرگ در آثار فرد پرداخته شده است. ساختار این بخش بر اساس سیر تاریخی و روند تکوین آثار ادبی فارسی شکل گرفته است تا تحلیل‌ها و نتایج حاصل سودمندتر و معنی‌دارتر باشد.

در تحلیل متون افزون بر تحلیل درونی متن، به نشانه‌ها و ارجاعات برون‌متنی نیز پرداخته شده است و گاه از داوری‌های تاریخی و نقل‌قول‌ها و مصاحبه‌ها و زندگی‌نامه‌ها و هرآنچه بیرون متن بوده نیز سود برده شده است.

در انتخاب شاعران با توجه به محدودیت در حجم فصل، نمایندگان و چهره‌های صاحب سبک هر دوره انتخاب گردیده و طبعاً از شاعران و نویسندگانی که به مضمون مرگ بی‌توجه یا کم‌توجه بوده‌اند، انتخابی انجام نشده است.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

* بعد از اسلام تا نیمۀ اول قرن پنجم

رودکی

فردوسی

* نیمۀ دوم قرن پنجم تا پایان قرن ششم

خیام

سنایی

خاقانی

عطار

* قرن هفتم تا پایان قرن نهم

مولوی

سعدی

حافظ

* قرن دهم تا دوازدهم

صائب

* قرن سیزدهم

* ادبیات مشروطه

نسیم شمال

ملک‌الشعرای بهار

فرخی یزدی

عارف قزوینی

میرزادۀ عشقی

جمع‌بندی بخش یک

* ادبیات معاصر ایران

الف) شعر

نیما یوشیج

احمد شاملو

فروغ فرخزاد

مهدی اخوان ثالث

سهراب سپهری

هوشنگ ابتهاج

یدالله رؤیایی

فریدون توللی

ب) داستان

صادق هدایت

غلامحسین ساعدی

بهرام صادقی

جمع‌بندی بخش دو

* فهرست منابع

... بیشتر
نویسنده:
نادیا معقولی
ناشر:
مهر نوروز
کلید واژه:
مرگ در ادبیات,ادبیات فارسی,مرگ در شعر,مرگ آگاهی,نشر مهر نوروز,نادیا معقولی
عنوان :
شاهنامه و مینوی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

استاد مجتبی مینوی (1282 ـ 1355) محقق، مصحح، مترجم و استاد دانشگاه تهران در خانواده‌ای پشت‌درپشت روحانی متولد شد و حدود پنج سال از دوران کودکی را همراه خانواده در سامره و نجف گذراند و در چهارسالگی به اصرار خودش به مکتب رفت و به‌زودی از همۀ هم‌درسان بزرگ‌ترش پیشی گرفت. سپس همراه خانواده به ایران بازگشت و با اینکه هنوز هشت سال تمام نداشت، قرآن را از حفظ بود و خواندن و نوشتن فارسی و عربی را به‌خوبی می‌دانست.

تحصیلات ابتدایی را در تهران ادامه داد و دورۀ دوم متوسطه را در دارالفنون و دورۀ عالی را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رسانید. یک دم از خواندن و آموختن غافل نبود؛ زبان‌های فرانسه و انگلیسی را آموخت و در سال 1305 زبان را نزد پرفسور ارنست هرتسفلد باستان‌شناس آلمانی فراگرفت و به تحقیق در تاریخ و فرهنگ ایران پرداخت.

در سال 1307 وزارت فرهنگ تصمیم گرفت عده‌ای دانشجو به اروپا اعزام کند و دفتر سرپرستی محصلین در پاریس تشکیل شد و مینوی 25 ساله به سمت معاونت سرپرست دانشجویان منصوب شد. در پاریس با علامه قزوینی محشور و مأنوس شد و روش نقد تحقیقی را در مکتب او آموخت. این اولین سفر مینوی به اروپا سه سال و اندی طول کشید و مینوی زبان‌های فرانسه و انگلیسی را تکمیل کرد و با مستشرقین مشهور اروپایی آشنا شد و برای تکمیل زبان پهلوی به کلاس‌های مستشرق آلمانی والتر هنینک رفت. سپس به ایران بازگشت و مدت چهار سال در ایران بود و دوباره در سال 1313 برای تحقیقات فرهنگی عازم انگلیس شد که این سفر دوم سفری پانزده‌ساله شد. در این مدت مینوی به فهرست‌نویسی برای نسخ خطی فارسی کتابخانۀ چستربیتی در شهر دوبلین، تدریس زبان فارسی در دانشگاه آکسفورد و اجرای برنامه‌های ادبی و فرهنگی در رادیو بی.بی.سی پرداخت و کتاب «پانزده گفتار» وی یادگار مدت اجرای این برنامه‌هاست.

در سال 1328 مینوی از سوی دانشگاه تهران دعوت به کار شد و با سمت استادی تاریخ ایران بعد از اسلام در دانشکده‌های ادبیات و الهیات به ایران بازگشت. مدتی رئیس تعلیمات عالیه بود و سپس رایزن فرهنگی ایران در ترکیه شد که در این دوران هفت‌ساله، هزاروپانصد میکروفیلم و عکس از نسخ خطی فارسی در کتابخانه‌های ترکیه برای دانشگاه‌ تهران تهیه کرد. او در سال 1348 بازنشسته شد و در سال 1352 به عضویت پیوستۀ فرهنگستان ادب و هنر درآمد. آخرین شغل فرهنگی او مدیریت علمی «بنیاد شاهنامۀ فردوسی» بود که در سال 1350 تأسیس شد و مینوی که تا آخر عمر در این سمت ماند، با دقتی شگفت‌انگیز کوشید تا شاهنامه‌ای تهیه کند که تا حد امکان به گفتۀ فردوسی نزدیک‌تر باشد؛ اما اجل مهلتش نداد تا این کار را به اتمام برساند و در ششم بهمن 1355 چشم از جهان فروبست. او تا آخرین لحظات عمر به تحقیقات علمی ادامه داد و نمونه‌های مطبعی «داستان سیاوش» را در بیمارستان تصحیح کرد.

حاصل مدیریت و نظارت مینوی در بنیاد شاهنامه، چاپ داستان‌های رستم و سهراب (1352)، فرود (1354)، سیاوش (1363) و بیژن و منیژه (1376) بود که البته دو متن آخر که تحت نظارت او فراهم شده بودند، بعد از فوت او به چاپ رسیدند.

نام و یاد مینوی به دلیل کثرت آثار و تنوع زمینه‌های تحقیق او و میراث عظیمی از کتاب‌ها و مقاله‌ها و یادداشت‌های ارزنده‌ای که از فکر و قلم خود بر جای نهاده، در ادب و فرهنگ ایران جاویدان خواهد ماند؛ ولی در این نکته نباید تردید داشت که این نام فراموش‌نشدنی، بیشتر با نام شاهکار فردوسی توأم خواهد بود. مینوی به شاهنامه عشق می‌ورزید و این تعلق خاطر از عشق او به ایران و عشق به کمال سرچشمه می‌گرفت؛ زیرا حماسۀ استاد طوس را والاترین شاهکار قوم ایرانی می‌شناخت.

در این کتاب کوشیده شده مجموعۀ مقالات استاد مینوی در عرصۀ شاهنامه‌پژوهی در یک مجلد عرضه شود تا کار برای محققان، شاهنامه‌پژوهان و علاقمندان حماسۀ ملی ایران سهل گردد و زمینه‌ای برای بررسی نحوۀ شاهنامه‌پژوهی روشمند استاد مینوی فراهم گردد. در این مجموعه از آوردن مقالاتی که ضمن کتاب مستقل «فردوسی و شعر او» توسط استاد عرضه شده، خودداری شده و فقط مقالات پراکنده گردآوری شده است. در آغاز کتاب، سخنرانی زنده‌یاد ریاحی نقل شده که در مراسم یادبود استاد مینوی ایراد فرمودند و شناخت خوبی از روحیۀ مینوی نسبت به شاهنامه و فردوسی داشتند. همچنین در ابتدای کتاب «کتاب‌شناسی آثار استاد مینوی» آورده شده است.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچه

کتاب‌شناسی استاد مینوی

مینوی و شاهنامه/ دکتر محمدامین ریاحی

نسخه‌های قدیم گرشاسپ‌نامه

کتاب هزارۀ فردوسی و بطلان انتساب «یوسف و زلیخا» به فردوسی

دیباچه بر تاریخ غرر السیر

فردوسی و مقام او

توضیح [دربارۀ کلمات عربی شاهنامه]

فردوسی ساختگی و جنون اصلاح اشعار قدما

اهتمام در تهیۀ متن صحیح شاهنامه و چاپ آن

دهقانان

داستان رستم و سهراب

نسخه‌های خطی قدیم باید ملاک تصحیح متون ادبی بشود

دربارۀ تصحیح شاهنامه

داستان فرود

داستان‌های حماسی در مآخذی غیر از شاهنامه

فردوسی به گردن ما حق بزرگ دارد

داستان‌های شاهنامه

از نامه‌های مینوی به مینورسکی

Introduction shahname baysonkori

افزوده‌ها

اعلام

نام افراد

نام کتاب‌ها و مجلات

نام جای‌ها

نام دیوان

نام جانوران

... بیشتر
نویسنده:
مجتبی مینوی به کوشش فرهاد اصلانی
ناشر:
نگاه معاصر
کلید واژه:
مجموعه مقالات,شاهنامه‌پژوهی,کتاب‌شناسی مینوی,مجتبی مینوی,شاهنامۀ فردوسی,نشر نگاه معاصر,فرهاد اصلانی
عنوان :
زمینه مندی تجارب عرفانی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


چرا عارفان مسلمان هیچ‌گاه در مکاشفات‌شان مسیح را با تاجی از خار بر سر و زخمِ صلیب بر دست و پا نمی‌بینند؟ چگونه است که عارفان مسیحی هیچ‌گاه سخن از نور محمدی نمی‌گویند؟ آیا تجربۀ فناء فی الله صوفیان همان تجربۀ نیروانای راهبان بودایی است؟ آیا همۀ عارفان نهایتا از یک حقیقت، اما به زبان‌های گونان، سخن می‌گویند؟ استیون کتز در دو مقالۀ جریان‌ساز، بحث‌برانگیز و دامنه‌دارش تلاش می‌کند با تحلیل ساختار سنت‌های عرفانی شرق و غرب به این پرسش‌های مهم و بنیادین پاسخ دهد. از نظر وی تجربه‌های عرفانی، همچون سایر تجارب ادراکی بشر، به شدت متأثر از زمینه‌های زیستی عارفان هستند، از نظر معرفت‌شناختی نیز هیچ راهی برای زدودنِ اثر این زمینه‌ها در شکل‌گیری تجارب عرفانی نیست.

برساخت‌گرایان تأکید می‌کنند که شرایط و قیود پیشین، تجربه را به انحای مختلفی تحت تأثیر قرار می‌دهند. برای مثال عملکردهای کلی انسان، ادارک و از جمله ادراکات عرفانی را به شکل خاصی ممکن می‌سازند؛ مثلاً لحظه‌ای بودن تجربۀ عرفانی، جریان یافتن عملیات خاص ذهنی مثل تلفیق و بازشناسی، پیوندزدن تجارب به یکدیگر و .... . این جنبۀ منطقی ـ مفهومی مربوط به پژوهش‌های اساسی‌تر فیلسوفان ذهن و معرفت‌شناسان است. این محدودیت‌های اساسی ذهنی، هم تعیین می‌کنند چه نوع تجربه‌ای برای انسان ممکن است و هم به تبع آن، نوع تجارب ناممکن برای انسان از دایرۀ تجارب عرفانی خارج می‌کنند. کتز تصریح می‌کند که تجربۀ عرفانی، با واسطۀ سنخ وجودی بشری ما حاصل می‌شود. لحظه‌ای و گذرابودن تجربۀ عرفانی، مدخلیت‌ فرایندهای ذهنی همچون حافظه، انتظارات، زبان و انباشت تجارب و مفاهیم قبلی در ساخته شدن تجربۀ عرفانی مؤید این ادعا تلقی می‌شود.

اما فراتر از این فرایندهای بنیادین شناختی، آنچه برساخت‌گرایانی همچون کتز را دل‌مشغول می‌کند، همانا بررسی تأثیر چارچوب‌ها و مجموعه‌های مفهومی فرهنگی ـ اجتماعی خاصی است که عارف در طول تعلیم عرفانی ـ دینی خویش پذیرفته است. این چارچوب‌ها خود حاوی عناصر گوناگونی هستند و شکل تجربۀ نهایی را نیز به دو معنای مهم مقید و محدود می‌کنند: اول اینکه مشخص می‌کنند چه چیزی قابل تجربه نیست و آن را از دایرۀ طلب و آگاهی عارف خارج می‌کنند؛ دوم اینکه مشخص می‌کنند چرا عارف پا در مسیر طلب عرفانی می‌گذارد. از همین‌رو کتز می‌گوید تجربۀ نهایی عرفانی در هر سنتی مقید است به «انتظار عارف» از آنچه تجربه خواهد کرد.

یکی از مهم‌ترین عناصر دخیل در زمینه‌سازی تجربۀ عرفانی از نظر کتز، عنصر تأثیرگذار و محوری «اسوه‌های عرفانی» است؛ الگوهای ایده‌آلی که مقتدا واقع می‌شوند و هر حرکت و سخنشان درس‌آموز است. این اسوه‌ها به طرق متعددی در تمام سنت‌های عرفانی نقشی بسزا در رساندن عارف مبتدی به مراحل بالاتر دارند. کتز در نوشتار دوم خود در این کتاب، به سیزده کارکرد زمینه‌ساز اسوه‌ها اشاره کرده و این کارکردها را تا حدودی به تفصیل ذکر می‌کند. تأکید بر لزوم طی طریق با راهنمایی یک استاد، پیر یا مرشد، توصیۀ مؤکد تمام سنت‌های عرفانی است؛ اما مگر استاد چه می‌آموزد؟ کتز در پاسخ به این سؤال تأکید می‌کند که او «طریقتی خاص» و «غایتی ویژه» را تعلیم می‌دهد و شاگردانش نیز از آن‌رو از تعالیم و دستورهایش پیروی می‌کنند که طالب دستیابی به همان غایت هستند.

هر چند از تاریخِ انتشار این مقالات چند دهه می‌گذرد، بحثی که بر سر زمینه‌بندی تجارب عرفانی به راه انداختند، همچنان ادامه دارد و به‌تازگی سر از حوزۀ علوم شناختی و عصب‌شناختی در آورده است. برای کسانی که علاقه‌مند به ورود به این بحث هیجان‌انگیز هستند، گریزی از آشنایی با موضع و استدلال های کتز نیست.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمۀ مترجم: چکیده‌ای از نظریۀ زمینه‌مندی تجارب عرفانی

مقالۀ اول: معرفت‌شناسی و عرفان

تمهید

تجربه و تعبیر

نظریۀ زمینه‌مندی

نتیجه‌گیری

مقالۀ دوم: سرشت «محافظه‌کارانۀ» تجربۀ عرفانی

بدعت‌گذاری عارفان

زمینه‌مندی تجربۀ عرفانی

هستی‌شناسی

اسوه‌های عرفانی

نتیجه‌گیری

واژه‌نامه

نمایۀ اصطلاحات

نمایۀ اعلام

... بیشتر
نویسنده:
استیون تی. کتز
ناشر:
کتاب طه
کلید واژه:
تجارب عرفانی,معرفت‌شناسی,هستی‌شناسی و عرفان,بدعت‌گذاری عارفان,معرفت‌شناسی و عرفان,نشر کتاب طه,استیون تی. کتز,عطا انزلی
عنوان :
آیینه در برابر خورشید: دیدار و شناخت زندگی استاد دکتر احمد مهدوی دامغانی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


بزرگ‌مرد تقوی و علم، حضرت مستطاب علامه احمد مهدوی دامغانی در شهریور سال 1305 در خانواده‌ای شریف و اهل ورع و فضل در مشهد مقدس چشم به جهان گشود. اجداد گرامی او جملگی خادم علم و دین بودند. والد کم‌نظیرش یعنی شیخ الفقهاء حضرت آیت‌الله العظمی حاج شیخ محمدکاظم مهدوی دامغانی مردی بود به‌راستی مجهول‌القدر و به‌جد از ذخایر علمی عصر خویش. دکتر مهدوی از آغاز پنج‌سالگی، برای یادگیری قرآن شریف به مکتب‌خانۀ بانوی مؤمنه بی‌بی‌ شمسی‌بیگم سپرده شد و قرآن و برخی متون دیگر نظیر صدکلمۀ حضرت امیرالمؤمنین (ع) را به کمال فراگرفت. در هفت‌سالگی به دبستان رفت و به برکت حسن تعلیم بی‌بی شمسی‌بیگم، به امر معلمان دبستان فرخی، مقرر شد تا از ابتدای تحصیل در کلاس دوم حاضر شود. بعد از اتمام دبستان به دبیرستان ابن‌یمین رفت. سال‌های تحصیل او در دبیرستان با اتمام دورۀ رضاشاه و آرام گرفتن روزگار آشفتۀ مقارن بود. در این میان به امر والدش، به علوم حوزوی نیز پرداخت. او که پیش‌تر به واسطۀ یادگیری قرآن کریم و متونی از این قبیل، با زبان عربی انس و الفتی یافته بود، دیگر ادبیات عرب برای وی مغلق نبود و بنابراین با تفوقی بر هم‌درسان خود با جدیت کامل و شوقی وافر در طلب علم می‌کوشید.

بعد از اتمام ادبیات به فقه و اصول پرداخت. شرح لمعه را نزد مرحوم شیخ محمدعلی مدرس خیابانی، شرائع الاسلام و قسمت اول معالم الاصول را نزد مرحوم سیدمحمد رضوی قاینی و بخش از رسائل را نزد حاج شیخ محمدعلی حائری کرمانی گذراند و برای اتمام سطح، حاشیۀ ملاعبدالله و قسمت دوم معالم و کفایة الاصول را در محضر مرحوم حاج شیخ محمدرضا ترابی به غایت تمام کرد.

از هم‌دوره‌های استاد مهدوی در حوزۀ علمیۀ مشهد مقدس به بزرگانی چون: شیخ کاظم مدیرشانه‌چی، شیخ محمد واعظ‌طاده، عبدالجواد فلاطوری، سیدجعفر سیدان و .... می‌توان اشاره کرد. پس از اتمام دورۀ سطح حوزوی، در سال 1324 رهسپار تهران و دانشگاه تهران شد. سال 1327 برای او اتفاقات بسیار بزرگی به همراه دشت. افزون بر اخذ لیسانس و تدریس در دبیرستان و ادامۀ حرفۀ دفتریاری، در این سال با بانو عفت سعیدی ازدواج کرد و ثمرۀ این ازدواج سه فرزند شد.

استاد مهدوی به تحصیلات خود ادامه داد و در سال 1328 وارد دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران شد و در سال 1333 با کسب رتبۀ اول فارغ‌التحصیل شد. سال 1334 وارد دورۀ دکتری دانشکدۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد و در سال 1342 به اخذ مدرک دکتری زبان و ادب فارسی از آن دانشگاه موفق گردید.

دکتر مهدوی از سال 1342 بنا به امر استاد علامه فروزان‌فر، برای تدریس به دانشکده‌های ادبیات و الهیات دانشگاه تهران دعوت شد. ایشان تا زمانی که در ایران اقامت داشت، یعنی پاییز 1364 در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری به تدریس در دانشگاه تهران مشغول بود و همچنین چندسالی در دانشگاه تربیت مدرس به افاضه پرداخت. او کلاس‌های دکتری را بیشتر در دفترخانۀ خود شکل می‌داد و برای شاگردان خویش تعداد ساعت خاصی برای گذراندن دوره مقرر نمی‌فرمود و ساعت‌های بسیار برای دانشجویانش به تدریس می‌پرداخت. در پاییز 1364 حوادثی موجب شد تا خاطر ایشان مکدر شده و ایشان مجبور به جلای وطن شوند. به هرحال دکتر از ایران رفتند و مقیم آمریکا شدند و در دانشگاه‌های پنسیلوانیا و هاروارد بر منصب تدریس در دورۀ دکتری و پسادکترا تکیه زده و در رشته‌های زبان و ادبیات فارسی، زبان و ادب عرب، ادب تخصصی و فوق تخصصی عربی، معارف اسلامی، کلام و فقه اسلامی و .... به افاضه پرداختند و نه‌تنها دانشجویان علم‌دوست گرد وجود شریفش را گرفتند، بلکه استادانی از سراسر جهان و محققانی از بلاد مختلف برای فهم دقایق و حل مسائل، حضورشان را مغتنم شمرده و برای درک فیض، نزد ایشان شتافتند.

استاد مهدوی صاحب قلمی رسا و نثری بسیار شیواست؛ چندان‌که احساس و غرض اصلی خود را به‌خوبی به خواننده القا می‌کند. استخدام کلمات صحیح و مناسب مقام، پرهیز از تطویل بی‌مورد، استشهاد متین به آیات و روایات، حفظ متن از خروج موضوعی، احترام به مخاطب، اتقان کم‌نظیر مطالب از ویژگی‌های آثار دکتر مهدوی دامغانی است.

آثار استاد و کارهای مرتبط با او چند دسته منقسم است: الف) تألیفات: از علی آموز اخلاص عمل، رساله دربارۀ خضر، شاهدخت والاتبار شهربانو، در باغ روشنایی، گزیده‌ای از شعر سعدی به زبان عربی؛ ب) کتب تحقیقی: کشف الحقائق نسفی، المجدی فی انساب الطالبین، نسمة السحر بذکر من تشیع و شعر، الوحشیات؛ ج) مجموعه مقالات: حاصل اوقات، مقالاتی در حدیث دیگران، یاد یاران و قطره‌های باران، یاد عزیزان در برگ‌ریزان، در برف پیری؛ د) جشن‌نامه‌ها: مقالاتی در فقه‌اللغة، سایۀ سرو.

اما کتاب حاضر حاصل دیدارهایی است که گفتگوکنندگان با استاد مهدوی دامغانی بین آذر 1392 تا آذر 1393 داشته‌اند. در این گفتگوها استاد از زندگی و سرگذشت خود و مسائل مختلف سخن به میان آورده است. در ابتدای کتاب مقدمه‌ای از استاد شفیعی کدکنی دربارۀ استاد مهدوی دامغانی آورده شده است. در پایان کتاب و قبل از تصاویر نیز شناخت‌نامه‌ای از استاد مهدوی دامغانی به قلم جناب شیخ محمدباقر مهدوی دامغانی آورده شده است. در پایان نیز یادداشتی از سرکار استاد بانو دکتر فریده مهدوی دامغانی آورده شده است؛ دل‌نوشته‌ای که با نثری روان، مخاطب را در خاطرات شیرین این بانوی ارجمند از پدر عزیزشان استاد دکتر احمد مهدوی دامغانی به پرواز درمی‌آورد. مجموعۀ آلبوم تصاویر این کتاب، ترکیبی از عکس‌هایی است که خود استاد مرحمت فرموده‌اند، عکس‌های ارسالی سرکار بانو دکتر فریده مهدوی دامغانی، عکس‌هایی از جناب شیخ محمدباقر مهدوی و تصاویری از گفتگوکنندگان و تهیه‌کنندگان این کتاب.

فهرست مطالب کتاب:

یادداشت جناب استاد دکتر شفیعی کدکنی خطاب به گردآورندۀ اثر

مقدمه

یادداشت جناب استاد دکتر احمد مهدوی دامغانی

آیینه در برابر خورشید

دیدارها

در معرفی استاد

خورشید در آیینه

تصاویر

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش سیدمحسن علوی‌زاده و سیدحسین حسینی نورزاد
ناشر:
نی
کلید واژه:
نویسندگان ایرانی معاصر,احمد مهدوی دامغانی,گفتگوها,سرگذشت‌نامه,کتابشناسی,نشر نی,سیدمحسن علوی‌زاده و سیدحسین حسینی نورزاد
عنوان :
فیلسوف تودار و رباعیات بودار: پذیرش جهانی رباعیات حکیم عمر خیام
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


بی‌گمان عمر خیام پرآوازه‌ترین شاعر ایرانی در آن سوی مرزهاست. این آوازه، از سویی مرهون مضامین ابدی رباعیات اندک‌شمار اوست که به زبانی سخته و پخته و در قالبی موجز و آهنگین سروده شده‌اند و از دیگرسو، به دلیل ترجمۀ استادانه و افسون‌کارانۀ ادوارد فیتز جرالد (1809 ـ 1883) شاعر و مترجم انگلیسی است. این حقیقت که شعر خیام از رهگذر ترجمۀ منظوم فیتزجرالد، اندک‌اندک جهان غرب را درنوردید، بر هیچ‌کسی پوشیده نیست. شاید یکی از علل شهرت جهانگیر و حسن قبول شعر خیام این است که شعر او ترجمان سرگشتگی‌ها و درماندگی‌های انسان غربی بود؛ گویی خیام از زبان او سخن می‌راند.

این کتاب ارزشمند که زیرنظر دکتر علی‌اصغر سیدغراب ـ استاد برجستۀ ادبیات فارسی دانشگاه لیدن هلند ـ گردآوری شده، حاوی مقالاتی پربار دربارۀ حسن قبول رباعیات عمر خیام در کشورهای مختلف جهان است. مقالات این دفتر گرانسنگ جملگی نکته‌آموزند و بدیع و خواننده در نتیجۀ مطالعۀ آنها به انبوه اطلاعاتی مفید دربارۀ شعر خیام در دیگر کشورها دست می‌یازد. مقالات کتاب، هرچند مستقل هستند؛ اما رشته‌ای نامرئی، اندیشۀ خیامی آنها را به هم پیوند می‌دهد. افزون بر اینها، کتاب در حکم رمانی جذاب و گیراست که خواننده را همراه شعر خیام، تفرج‌کنان به سفری شورانگیز در چهارگوشۀ جهان می‌برد و طرفه آنکه شخصیت اصلی آن کسی نیست جز «پیر سپیدموی دیرینه‌روز نشابور».

پذیرش خیام در ایران در سه مقاله بررسی شده است. مهدی امین‌رضوی در «خوانش رباعیات به منزلۀ شعر اعتراض» بر اساس منابع و بافتار عصر خیام، رباعیات را در چارچوب تاریخ تفکر اسلامی بررسی کرده و می‌پرسد چرا خیام و چند فیلسوف دیگر مانند فارابی، ابن سینا، رازی و بیرونی متهم به بدعت شدند. نویسنده در این نوشتار شعر خیام را از مقولۀ اعتراض روشنفکران تلقی و تصریح می‌کند روشنفکران ایرانی «با استفاده از جوازات شاعری سنت اسلامی را به باد انتقاد گرفتند».

پذیرش خیام در زمانۀ او در دو فصل به بحث نهاده شده است. جستار نخست با عنوان «برخی رباعیات خیامی از روزگار عمر خیام» نوشتۀ الکساندر مرتن است که از یک جُنگ ادبی فراموش‌شده اثر ابوالقاسم نصر بن احمد بن عمر الشادان نیشابوری و متعلق به دوران سلطنت مسعود غزنوی سوم (492 ـ 508 ق) رونمایی می‌کند. گرچه مرتن در این نوشتار بر جنبه‌های ادبی رباعیات انگشت نهاده؛ اما فصل دوم اثر محمد باقری با عنوان «بین میخانه و مدرسه» دربارۀ خیام دانشمند و نشانگر هنر او در تلفیق قابلیت‌های علمی با نبوغ ادبی است. این نوشتار شامل طبقه‌بندی خیام از معادلات سه‌مجهولی، شرح او بر کتاب اقلیدس و دستاوردهای علمی حکیم نیشابور است.

یان‌یوست ویتکام و محمد السلمی پذیرش خیام در جهان عرب را بررسیده‌‌اند. موضوع این دو فصل بررسی ترجمه‌های مختلف خیام به عربی است. ویتکام در نوشتار خود با عنوان «رباعیات عمر خیام ترجمۀ احمد رامی» به بررسی ترجمه‌های شاعر مصری احمد رامی از رباعیات خیام و روشی که خوانندگان مشهور ام کلثوم و محمد عبدالوهاب آنها را به آواز خوانده‌اند، می‌پردازد. ویتکام و السلمی نشان می‌دهند که شهرت عظیم خیام مرهون خوانندگان محبوب عرب مانند ام کلثوم است. خیام در ترکیه هم مشهور است. سیتسکه سوته‌مان در مقاله‌اش «رباعیات عمر خیام به ترکی و رباعیات ترکی» از پرهیز شاعران عثمانی در سرایش رباعی و ترجیح قالب‌های دیگر در اوج تأثیرپذیری‌شان از شعر فارسی سخن می‌گوید. در این میان یحیی کمال بیاتلی (1884 ـ 1985) یک استثنا بود که کوشید تا بر تمامی قالب‌ها و انواع شعر عثمانی تسلط یابد. بیاتلی با ترجمۀ خیام در اثنای فعالیت‌های ادبی‌اش شعر او را به مردم ترکیه معرفی کرد.

پنج فصل بعدی کتاب به جنبه‌های مختلف پذیرش خیام در هلند اختصاص یافته است. مقالۀ هانس دوبروین با عنوان «دیگر رباعیات فارسی در هلند: گلزار دانش حسین آزاد» در باب رواج رباعیات فارسی در شعر هلند از قرن نوزده به بعد است. وی بعد از معرفی دو شاعر بزرگ هلندی یعنی پ.س. بوتنز و ی.هـ.لئوپلد بر منبع مشترک آن دو تمرکز می‌کند؛ جُنگی از رباعیات فارسی در دو بخش که در 1906 به ترتیب زیر عناوین «گلزار معرفت» و «گلزار دانش» منتشر شد. مؤلف این جنگ‌های فارسی و فرانسوی فردی ایرانی به نام حسین آزاد بود.

«تأثیر عمر خیام بر ادبیات هلند» عنوان فصلی است که مارکو خود در آن پذیرش خیام در ادبیات مدرن هلند را چیره‌دستانه مرور کرده است. تأکید اصلی نویسنده بر بوتنز است که در سراسر زندگی‌اش مسحور رباعیات خیام بود. دیک فان هالسما در جستارش «حقیقت تلخ: تأثیر خیام بر ی.هـ. لئوپاد» بازنمایی‌ می‌کند که چگونه لئوپلد شاعر بین سال‌های 1900 تا 1906 با تمرکز بر فلسفه در اندیشۀ حل مشکل تنهایی انسان بود. او آثار استوا، اپیکور، اسپینوزا، دکارت، هیوم و کانت را به‌دقت مطالعه کرد و در 1904 عمر خیام را یافت.

خیام همچنین الهام‌بخش هنرمندان و موسیقی‌دانان هلندی بود. یوس بیخسترانس در فصل «چگونه عمر خیام بر هنرمندان تجسمی هلندی تأثیر گذاشت» اثر چهار هنرمند هلندی ویلم آروندیوز، خر خریتس، سیپ فان دن برخ و تئو فرر را بررسی کرده که از رباعیات خیام ملهم بودند. نوشتار بعدی «میراث عمر خیام در موسیقی هلند» اثر روکوس دگروت است که تصنیف‌هایی از تصنیف‌سازان هلندی را بررسی کرده است. افزون بر بررسی این جنبه از پذیرش موسیقایی خیام، او از واکنش تصنیف‌سازان هلندی به رباعیات عمر خیام فیتزجرالد نیز سخن گفته است.

پذیرش خیام در روسیه در نوشتار مشترکی اثر فیروزه عبدالله‌اوه، ناتالیا چالیسوا و چارلز ملویل با عنوان «پذیرش خیام در روسیه: از متن تا تصویر» بررسی شده است. در این نوشتار نویسندگان به بررسی شهرت گستردۀ خیام در روسیه حتی پیش از انتشار ترجمۀ فیتزجرالد پرداخته‌اند.

تئا شورغایا در نوشتار خود با عنوان «ترجمۀ اشعار عمر خیام به گرجی: معیاری برای مترجمان» به بررسی تاریخ ترجمۀ رباعیات به گرجی پرداخته است. ژوستین آبولادزه مورخ ادبیات فارسی، اولین ترجمۀ ادبی شعر خیام را در سال 1924 منتشر کرد که به دنبال آن یک مجموعه ترجمه تا قرن کنونی شکل گرفت.

اسماعیل زارع بهتاش در مقالۀ خود با عنوان «پذیرش رباعیات عمر خیامِ فیتز جرالد در عصر ویکتوریا» تصویری کلی از پذیرش خیام در انگلستان دورۀ ویکتوریا عرضه کرده و به ذکر دلایلی پرداخته که موجب شد تا رباعیات به الگوی شعری عصر ویکتوریا بدل شود. شعری نمایش‌گونه، عرفان‌گرا، دم‌غنیمت‌انگار، غمناک، خداناباور و دل‌نگران آینده و امور ناآشنا بود.

دو مقالۀ بعدی به تاریخ پذیرش رباعیات در هند اختصاص یافته است. آن کاستاینگ در نوشتار خود «بومی کردن رباعیات» به تأثیر خیام بر شاعر جوان هندو، هاریوانش رایی باچان (1907 ـ 2003) اشاره می‌کند. باچان رباعیات خیام را با عنوان «میخانۀ عمر خیام» به هندو ترجمه کرد. او مجموعۀ رباعیات خود را با عنوان «میخانه» دربارۀ همان بن‌مایه‌ها و نمادها سرود که به مثابۀ «تمثیلی از آفرینش شعری، وطن، جهان، عشق و جز آن به همراه باده و مستی که نمد دوگانگی‌ حیات‌اند، هم شیرین و هم تلخ» تفسیر می‌شود.

در نوشتار بعدی این کتاب با عنوان «رباعیات خیام و تفکر فلسفی هند» آ. رانگارایان از رهگذر مقایسۀ توصیف حیات آدمی در کنار نظم ماوراءالطبیعی هندویسم از رباعیات خیام، خوانشی متافیزیکی به دست می‌دهد. افزون بر این، نویسنده در این نوشتاربه سراغ ادیان دیگر مثل بودیسم، یائنیسم و آجویکیسم نیز می‌رود و همخوانی فلسفۀ خیام را با آموزه‌های بنیادی این ادیان بر آفتاب می‌افکند.

آخرین نوشتار این کتاب از یوس کومانس است که بعد از بررسی شهرت جهانی خیام، روشی را برای تأسیس پایگاه اطلاعاتی پیش می‌نهد تا به کمک آن تمامی یافته‌های مربوط به رباعیات، منابع فارسی و ادبیات ثانوی فراهم شود و محققان به بررسی آنها اهتمام ورزند.

فهرست مطالب کتاب:

* پیش‌گفتار

* مقدمه

دربارۀ مجموعۀ حاضر

جذبۀ جهانی خیام: بشر، باده و جهان آخرت در رباعیات

* خیام در ایران

خوانش رباعیات به منزلۀ شعر اعتراض

برخی رباعیات خیام از روزگار عمر خیام

بین میخانه و مدرسه: عمر خیام دانشمند

* خیام در جهان عرب و ترکیه

عمر خیام عربی

رباعیات عمر خیام ترجمۀ احمد رامی

رباعیات عمر خیام به ترکی و رباعیات ترکی

* خیام در هلند

دیگر رباعیات فارسی در هلند: گلزار دانش حسین آزاد

تأثیر عمر خیام بر ادبیات هلند

حقیقت تلخ: تأثیر خیام بر ی.هـ. لئوپاد

چگونه عمر خیام بر هنرمندان تجسمی هلندی تأثیر گذاشت

میراث عمر خیام در موسیقی هلند

* خیام در روسیه و گرجستان

پذیرش خیام در روسیه: از متن تا تصویر

ترجمۀ اشعار عمر خیام به گرجی: معیاری برای مترجمان

* خیام در انگلستان و اروپا

پذیرش رباعیات عمر خیامِ فیتز جرالد در عصر ویکتوریا

* خیام در هندوستان

بومی کردن رباعیات

رباعیات خیام و تفکر فلسفی هند

* پایگاه اطلاعاتی بین‌المللی خیام

* برای مطالعۀ بیشتر

* نمایه

... بیشتر
نویسنده:
گروهی از نویسندگان به اهتمام علی‌اصغر سیدغراب
ناشر:
هرمس
کلید واژه:
شعر فارسی,رباعیات خیام,حکیم عمر خیام نیشابوری,ادبیات تطبیقی,رباعیات خیام در اروپا,مجموعه مقالات,علی اصغر سیدغراب، مصطفی حسینی,نشر هرمس
عنوان :
سودای مکالمه، خنده، آزادی: میخائیل باختین
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


این کتاب در حکم مقدمه‌ای است برای شناخت اندیشه‌های باختین و با این هدف فراهم آمده است که ضمن نشان دادن اهمیت و جایگاه بی‌همتای اندیشه‌های باختین در قرن بیستم، راه آشنایی با آن را تا حدی هموار سازد. در پاسخ به پرسش در باب ضرورت شناخت اندیشۀ باختین، نخست باید گفت که او بی‌تردید از ژرف‌ترین و گیراترین چهره‌های فرهنگ اروپایی در قرن بیستم است و باید از اندیشه‌های بزرگان این قرن هر چه بیشتر توشه برگرفت. اما شاید مهم‌ترین عامل گیرایی مجموعۀ زندگانی و آثار باختین این باشد که می‌شود آن را در سه مقولۀ روش، نگرش و منش او خلاصه کرد. در این سه زمینه، باختین گفتنی‌ها و آموزش‌های ارزشمندی دارد. او در عرصۀ روش، اسلوبی بسیار دیالکتیکی دارد و آثار او چه‌بسا یگانه کار فلسفی اصیل در روسیۀ بعد از انقلاب باشد. در عرصۀ نگرش نیز باختین از جهات بسیار انسانی قرن‌نوزدهمی، جامع‌الاطراف، اهل تحقیق، صاحب فرهنگی دانشنامه‌ای و غیرمتخصصی حقیقی است. ساختمان نظرگاه باختین زیربنای روش‌شناختی و فلسفی استواری دارد و نشان می‌دهد که برای کار جدی در عرصۀ زیبایی‌شناسی و نقد و نظریۀ ادبی شناخت و نگرش فلسفی ضرورت حیاتی دارد.

عنوان این کتاب نیز به جوهر زندگی و آثار باختین اشاره دارد: در دورۀ حاکمیت استبداد استالینی، که با تک‌گویی و حاکمیت ایدئولوژی جزم‌اندیش، شادی‌ستیز، خشک و رسمی و فقدان آزادی همراه است، باختین در عرصۀ نظریه و در آثار خویش سرود ستایش مکالمه، خنده و آزادی سر می‌دهد. خندۀ مطلوب باختین نیز خود به‌تنهایی نوعی جهان‌نگری است: نفی آگاهانه و شادمانۀ وضع موجود و ایجاد نظمی جدید براساس شادی، آزادی، برابری. این خنده رهایی‌بخش، بیدادستیز،جزم‌شکن، آینده‌نگر، شادی‌آفرین و زاینده است. باختین در خنده و در جشن‌های مردمی، نفی تمام نظام اجتماعی موجود از جمله حقیقت مسلط را می‌بیند. نفی‌ای که با آنچه در حال زایش است پیوندی جدایی‌ناپذیر دارد: «خنده و جشن‌های مردمی گستاخی ابداع را برمی‌انگیزد. به رهایی از دیدگاه مسلط در باب جهان، به رهایی از همۀ رسوم، حقایق جاری و تمام چیزهای مبتذل، عادی و پذیرفتۀ همگان یاری می‌رساند و سرانجام امکان می‌دهد که نگاهی تازه به جهان بیفکنیم و دریابیم که هر آنچه وجود دارد تا چه حد نسبی است و یک نظم جهانی سراپا متفاوت امکان‌پذیر است».

این کتاب دارای دو بخش اصلی است؛ در بخش اول، افزون بر نگاهی به زندگی و آثار باختین، نظرگاه‌های تنی چند از اندیشه‌گران بزرگ جهان دربارۀ باختین آمده است. در گزینش مطالب این اندیشه‌گران، صرف‌نظر از اهمیت خود آنان، نظریات‌شان دربارۀ جنبه‌های گوناگون حیات فکری باختین بیشتر مدنظر بوده است. مطالب این بزرگان که دیدگاه‌ها و تخصص‌های متفاوتی دارند، نشان‌دهندۀ فراگیری اندیشه‌های باختین و ژرفا و دامنۀ گستردۀ آن است. دو قسمت از کتاب تودوروف «منطق مکالمه» که جامع‌ترین اثری است که دربارۀ باختین منتشر شده، همراه با پیش‌گفتار آن در این مجموعه آمده است.

مطلبی که از یاکوبسون آمده، مقدمۀ او بر کتاب «مارکسیسم و فلسفۀ زبان» است. یاکوبسون ضمن اشاره به اهمیت اندیشه‌های باختین در زمینۀ نظریه و نقد ادبی، به پیشگامی او در دو عرصه پافشاری می‌کند: زبان‌شناسی اجتماعی و نشانه‌شناسی. نکتۀ مهم دیگر تأکید خاص یاکوبسون بر روش باختین است که سبب‌ساز آن همه ژرف‌اندیشی و نوآوری بوده، روشی که یاکوبسون از آن با صفت «روش علمی شایستۀ پژوهشگران» یاد می‌کند.

ژولیا کریستوا، باختین را به‌درستی بنیان‌گذار پسافرمالیسم می‌داند و ضمن توصیف سه دیدگاهی که به انتقاد از فرمالیسم می‌پردازد، جایگاه ممتاز باختین را در سیر تحول نظریه و نقد ادبی مشخص می‌سازد. کریستوا نقد باختین از فرمالیسم روس را پیشگام حرکت کنونی نشانه‌شناسی می‌داند.

لوسین گلدمن که شاید بتوان او را بزرگ‌ترین جامعه‌شناس ادبیات در قرن بیستم نامید، در پایان مقالۀ معروف خود با عنوان «جامعه‌شناسی ادبیات: جایگاه و مسائل روش» نکاتی را دربارۀ باختین ذکر می‌کند. اهمیت مطالب او بیشتر به گسترش عرصۀ جامعه‌شناسی ادبیات برمی‌گردد و پژوهشگران این رشته می‌توانند با مقایسۀ نظرگاه گلدمن و باختین غنا و ژرفای تازه‌ای به مباحث جامعه‌شناسی ادبیات بدهند.

ژان ایوتادیه به نقش آثار باختین در عرصۀ جامعه‌شناسی ادبیات پرداخته و پیوند اندیشه‌های باختین با لوکاچ و گلدمن را نشان می‌دهد.

فصل «گزینش اساسی باختین» از مهم‌ترین بخش‌های کتاب «منطق مکالمه» و پیش‌درآمد خوبی برای آشنایی با اندیشه‌های باختین است.

در بخش دوم که به گلچینی از نوشته‌های باختین اختصاص یافته، تلاش شده که با توجه به صفحات محدود مجموعۀ «چهره‌ها» برگزیده‌ای از مهم‌ترین آثار باختین عرضه شود.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار مترجم

بخش اول: نگاهی به زندگی و اندیشۀ باختین

یک: باختین: بزرگ‌ترین نظریه‌پرداز ادبیات در قرن بیستم/ تزوتان تودوروف

دو: زندگی‌نامۀ باختین/ تزوتان تودوروف

سه: باختین: پیشگام زبان‌شناسی اجتماعی/ رمان یاکوبسون

چهار: باختین: بینان‌گذار پسافرمالیسم/ ژولیا کریستوا

پنج: نقش باختین در گسترش عرصۀ جامعه‌شناسی ادبیات/ لوسین گلدمن

شش: میخائیل باختین و جامعه‌شناسی ادبیات/ ژان ایوتادیه

هفت: گزینش‌های اساسی باختین/ تزوتان تودوروف

بخش دوم: گزیده‌هایی از نوشته‌های باختین

یک: سخن در زندگی و سخن در شعر: درآمدی بر بوطیقای جامعه‌شناختی/ میخائیل باختین، وی.ان.ولوشینوف

دو: دربارۀ رابطۀ زیربنا و روبناها/ میخائیل باختین

سه: بررسی‌های ادبی امروز/ میخائیل باختین

چهار: گزیده‌ای از «یادداشت‌های 1970 ـ 1971»/ میخائیل باختین

پنج: گزیده‌ای از «ملاحظاتی دربارۀ دانش‌شناسی علوم انسانی»/ میخائیل باختین

منابع

واژه‌نامۀ فارسی به فرانسوی

واژه‌نامۀ فرانسوی به فارسی

نمایۀ نام‌ها و اشخاص

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش و ترجمۀ محمدجعفر پوینده
ناشر:
چشمه ـ نشر چرخ
کلید واژه:
میخائیل باختین,سرگذشت‌نامه,نویسندگان روسی,جامعه‌شناسی ادبیات,آثار باختین,نشر چشمه,محمدجعفر پوینده
عنوان :
اندیشۀ سهروردی: دیدگاه‌های فلسفی استاد غلامحسین دینانی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


شهاب‌الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی در سال 549 هـ.ق. در قریۀ سهرورد نزدیک زنجان متولد شد. شهاب‌الدین بعد از آنکه خواندن و نوشتن آموخت، پدرش او را به مراغه که آن زمان از شهرهای بزرگ بود و چند سال بعد از آن تاریخ، خواجه نصیرالدین طوسی زیج معروف مراغه را به دستور هلاکوخان در آن ساخت، فرستاد. او مقدمات علوم را در مراغه فراگرفت و پس از آن عازم اصفهان شد. در آن زمان در اصفهان دانشمندی به نام ظهیرالدین قاری تدریس می‌کرد. شهاب‌الدین همۀ علوم آن زمان را نزد وی فراگرفت و در شانزده‌سالگی از تحصیل علم و تلمذ نزد استادان بی‌نیاز شد. او ضمن تحصیل چنین استنباط کرده بود که موجودات دنیا از نور به وجود آمده‌اند و انوار به یکدیگر می‌تابند و آن تابش متقابل را اشراق خواند و به همین دلیل لقب «شیخ اشراق» را یافت.

او می‌گفت جهان جز نور نیست که یکی بر دیگری می‌تابد و بنابراین جهان جز اشراق نیست. بعضی از نورها قوی، بعضی ضعیف و برخی متراکم هستند. همان‌گونه که نورهای قوی بر نورهای ضعیف می‌تابد، نورهای ضعیف هم به سوی انوار قوی تابش دارند.

سهروردی بعد از تحصیل علم، برای شناخت نظریۀ خود دربارۀ حکمت اشراق، شروع به نوشتن کتاب «حکمت الاشراق» کرد. شیخ کتاب را یک‌مرتبه ننوشت؛ مسافرت‌ها و نوشتن رسالۀ بحری دربارۀ مسائل مختلف حکمت، مانع از این می‌شد که سهروردی نوشتن کتاب «حکمت الاشراق» را به اتمام برساند. از شیخ اشراق، پنجاه رساله و کتاب در دست است که مهم‌ترین آنها همین کتاب «حکمت الاشراق» است؛ چراکه اصول و فروع نظریۀ او در این کتاب است.

شیخ اشراق در 38 سالگی در حلب و توسط صلاح‌الدین ایوبی به قتل رسید. او کسی است که مکتب فلسفی اشراق را در ایران مفتوح کرد و بعد از مرگش، این مکتب فلسفی وسعت یافت و با اینکه وی شیعی‌مذهب بود، بعضی از طرفداران سنت و جماعت نظریۀ فلسفی او را پذیرفتند. نظریۀ فلسفی سهروردی که در اواخر قرن ششم مطرح شده است، امروزه درک می‌شود؛ چراکه دانسته می‌شود هرچه در جهان وجود دارد، انرژی‌ای است که به صورت امواج و انوار است و انرژی وقتی متراکم می‌شود، به شکل ماده درمی‌آید و وقتی که رقیق است، شکل انوار یا امواج را دارد و واقعیت آن «الله نور السماوات والارض» است.

در این کتاب به زوایای اندیشۀ شیخ اشراق در گفتگو با استاد دینانی پرداخته شده است. این گفتگوها در نه جلسه بوده و مباحثی چون اندیشۀ سهروردی، جایگاه حکمت، منشأ حکمت، داستان خفاش و حرباء، نو در پرتونامه، حقیقت انوار، فلسفۀ نور، معیار لذت و الم، و انسان‌شناسی در دیدگاه سهروردی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

گفتگوی اول: اندیشۀ سهروردی

گفتگوی دوم: جایگاه حکمت

گفتگوی سوم:منشأ حکمت

گفتگوی چهارم:داستان خفاش و حرباء

گفتگوی پنجم: نور در پرتونامه

گفتگوی ششم: حقیقت انوار

گفتگوی هفتم: فلسفۀ نور

گفتگوی هشتم: معیار لذت و الم

گفتگوی نهم: انسان‌شناسی

فهرست آیات

فهرست روایات و ادعیه

اشعار (به ترتیب مطرح شدن در گفتگوها)

فهرست منابع

منابعی برای مطالعۀ بیشتر

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
غلامحسین ابراهیمی دینانی به کوشش اسماعیل منصوری لاریجانی
ناشر:
سروش
کلید واژه:
فیلسوفان اسلامی,جایگاه حکمت,سهروردی,غلامحسین ابراهیمی دینانی,گفتگوها,فلسفۀ اشراق,اسماعیل منصوری لاریجانی
عنوان :
طنز همچون شگرد: اولین راهنمای عملی طنزنویسی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


طنزنویسی نیازمند استفاده از تکنیک‌هایی است که می‌توان آن را به مخاطب بازنمایاند و آموزش داد. این امر منافاتی با ماهیت ویرانگر طنز ندارد. طنز جستجوگری مدام برای تخریب الگوهای ذهنی و نوشتاری آشنا و معمول ست و طنزنویس به جهانی تعلق دارد که در آن یقینی نیست و هرچیز در آن محتمل است. بنابراین خیلی طبیعی است که نتوان برای نگارش آن چارچوبی قرار دارد؛ چراکه طنز چارچوب‌گریز است و بیش از هر چیز، متکی به ذهن طنزاندیش نویسنده است که به او مجال نگاه متفاوت و هنجارگریز به پدیده‌ها را می‌دهد. از این‌رو بدون برخورداری از ذهن طنزاندیش نمی‌توان طنز نوشت. با این حال می‌توان این تفکر خلاق و نوآور را رشد داده و شیوه‌های دستیابی به هنجارگریزی را به مخاطب شناساند.

این کتاب اولین راهنمای عملی طنزنویسی است که به زبان فارسی منتشر می‌شود؛ به این معنا که با وجود پیشینۀ پربار و درخشان طنز در زبان و ادبیات فارسی تاکنون کتابی دربارۀ شیوه‌ها، شگردها و تکنیک‌های طنز خلق طنز به نگارش درنیامده است.

تقسیم‌بندی طنز به اجزایی قابل فهم و بحث بسیار مشکل است. تکنیک‌های طنزنویسی دارای مرزهایی محو هستند؛ به گونه‌ای که می‌توان یک طنز خاص را از دو یا چند منظر مورد بررسی قرار داد و در بسیاری از اوقات مشکل است بین یک تکنیک با سایر تکنیک‌ها فرقی قائل شد؛ چراکه هر یک سهمی در عملکرد دیگری بر عهده دارند. به عبارت دیگر هر یک از تکنیک‌ها را می‌توان با تکنیکی دیگر تعریف کرد و هر کدام را می‌توان از زاویه‌ای دیگر متعلق به دسته‌ای دیگر دانست. با این حال و با وجود همۀ این مشکلات، «طنزآموزان جوان» ناگزیر از آموزش تکنیک‌ها و شگردهای نوشتن هستند؛ چون آموزش تکنیک، باب نوشتن را باز می‌کند. طنزنویسی افزون بر استعداد، متکی به تکنیک است و جنبۀ طنزآمیز قضیه آن است که تا کسی تکنیک‌ها را یاد نگیرد و به کار نبرد، خیلی معلوم نمی‌شود که ذوق و استعداد این کار را دارد یا نه.

در طنزنویسی باید قبل از شروع به نوشتن، مقصد را شناخت؛ به بیان دیگر طنزنویس با دقیقاً بداند طنز و خنده در نوشتۀ او از کجای نوشته‌اش ناشی می‌شود. تکنیک‌های ذکرشده در این کتاب به طنزنویس آموزش می‌دهد که خنده را در هر کدام از بخش‌ها و ابعاد نوشته‌اش که مایل و راه می‌دهد، بیافریند. در این کتاب کوشیده شده با گردآوری شیوه‌های طنزپردازی و نکات و ظرایفی که طنزنویسان پیشین به آنها اشاره کرده‌اند، راه برای کسانی که در طنز، ذوق یا علاقه‌ای دارند، کوتاه شود. همچنین در این اثر تلاش شده تا «علم و عمل» در حوزۀ طنز در کنار هم قرار بگیرند: مباحث تکنیکی و فنی به گونه‌ای تشریح شده‌اند که راهنمای نویسنده برای انجام تمرینات عملی باشند و کوشیده شده مطالب به شکلی تنظیم شود تا بتوان آنها را در کارگاه طنزنویسی آموزش داد و به کار بست.

در این کتاب در حد مقدور سعی شده تا از نظریه‌پردازی و بیان تئوری‌های ادبی پرهیز شود؛ بنابراین این اثر صرفاً برای آموزش دادن شیوۀ طنزنویسی تألیف شده و فاقد نظریۀ دربارۀ طنز است. همچنین در انی کتاب فرقی بین طنز، هجو، لطیفه، فکاهی، هزل و سایر انواع شوخ‌طبعی قائل نشده و مراد از کلمۀ طنز در این کتاب، همۀ این انواع است.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه به قلم رؤیا صدر

پیش‌گفتار

تضاد

تشابه

کلام

تبعید متن به حاشیه

نابیوسانی

اغراق

شخصیت‌سازی

موقعیت

غافل‌گیری

وارونگی

فرم، شکل، قالب

کاریکلماتور

مشابه‌نویسی

سوژه‌های طنز و سوژه‌یابی

... بیشتر
نویسنده:
رضا خراسانی
ناشر:
اساطیر پارسی
کلید واژه:
طنزنویسی,راهنمای آموزشی,متون راهنما,فن نگارش طنز,نشر اساطیر پارسی,رضا خراسانی
عنوان :
افسانۀ پان تورانیسم
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

یکی از نخستین وجوه بروز تفرقه و تعارض میان اقوام ایرانی در سده‌های باستانی تاریخ این سرزمین، تشکیل دو واحد سیاسی ایران و توران بود. تورانیان که در شمال شرقی ایران‌زمین مستقر بودند، اگرچه از لحاظ قوم و تبار با ایرانیان یکی بودند؛ ولی بنا بر دلایلی چون راه و رسم زندگی متفاوت ـ ایرانیان یکجانشین و کشاورز و تورانیان کوچ‌رو و شبان ـ و همچنین تفاوت‌های دینی هر یک مسیری دیگر در پیش گرفتند و بخشی از داستان‌های اساطیری به این تعارض و رویارویی اختصاص یافت.

با هجوم اقوام و طوایف ترک در سدۀ چهارم هجری به سرزمین‌های آسیای میانه و چیرگی آنها بر «توران‌زمین» کهن، به‌تدریج زمینۀ پیدایش این اشتباه تاریخی فراهم شد که ترک و توران یکی است و تهاجم اقوام ترک بر مناطق جنوبی آن خطه نیز جزء تداوم ستیزۀ کهن تورانیان و ایرانیان چیز دیگری نیست.

در آستانۀ قرن بیستم که عصر فروپاشی امپراتوری‌های بزرگ و تشکیل نهضت‌های مختلف ناسیونالیستی بود، گروهی از روشنفکران ترک‌زبان روسیه در مقام مقاومت فرهنگی در برابر سیطرۀ روس‌ها، خود را در «توران» یافتند و «پان‌تورانیسم» منادی وحدت و یگانگی اقوام «تورانی» شد. این اندیشه در میان برخی از اهل ادب و سیاست عثمانی و نیز واکنش مثبتی برانگیخت؛ زیرا اضمحلال تدریجی و مستمر امپراتوری در آن سال‌ها ضرورت چاره‌جویی را بیش از پیش مطرح کرده بود و چنین پنداشتند که با کنارنهادن اصولی چون «عثمانیسم» یا حتی اندیشۀ «اتحاد اسلام» که تا چندی پیش ارکان عمدۀ انسجام امپراتوری محسوب می‌شد و تأکید بر پیوندهای قومی و زبانی، مجد و عظمت ازدست‌رفته را در جهتی دیگر اعاده کنند.

پان‌تورانیسم یا به عبارت دقیق‌تر پان‌ترکیسم را به دو دلیل باید مطالعه کرد و شناخت؛ در درجۀ اول به دلیل اهمیت تاریخی آن، یعنی از نقطه‌نظر آشنایی با یک مرحلۀ مهم از تاریخ تحولات سیاسی و فرهنگی ترکیۀ معاصر و تأثیری که این تحول و دگرگونی در ربع اول قرن بیستم بر روابط عثمانی/ ترکیه با کشورهای همجوار گذاشت. شناخت صحیح بخش مهمی از تحولات تاریخی ایران، به‌ویژه تاریخ تحولات مناطق شمالی و غربی کشور در حول‌وحوش سال‌های جنگ جهانی اول در گرو آشنایی با این جریان است. دلیل دیگر ضرورت آشنایی با پدیدۀ پان‌ترکیسم که در مقایسه با وجه تاریخی آن در درجۀ دوم اهمیت قرار دارد، وجه سیاسی آن است.

این کتاب یکی از نخستین کتاب‌هایی است که دربارۀ موضوع پان‌تورانیسم بررسی‌هایی انجام داده است. این کتاب را زاون وارتوهی نعلبندیان در سال 1926 به زبان ارمنی و به نام مستعار زاره‌واند تحت عنوان «توران متحد و مستقل» منتشر کرد. چندی بعد در سال 1930 به زبان روسی و در 1971 به زبان انگلیسی ترجمه و منتشر شد. ترجمۀ فارسی از روی متن فرانسۀ آن به عمل آمده است. این کتاب در زمانی نوشته شده که آتش احساسات برافروخته از تب‌وتاب پان‌ترکیسم هنوز داغ بود و شاید توان گفت که در آن ایام زمینه یا زمان مساعدی برای ارائۀ یک کار تحقیقی نبوده است؛ ولی این کتاب بر خلاف انتظار، از نقطه‌نظر رعایت انصاف و اعتدال علمی تقریباً کم‌نظیر است و حتی شاید بتوان گفت سعی و کوشش مؤلف برای رعایت انصاف و اعتدال در پاره‌ای موارد باعث ضعف و سستی آن شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار چاپ دوم

پیش‌گفتار

مقدمه/ واهان نورایر دادریان

فصل اول: توران

فصل دوم: ریشه‌های پان‌تورانیسم

فصل سوم: پان‌تورانیسم در ترکیه تا مشروطیت عثمانی

فصل چهارم: پان‌تورانیسم بعد از مشروطیت عثمانی

فصل پنجم: ایدئولوژی و خواسته‌های پان‌تورانیسم

فصل ششم: به سوی عملی ساختن برنامه

فصل هفتم: تا جنگ جهانی اول

فصل هشتم: پان‌تورانیسم در دوران جنگ جهانی اول

فصل نهم: پس از ترک مخاصمه

فصل دهم: پان‌تورانیسم امروزی

کتاب‌شناسی

فهرست اعلام

... بیشتر
نویسنده:
زوان نعلبندیان
ناشر:
شیرازه کتاب ما
کلید واژه:
ترکان,تاریخ آسیای میانه,قفقاز,تورانیان,پان تورانیسم,زاون نعلبندیان,عبدالرضا هوشنگ مهدوی,نشر شیرازه کتاب ما
عنوان :
طلای سیاه در مس داستان: درآمدی بر بازتاب نفت و غرب در ادبیات داستانی و خاطرات ایرانیان
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


از دل رخدادهای تاریخی، گفتمانی در فرهنگ و تاریخ اجتماعی و ادبیات داستان ایران معاصر شکل گرفت که آن را در بستری جامعه‌شناختی و به عنوان هم‌زیستی با خارجی‌ها به‌ویژه غربی‌ها می‌توان مورد مطالعه قرار داد و قصه‌ها و خاطراتی خواند که در آن خارجی‌ها به دلیل نفت همه جا هستند؛ حتی در قهوه‌خانه‌ای پر از بوی زهم ماهی، بوی زغال، بوی چای دم‌کرده و خیارسرکه و صدای جیغ مرغ‌های سفید، قهوه‌خانۀ بی‌راهی که مسافرانی داشته است در راه مانده، که وقتی خواسته‌اند سوار قطار شوند و از سفر برگردند، گفته بودند برف آمده و راه بسته است و باید چند روزی بمانند تا دوباره خط باز شود و در همان قهوه‌خانه افسر آمریکایی را می‌بینید؛ افسری که نویسندۀ قصۀ «نورا» پرویز دوایی، اینگونه توصیفش می‌کند گویی که ورود کشتی غول‌آسایی را وصف کند که ابراهیم گلستان «موج و مرجان و خارا»اش را با پهلوگرفتن آن بر دریای پارس آغاز کرده بود.

این پژوهش در واقع تنیده‌ای است از دو موضوع نفت و غرب و بازنمایی آنها در ادبیات معاصر ایران؛ با این توضیح که نویسنده ذیل گسترۀ اصلی ادبیات، دو گونۀ ادبی داستان را بیشتر و خاطرات را کمتر به عنوان منابع اصلی خود در این پژوهش برگزیده است. بررسی اجمالی نویسنده در ابتدای کار نشان داده که مطالعۀ بازتاب نفت در آثار داستانی ایران معاصر یا خاطرات بدون پرداختن به چگونگی مواجهۀ ایرانیان با غربی‌ها در بستر داستان و خاطرات مطالعه‌ای ابتر است. بر همین اساس، نویسنده ضمن تعهد به بررسی بازتاب نفت، در رفت‌وآمدی همیشگی میان این موضوع و انعکاس ستیز و سازش با غربیان در گونه‌های داستان و خاطرات بوده و بازنمایی نفت را در بستر همین مواجهه پیگیری کرده است.

به عبارت دیگر این کتاب، گفتگویی است بین تاریخ و ادبیات معاصر ایران با محوریت نفت و غرب. اغلب باور بر این است که برای یافتن حقیقت تاریخی فقط باید به سراغ منابع تاریخی و اسناد یا نهایتاً مطبوعات رفت؛ اما نویسندۀ این کتاب که خاستگاه دانشگاهی‌اش تاریخ و دغدغه‌اش ادبیات بوده است، کوشیده تا با عبور از مرزهای سفت و سخت علمی، تاریخ را از دل داستان‌ها و خاطرات بجوید و بیابد. نویسنده با این اعتقاد که تاریخ مردم مجالی برای ثبت در منابع سیاست‌زدۀ وقت نیافته، برای شنیدن صدای توده‌ها دل به قصه سپرده است، و مگر نه اینکه تاریخ خود قصه است؟

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمه: از شعلۀ بر آتشکده‌ها تا شعلۀ بر زندگی‌ها

فصل اول: دیگر نفت مال خودمان است: مصدق و نفت

فصل دوم: بازنمایی غرب

فصل سوم: قهر و غضب در برابر کارفرمای غربی

فصل چهارم: از کوچ اساطیری به سمت کمپانی تا سقوط از تخته‌های بیست سانتی‌متری

منابع

... بیشتر
نویسنده:
نسیم خلیلی
ناشر:
خزه
کلید واژه:
ادبیات داستانی معاصر,بازتاب نفت در ادبیات,خاطرات ایرانیان,بازتاب غرب در ادبیات,نشر خزه,نسیم خلیلی
عنوان :
زیر آسمان اصفهان: لهجه و آداب و سنن در اصفهان (ویراست جدید)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


لهجه و اصطلاحات خاص اصفهانی‌ها به هنگام محاوره، سرورانگیز و جذاب و شنیدنی و ظاهراً مسبوق به سابقه‌ای طولانی است. یکی از قدیمی‌ترین اشارات در این‌باره در سفرنامۀ ابن بطوطه آمده است که حدود هفتصد سال پیش به اصفهان سفر کرده و مدت‌زمانی را در این شهر زیسته است. وی می‌نویسد: اصفهانی وقتی می‌خواهد دوستی را برای صرف غذا به منزل خود دعوت کند، با طنز و تواضع می‌گوید: «بیا بریم یه نون و ماس با هم بخوریم». و نکته اینجاست که هنوز هم پس از قرن‌ها در اصفهان از همین جمله در این موارد استفاده می‌شود و اصفهانی، ویژگی طنزآمیز بیانش را همچنان حفظ کرده است.

اگرچه تطور و تحول در لهجۀ مردم اصفهان نیز لاجرم متأثر از دگرگونی عوامل فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی است؛ اما باید در حفظ این فرهنگ و لهجۀ یگانه و دلنشین از دستبرد زمانه کوشید و به ثبت نکات اساسی آن اقدام کرد.

نویسندۀ کتاب در بخشی از پیش‌گفتار خود آورده است: «این کتاب مدعی ارائۀ نتایج مطالعاتی نظام‌مند و علمی در زمینۀ فولکلور مردم اصفهان نیست. فقط ادای دینی است در حد توان به شهر و همشهریان که این قلم‌شکستۀ نسخه‌نویس را بر آن داشت تا یادمان‌هایش را از محلۀ پاقلعه و خانۀ دایجون مدنی، دست‌مایه قرار دهد و به دقایق ظریفی از وجوه نانوشتۀ لهجه و فرهنگی اشاره کند که قطعاً از سده‌ها پیش در این شهر و این محله مرسوم و ملحوظ بوده است. شمول مکانی و زمانی این یادمان‌ها در کتابی که پیش رو دارید، غالباً محدود به محلۀ پاقلعه و فقط در نیم‌سدۀ اخیر است. طیف اشخاصی که اقوالشان در این کتاب نقل شده، کودکان خردسال، کسبه و دوره‌گردان عامی، پدران و مادران بی‌سواد یا درس‌خوانده، و تحصیل‌کردگان دانشگاه و مجتهدان حوزوی را دربر می‌گیرد. اما از آنجا که لحن و لهجه و اصطلاحات تحصیل‌کردگان در هنگام محاوره، تمایلی آشکار به لهجۀ معیار گرفته و از گویش اصفهانی فاصله گرفته است، در بازنویسی اقوال، بیشتر بر روی لهجه و بیان کودکان و خصوصاً مردان و زنان کوچه تکیه داشته‌ام».

این کتاب، فرهنگ کوچکی است که به زندگی و اقوال و احوال و لهجه و همچنین به کنش و کردار و منش و رفتار اصفهانیان پرداخته است؛ اما روش پردازش آن الفبایی نیست و بلکه موضوعی است؛ بنابراین خواننده برای یافتن آنچه در پی آن است، می‌بایست به مدخل‌ها مراجعه کند.

در بخش نخست این کتاب، نویسنده با مرور خاطرات خود از زندگی سال‌های کودکی در یکی از خانه‌های قدیمی اصفهان به نوعی معماری و فرهنگ شهرنشینی و زندگی مردم اصفهان را مرور کرده است.

نویسنده در بخش نام‌ها و نسبت‌ها نیز اسم‌های متداول و محبوب اصفهانی‌ها همراه با نحوۀ تلفظ آنها، نام‌های خانوادگی مرسوم و عنوان‌هایی که برای نسبت‌های سببی و نسبی در اصفهان استفاده می‌شده یا می‌شود را بررسی کرده است.

در بخش گفتگو نیز پاره‌ای از محاورات و جملات معروف با لهجۀ اصفهانی همراه با آوانگاری هر کدام آمده است. در بخش‌های دیگر کتاب نیز به کنش و کردار، منش و رفتار و پول و کار و بازار در اصفهان پرداخته شده است.

فهرست مطالب کتاب:

سخن نخست

سپاسگزاری

نشانه‌های آوانگاری

بخش یکم: خانۀ دایجون مدنی

ساختار خانه

از تولد تا جوانی در خانۀ دایجون

زندگی در خانۀ دایجون

واژه‌نامه‌ها (با برخی افعال)

بخش دوم: نام‌ها و نسبت‌ها

بخش سوم: گفتگو و گفتار

بخش چهارم: کنش و کردار

تن و پیکر آدمی در اصفهان

کنش و کردار روزمره

بخش پنجم: منش و رفتار

منش و رفتار آدمی

منش و رفتار در زندگی

بخش ششم: پول و کار و بازار

اصطلاحات مالی

کار و مناسبات مالی

کتاب‌نامه

... بیشتر
نویسنده:
احمد مدنی
ناشر:
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
کلید واژه:
آداب و رسوم اجتماعی,لهجۀ اصفهانی,خاطرات,سرگذشت‌نامه,آداب و سنن در اصفهان,احمد مدنی
عنوان :
ذهن و جهان: روایتی از رئالیسم درونی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


در فلسفۀ دکارت، رابطۀ میان ذهن و جهان خارج به مسئله‌ای جدی‌تر تبدیل شد. او به این نتیجه رسید که ذهن و ماده جوهراً جدا از یکدیگرند و به تبع آن، حالت‌هایی را می‌توانست تصور کند که ذهن در متعارف‌ترین حالت نظری خود قرار دارد؛ اما جهان خارج بالکل وضعیتی متفاوت دارد. در دورۀ معاصر نیز فلسفه‌های متعدد به‌ویژه فلسفۀ تحلیلی با جدیت به مسئلۀ رابطۀ میان ذهن و جهان خارج پرداخته است. یکی از مشخصه‌های اصلی بروز این مسئله در فلسفۀ تحلیلی آن است که به سبب روی‌آوری فیلسوفان تحلیلی به «زبان»، در برخی از صورت‌بندی‌ها و بحث‌ها، مسئلۀ یادشده در قالب مسئلۀ رابطۀ میان زبان و جهان خارج تجلی یافته است.

هیلاری پاتنم فرد محوری این کتاب، معتقد است که همین مسئله هستۀ اصلی فلسفۀ تحلیلی است. حرف او نه به این معناست که فقط فلسفۀ تحلیلی به این مسئله می‌پردازد و نه به آن معناست که فلسفۀ تحلیلی فقط به سراغ این مسئله می‌رود، بلکه مراد آن است که این مسئله بیشتر از سایر فلاسفه برای فلاسفۀ تحلیلی محوریت دارد و مسائل دیگر نیز برای فلاسفۀ تحلیلی به این اندازه محوری نیستند.

به بیان دیگر مسئلۀ ذهن و جهان خارج در واقع سؤال از این است که جهان خارج چگونه در برابر ذهن ایستاده است؟ آیا مستقل از ذهن ماست یا وابسته به آن؟ اگر مستقل است چگونه و اگر وابسته است چگونه؟ تفصیل این بحث‌ها در این کتاب آمده است. اما به اجمال می‌توان گفت مسئلۀ ذهن و جهان خارج یکی از مسائل اصلی فلاسفه بوده است؛ به گونه‌ای که یحتمل می‌توان تاریخ فلسفه را حول محور این مسئله تعبیر و تعریف کرد.

هیلاری پاتنم به لطف عمر نسبتاً طولانی خود و به سبب حضور در بیشتر حوزه‌های فلسفی، سال‌های زیادی را صرف نگارش متون فلسفی کرده و در این مدت نیز مطالب و محتواهای زیادی را مکتوب کرده است. کنار هم نشستن این ویژگی‌ها سبب شده که گاه او را مهم‌ترین فیلسوف فلسفۀ تحلیلی در قرن بیستم یاد کرده‌اند. به همین دلیل در این کتاب آرای او به بحث و بررسی گذاشته شده است. از نظر او مسئلۀ چگونگی رابطۀ ذهن و جهان خارج مهم‌ترین مسئلۀ فلسفۀ تحلیلی است. از نظر او سؤال بزرگ رئالیسم آن است که مفاهیم و واژگان چگونه به مابازاءهایشان در جهان خارج ارجاع می‌دهند و آنها را متعین می‌کنند؟ بنابراین می‌توان تفلسف پاتنم را حاصل سروکارداشتن او با این مسئله دانست. او طی مدت طولانی فلسفه‌ورزی‌اش که از دهۀ پنجاه قرن بیستم آغاز شده و تا نیمۀ دهۀ دوم قرن بیست‌ویکم ادامه داشت، مدام با این مسئله گلاویز بود و عمدۀ کارهای به‌یادماندنی‌اش از مواجهه‌اش با همین مسئله نشئت گرفته بود.

نویسنده در این کتاب کوشیده تا روایتی از رئالیسم درونی پاتنم ارائه کند. اما اگر بخواهیم محتوای کتاب را مشخص‌تر حول یک مسئله سروسامان دهیم، احتمالاً آن مسئله چیزی شبیه این است که موضع رئالیست درونی در قبال نسبت میان ذهن و جهان (کمی واضح‌تر: انفکاک یا عدم انفکاک ذهن و جهان از یکدیگر) چیست؟

چیدمان فصل‌های کتاب در قالب روایت اینگونه است: پاتنم با مسئلۀ ذهن و جهان خارج روبرو می‌شود. دست‌کم دو پاسخ به این مسئله هست که ابتدا به سراغ پاسخ (به زعم پاتنم) ضعیف‌تر می‌رود: نسبی‌گرایی خام. نسبی‌گرایی خام اجمالاً ذهن را فعال مطلق می‌انگارد و جهان خارج را کاملاً تابع آن می‌بیند؛ اما پاتنم می‌بیند که اگر با این نوع نسبی‌گرایی همراه شود، با بحران‌هایی مواجه خواهد شد (نسبی‌گرایی چیست و چه بحران‌هایی دارد؟ فصل یکم) ناچار باید از این بحران‌ها گذر کند. برای گذر از این بحران‌ها به سراغ پاسخ دیگر یعنی رئالیسم متافیزیکی می‌رود؛ ایده‌ای که جهان خارج را اصل می‌انگارد و ذهن را آینه‌ای منفعل در برابر آن می‌داند. اما در اینجا هم متوجه می‌شود که اگر با رئالیسم متافیزیکی هم‌دل شود، باز هم به بحران‌های لاینحلی می‌افتاد (رئالیسم متافیزیکی چیست و چه بحران‌هایی دارد؟ فصل دوم). پس با التفات به هر دو سنخ بحران، می‌کوشد راه سومی ارائه کند که مزایای آن دوره داشته باشد. این راه همان رئالیسم درونی است که گویا راه‌حل مناسبی برای مسئلۀ ذهن و جهان خارج در چنته دارد. این راه‌حل عبارت است از درهم‌تنیدگی ذهن و جهان خارج یا به قول پاتنم، ایده‌ای که در آن ذهن و جهان با همدیگر ذهن و جهان را سروشکل می‌دهند (رئالیسم درونی چیست و چه جوانبی دارد؟ فصل‌های سوم و چهارم). اما نویسنده معتقد است که همان بحران‌های سابق این بار در لباسی تازه برای رئالیسم درونی بازتولید می‌شوند و آن را نیز به بن‌بست می‌کشانند (کدام بحران و کدام لباس؟ فصل پنجم) ناگزیر پاتنم مجبور می‌شود که به یک معنا از رئالیسم درونی بگذرد و مسیر دیگری برود. اما از آنجا که هیچ سفری بی‌غنیمت نیست، از هم‌سفری ما با پاتنم در مسیر رئالیسم درونی، ره‌توشه‌ای باقی می‌ماند که به کار مسیر فلسفه‌ورزی می‌آید (چه ره‌توشه‌ای؟ جمع‌بندی و نتیجه‌گیری).

فهرست مطالب کتاب:

تقدیر و تشکر

درآمد: ما و پانتم با مسئلۀ ذهن و جهان مواجه می‌شویم

فصل یکم: نسبی‌گرایی مطلق؟ نه ..... بیش از حد نسبی است

فصل دوم: رئالیسم فیزیکی؟ نه ..... بیش از حد عینی است

فصل سوم: رئالیسم درونی سربرمی‌آورد

فصل چهارم: کمی بر رئالیسم درونی درنگ کنیم

فصل پنجم: رئالیسم درونی ترک برمی‌دارد

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری: چه ره‌توشه‌ای از رئالیسم درونی برداریم؟

فهرست منابع

واژه‌نامه

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
حامد قدیری
ناشر:
کتاب طه
کلید واژه:
واقع‌گرایی,رئالیسم درونی,ذهن و واقعیت,ذهن و جهان,نسبی‌گرایی فرهنگی,هیلاری پاتنم,نشر کتاب طه,حامد قدیری
عنوان :
سودگرنامه: سودگرنسک از کتاب نهم دینکرد
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


«دینکرد» مهم‌ترین متن فارسی میانه و یکی از تفاسیر اوستا به شمار می‌رود که به معنی «کردۀ دین» یا «اعمال دینی» یا «تألیف دینی» است. این کتاب بر اساس مطالب اوستا و شرح آن یعنی زند استوار است و از این‌رو نام کتاب، موضوع آن را نیز مشخص می‌کند. این اثر را دومناش «دایرةالمعارف دین مزدایی» می‌شمارد و با توجه به مطالب آن نامی مناسب نیز هست و این اثر گردآوری شده است. این اثر در آغاز دارای نه کتاب بوده که کتاب نخست و دوم و بخشی از کتاب سوم از میان رفته است. بنابر تصریح گردآورندگان آن، این کتاب بر اساس الهام دین به مزدیسنی زرتشت تنظیم شده و دربردارندۀ دانش‌هایی است که زرتشت به نخستن پیروان خویش آموخته است.

آذرفرنبغ پسر فرخزاد و آذرباد پسر امید را گردآورندگان دینکرد می‌دانند. آنچه امروزه در دست است، ظاهر همان است که آذرباد آخرین بار گردآوری کرده است. او این کتاب را «دینکرد هزار فصل» نامیده است؛ یعنی کتابی که فصل‌های بسیار دارد. کتاب بندهش، او را از هم‌عصران زادسپرم، صاحب کتاب «گزید‌ه‌ها» دانسته است؛ بنابراین آخرین تألیف کتاب مربوط به قرن سوم هجری است.

کتاب نهم دینکرد شامل سه نسک اوستای دورۀ ساسانی است که امروزه اصل آنها در دست نیست. گرچه این سه نسک جزء نسک‌های گاهانی به شمار آمده‌اند؛ اما بسیاری از مطالب اساطیری در آنها آمده که در جای دیگر اثری از آنها نیست. «سودگرنسک» که خلاصۀ مطالب آن در چند سطر در کتاب هشتم دینکرد آمده، دارای 22 فرگرد است. فصل‌های یک تا سیزده شامل مطالب گوناگونی است که بیشتر جنبۀ اندرز و دستورالعمل‌های دینی دارند. از فصل چهاردهم به بعد بیشتر مطالب گوناگون اساطیری مانند داستان گرشاسب و آتش، هفت فرمانروای بی‌مرگ، جمشید، ضحاک، فریدون، کاووس و کیخسرو آمده است که شبیه مطالب مذکور در یشت‌هاست. ورشت‌مانسر نسک که خلاصۀ آن نیز در کتاب هشتم در چند سطر آمده، در اینجا دارای 23 فرگرد است و با فصلی دربارۀ زندگی زرتشت به گونه‌ای فشرده آغاز می‌شود. تفصیل مطالب آن در کتاب هفتم دینکرد آمده است.

سودگرنسک، نخستین نسک از سه نسک گاهانی کتاب نهم دینکرد و شامل 22 فرگرد است. «سوتگر» یا همان «سودگر» به معنی سودرساننده است. شاید هم بتوان آن را از ریشۀ «sav» «نجات دادن» و به معنی «نجات‌دهنده» دانست. مطالب سودگرنسک شامل دو موضوع است: الف) دستورهای دینی و پندهای اخلاقی، شامل: خوانده یثا اهو وئیریو، خواندن اشم وهو، پرهیزگاری و بخشش به درویشان، دوری از گناهان و شکایت کردن از ظالمان، نیرومندی مینوی گاهان، آبادی‌های برتر و کسب فره و پرهیز از نشستن با مستان و نوشیدن مستی‌آور، بخشش خوراک به درویشان، چهار زمان هزارۀ منسوب به زرتشت، پرهیز کردن از ستایش اهریمن و دیوان و زمان‌های ستایش ایزدان، بدبودن عمل لواط، دستورهای دینی دربارۀ آتش، شکایت آتش به اورمزد و آفرینش آتش در آتشکده و دستورهای دینی برای آتشکده و نحوۀ غذاخوردن و ستایش کردن ایزدان و گاهان خواندن، پرهیزکردن از شیون و مویه بر مردگان و .... ؛ ب) اساطیر مذهبی مربوط به دین زرتشتی شامل نشان دادن اورمزد به زرتشت روان گرشاسب را و آمرزیدن گرشاسب با خواهش زرتشت به آتش و رفتن گرشاسب به برزخ، اسطورۀ جمشید و ضحاک و فریدون و ..... .

در این کتاب برای نخستین بار، آوانویسی سودگرنسک به طور کامل و بر اساس شیوۀ مکنزی انجام شده و متن سودگرنسک به طور کامل به فارسی ترجمه شده است. در این پژوهش مقدمه‌ای دربارۀ کتاب دینکرد و گردآورندگان آن و توضیحاتی دربارۀ کتاب‌های دینکرد سوم تا نهم و نسخه‌های دینکرد ارائه شده است. سپس شیوۀ پژوهش و پیشینۀ پژوهش بر روی کتاب‌های دینکرد و نیز کتاب نهم دینکرد و سودگرنسک و جنبۀ نوآورانۀ این پژوهش ذکر شده است. بعد از آن حرف‌نویسی و آوانویسی متن سودگرنسک و برگردان فارسی آن است؛ به گونه‌ای که پس از حرف‌نویسی و آوانویسی هر فرگرد، برگردان فارسی آن آمده است. خوانش واژه‌ها در حرف‌نویسی و آوانویسی و برگردان فارسی آنها بر طبق واژه‌نامه‌های معتبر صورت گرفته است. در حرف‌نویسی و آوانویسی متن، شمارۀ صفحه و هر پنج سطر که از متن پهلوی دینکرد مدن است، مشخص شده است. سپس یادداشت‌های متن شامل واژه‌هایی که برای اولین بار خوانده شده یا به صورتی دیگر خوانده شده است و واژه‌هایی که تصحیح شده به همراه توضیح و ارجاع هر واژه به فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌های معتبر و نیز واژه‌نامۀ بسامدی پهلوی به فارسی آمده که مشخص می‌کند هر واژه در کدام صفحه و سطر از کتاب دینکرد نهم چاپ مدن قرار دارد و آوانویسی و حرف‌نویسی واژه به همراه معنی ارائه شده است.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

گردآورندگان دینکرد

کتاب‌های دینکرد

سود گرنسک

نسخه‌های دینکرد

شیوۀ پژوهش

پیشینۀ پژوهش و ضرورت انجام و جنبۀ نوآورانۀ آن

فهرست نشانه‌ها

حرف‌نویسی، آوانویسی و برگردان فارسی متن سودگرنسک

یادداشت‌ها

واژه‌نامه

نتیجه‌گیری

متن پهلوی سودگرنسک (چاپ مدن)

منابع

اشعار سودگرنسک (نظم کتاب)

... بیشتر
نویسنده:
پورچیستا گشتاسبی اردکانی
ناشر:
روزآمد
کلید واژه:
اندرزنامه‌ها,اندرزنامۀ پهلوی,متون پهلوی,کتاب دینکرد,نسک‌ها,نشر روزآمد,پورچیستا گشتاسبی اردکانی
عنوان :
سه جستار در شاهنامۀ فردوسی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


این کتاب دربرگیرندۀ سه جستار است در ابرروایت شاهنامۀ فردوسی بزرگ و البته با نگرشی نه‌چندان معمول. نویسنده در پیش‌گفتار خود آورده است: «به قول مارتین مکوئیلان: «روایت یک مفهوم است» و از همین زاویه است که این مفهوم در زمان جاری می‌شود و این بدان معناست که از بین چهار مؤلفۀ متن، مؤلف، خواننده و زمان، نخستین مؤلفه یعنی متن، همواره گشوده است. دومی حضور ندارد (حضور و بروز فیزیکی)، سومی همواره بوده و هست و خواهد بود و در بستر چهارمین مؤلفه، تعین‌ها درهم می‌شکند و متن در چنین بستری، جانی تازه می‌گیرد و این چرخه ادامه می‌یابد. این همان هرمنوتیک است». نگارنده کوشیده با این رویکرد به شاهنامه اثر جاودانۀ ملی نزدیک شود و این سه جستار را به قلم درآورد.

اولین گفتار دربارۀ داد و خرد و فرّه می‌باشد. این سه مفهوم در حماسۀ ملی ایرانیان یعنی شاهنامۀ فردوسی جایگاه ویژه‌ای دارد و بی‌شک بدون فهم کامل این مفاهیم و پیوستگی و رابطۀ آنها با یکدیگر، هرگز قادر به دریافت و درک درست وحدت درون‌معنایی شاهنامه نخواهیم بود. در بررسی اندیشۀ ایرانیان و نگاهی به متون آنان از روزگار کهن، یکی از مفاهیمی که بیشتر نمایان است، «داد» است که البته واژۀ «راستی» نیز به همین مفهوم به کار رفته است. در شاهنامۀ فردوسی «داد» قانون کلی گیتی و دارای گستره‌ای تام و تمام است. به عبارتی نظام و آیین فراگیری است که از کلی‌ترین پدیده‌های هستی تا جزئی‌ترین آنها را شامل می‌شود و قانون کلی هستی در تمام پدیده‌ها و روابط بین همۀ آنهاست. در اولین نوشتار این کتاب مباحثی چون داد در ایران باستان، داد در شاهنامه، داد و پادشاهی، خرد و داد، مدارا خرد را برادر بود، و داد، خرد، فرّه مطرح شده‌اند.

بررسی و نگاهی دیگر به داستان فرود سیاوش در دومین نوشتار کتاب آمده است. داستان فرود، قصۀ قدرت است و هزارتوی پیچ‌درپیچ آن، بازیگران ماهری می‌طلبد تا در این دهلیز مردافکن بتوانند سر خویش به سلامت به در ببرند؛ داستان ریشه‌داری که صرفاً با لشکرکشی کیخسرو برای خونخواهی پدر و بر سر راه آمدن فرود جوان و مشاور نااهلی چون تخوار با رشک و حسد طوس و ... تعلل خاندان نیرومند گودرزیان آغاز نمی‌شود. این داستان، سیر دیرینگی‌اش قصۀ انسان است در پهنۀ این گیتی به عروس هزارداماد و قصۀ «قدرت» خواستن «آز» از پس خواستنی دیگر.

سومین نوشتار این کتاب به بررسی وقایع در شاهنامه بعد از داستان فرود سیاوش اختصاص یافته است. فردوسی بعد از داستان فردود سیاوش، به روایت داستان حیرت‌انگیز بهرام گودرز و قصۀ مرگ او در یگانگی با نماد تازیانه پرداخته که گویا مرگ بهرام، یادآوری این سخن است که مرگ، غریبه‌ای در پوستین ما نیست. چه ما مرگ را در همزادی و همراهی زندگی می‌کنیم و شیوه‌ای است تنها و تنها برای آدمی که می‌میرد و دیگر موجودات که فوت می‌شوند و در پسِ سخن بهرام گودرز، داستان پرهیاهوی کاموس کشانی است. حال آنکه از پس پادشاهی کیخسرو و لشکرکشی ایرانیان برای انتقام خون سیاوش، این شاهزادۀ اخلاق‌مدار و باورمند ایرانی که در سرزمین توران به تعبیر فرزانۀ طوس، چون گوسپندی سرش از تن جدا شده است. مباحثی که در این فصل بدان پرداخته شده، عبارتند از: شبیخون، فریبرز و پیران ویسه، گریختن ایرانیان، دیباچۀ داستان کاموس کشانی، محاصرۀ ایرانیان در کوه هماون، به دیدار شاهان دلت شاد دار، گله کردن کهتر از مهتران و .... .

فهرست مطالب کتاب:

سخن ناشر

پیش‌گفتار نگارنده

داد و خرد

داستان فرود سیاوش

میانۀ سالاری و بندگی

... بیشتر
نویسنده:
مظفر احمدی دستگردی
ناشر:
اساطیر
کلید واژه:
مجموعه مقالات,شاهنامه‌پژوهی,شعر فارسی حماسی,شاهنامۀ فردوسی,فرود سیاوش,داد و خرد در شاهنامه,نشر اساطیر,مظفر احمدی دستگردی
عنوان :
فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانۀ کنگره (آمریکا)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


شمار نسخه‌های فارسی کتابخانۀ کنگرۀ آمریکا 146 مجلد است که از این میان 11 نسخه به صورت مجموعه هستند و با توجه به مندرجات این مجموعه‌ها، تعداد آثار معرفی‌شده در این فهرست 165 اثر است. شمارۀ ردیف و تعداد آثار مندرج در مجموعه‌ها بدین‌قرار است: ردیف 13 (دو اثر)، 50 (دو اثر)، 53 (چهار اثر)، 55 (دو اثر)، 61 (سه اثر)، 67 (سه اثر)، 70 (سه اثر)، 72 (سه اثر)، 100 (دو اثر)، 103 (سه اثر)، 116 (سه اثر).

کهن‌ترین نسخۀ تاریخ‌دار کتابخانه، دستنویسی از مثنوی معنوی مورخ 845 قمری است و تاریخ کتابت جدید‌ترین نسخه‌ها حتی تا سدۀ چهارده قمری نیز می‌رسد. با اینکه تعداد نسخه‌های مجموعه نسبتا اندک است؛ اما آثار مهم، نسخه‌های کمیاب، منحصربه‌فرد و همچنین نسخه‌های نفیس و هنری در آن قابل توجه است.

از نمونه‌های متون مهم در این مجموعه باید به رسالۀ «پیروزی و مقالۀ نوروزی» از نجاتی نیشابوری و همچنین «تشریح الاقوام» از جمیز اسکینر یاد کرد که دارای ارزش متنی و نسخه‌های کمیاب هستند. همچنین «پاس انفاس» از جامی و «سحر حلال» از اهلی شیرازی که نسخه‌های کنگره از کهن‌ترین دستنویس‌های این آثار می‌باشند.

از نمونه‌های جالب توجه نسخه‌شناسی، رسالۀ «ترجمة الصلوة» است که به جای کاغذ بر روی پارچه نوشته شده و از دیدگاه خوشنویسی نیز از نمونه‌های خوب به شمار می‌آید.

نسخه‌های این کتابخانه از دیدگاه خاستگاه متون و نسخه‌ها، بسیار متنوع هستند. از دیدگاه خاستگاه خود نسخه‌ها، آثاری از ایران در ادوار گوناگون و همچنین شبه‌قاره، سرزمین عثمانی و افغانستان در مجموعه دیده می‌شود که با توجه به نمایۀ «جای‌ها و جایگاه‌های کتابت» می‌توان دیدگاه دقیق‌تری از آن به دست آورد. اما دربارۀ خاستگاه متنی نیز ارتباطاتی میان نسخه‌ها دیده می‌شود. برای نمونه نسخه‌های چند اثر که به گونه‌ای با افغانستان ارتباط دارند، در این مجموعه دیده می‌شود.

این فهرست دارای دو بخش اصلی است: متن‌شناسی، نسخه‌شناسی.

 بخش متن‌شناسی با حروف درشت و بخش نسخه‌شناسی با حروف ریزتر و فرورفتگی سطرها چاپ شده است. در بخش متن‌شناسی، در هر نسخه بعد از درج نام اثر و نویسنده، به متن‌شناسی اثر پرداخته شده و اطلاعات مربوط به متن و گاه نویسنده در این بخش آورده شده است. سپس عباراتی از آغاز، انجام و انجامۀ نسخه درج شده است. در یادکرد عبارات آغاز، کوشش شده تا اطلاعات متن‌شناسانه‌ای که معمولاً در مقدمه‌های متون درج می‌شود، همگی نقل شود. کوشیده شده تا حد امکان تمامی آثار کتابخانه شناسایی شود.

بخش نسخه‌شناسی این فهرست به اطلاعات نسخه‌شناسانۀ هر دستنویس اختصاص یافته است. بخشی از این اطلاعات شامل مواردی عمومی است که در همۀ فهارس به آنها پرداخته می‌شود؛ مواردی چون شمار برگه‌ها، شمار سطرها، اندازۀ جلد، اندازۀ نوشته، تاریخ کتابت، خط متن، نام کاتب، جایگاه کاتب و نوع جلد. اما در این بخش دو ویژگی افزوده شده است: نخست اینکه بعد از یادکرد نوع خط متن، یک بخش ثابت به عنوان «عناوین و سرفصل‌ها» افزوده شده و این بخش به تفکیک ثبت شده است. یادکرد مشخصات جلد نیز در دو بخش جداگانۀ «ابرۀ جلد» و «آستر جلد» ثبت شده است.

تمامی ارجاعات مندرج در نمایه‌ها با استفاده از شمارۀ ردیف نسخه‌ها صورت گرفته است. برای این فهرست هشت نمایه استخراج شده که عبارتند از: نمایۀ نام نسخه‌ها و کتاب‌ها، نمایۀ مؤلفان و اشخاص، نمایۀ کاتبان، نمایۀ خوشنویسان، نمایۀ جای‌ها و جایگاه‌های کتابت، نمایۀ موضوعی نسخه‌ها، نمایۀ ترتیب تاریخ کتابت نسخه‌ها، و عبارات و سجع مهرهای اسلامی.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

گزارش‌های آماری دربارۀ نسخه‌های خطی مجموعه

خوشنویسی در نسخه‌ها

نسخه‌های هنری و مصور کتابخانه

جلدها

سرلوحه‌ها

نمونه‌های تشعیرسازی و حل‌کاری

نمونه‌های عکاسی

خاستگاه برخی از متون و نسخه‌ها

چگونگی تنظیم فهرست

دربارۀ نمایه‌ها

فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانۀ کنگرۀ آمریکا

نمایه‌ها

کتاب‌نامه

تصاویر نسخه‌ها

... بیشتر
نویسنده:
علی صفری آق قلعه
ناشر:
میراث مکتوب
کلید واژه:
فهارس,نسخه‌های خطی فارسی,کتابخانۀ کنگره (آمریکا),علی صفری آق قلعه
عنوان :
اخلاق دانشمندان یا مسالک المکارم فی طریق محاسن اخلاق العالم
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


پرداختن به گزاره‌های اخلاقی و آموزش آن، نقش مهمی در ارتقای سطح فرهنگی عمومی داشته و با توجه به هم‌سویی آن با مقولاتی همچون امر به معروف و نهی از منکر و دیگر مبانی دینی، هماره و در ادوار گوناگون مورد توجه سیاست‌گذاران فرهنگی جامعه بوده است. در این کتاب به تصحیح یکی از این قبیل موراد یعنی رسالۀ «مسالک المکارم فی طریق محاسن اخلاق العالم» اثر سیدحسین حسینی ساوجی متخلص به «محنت» پرداخته شده است.

سیدحسین حسینی ساوجی متخلص به «محنت» از علما و دانشمندان علوم دینی در قرن سیزدهم است. دربارۀ زندگی وی اطلاعات چندانی در تذکره‌ها یافت نمی‌شود. به نظر می‌رسد تنها تذکره‌ای که از او نام برده، تذکرۀ شاعران فارسی‌سرا می‌باشد که وی را در جملاتی اندک و انگشت‌شمار معرفی کرده است: «حسینی ساوجی عالم متبحر شیخی‌مسلک و نگارش‌هایش بر طریقت شیخ احمد احسایی است. وی دارای سه اثر به نام‌های لطایف، مسالک المکارم و مجمع البلاغه بوده است. پاره‌ای از اشعارش با تخلص «محنت» در دو کتاب مجمع‌البلاغه و لطایف آمده است».

آنچه می‌توان از آثار محنت ساوجی به دست آورد، این است که او «مجمع البلاغه» را به فتحعلی شاه و فریدون مستوفی الممالک تقدیم نموده است. بنابراین قطعی است که در سال 1242 قمری در قید حیات بوده است.

آنچه از مرور رسالۀ «مسالک المکارم» یا «مجمع البلاغه» برمی‌آید، آن است که او آگاه و عالم به علوم اسلامی بوده و به عنوان یک فرد حرفه‌ای و متخصص با علوم حوزوی و دینی، می‌توان او را یکی از روحانیون طرازاول روزگارش قلمداد نمود.

از جامعیت رسالۀ «مسالک المکارم» در مرور و جمع‌بندی مسائل اعتقادی و اخلاقی برمی‌آید که این کتاب به عنوان یک کتاب درسی اخلاقی، نه برای مبتدیان بلکه برای متوسطین این حوزه نگاشته شده است. بنا بر یافته‌ها می‌توان گفت محنت ساوجی مؤلف این رساله به عنوان مدرس در مدارس دینی شیعه مورد اقبال و توجه بوده است.

این رساله در بیان مکارم و سجایای اخلاقی و ترغیب به کسب آن است که در یک مقدمه در بیان خلافت انسان و اینکه آدم عالم صغیر است و یک مقاله در محاسن اصول اخلاقی و یک خاتمه تنظیم شده است.

سبک نگارش این اثر با توجه به نثری دشوار و آمیخته به واژگان عربی اما با غلبۀ نثر مسجع و مصنوع بر نثر فنی متکلف، از نثر دورۀ نخست قاجاریه است که سعی در گذر از نثر مصنوع متکلف منشیانۀ دورۀ افشاری به سوی آسانی نثر مسجع عارفانه دارد.

تنها نسخۀ موجود از این رساله در بخش نسخه‌های خطی کتابخانۀ مسجد اعظم قم نگهداری می‌شود. تعداد برگ‌های نسخه از برگ (65 ر) از مجموعۀ تا (74 ر) مجموعاً ده برگ و 19 صفحه را دربردارد و کاتب نسخه خود مؤلف است.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

شرح زندگانی مصنف

انگاره‌ها از شخصیت مصنف با توجه به قراین و شواهد

مصنف و هنر شاعری

آثار مؤلف

نسخۀ منحصربه‌فرد مسالک المکارم

نام‌های گوناگون برای رسالۀ مسالک المکارم

تقدیم مسالک المکارم به ممدوحی ناشناخته

سبک نگارش مسالک المکارم

مسالک المکارم و ارتباط آن با اراء خواجه نصیرالدین طوسی

عشق مجازی در دیدگاه مصنف

مصنف و شکایت از اوضاع روزگار خویش

روش پژوهش و تصحیح

متن کتاب مسالک المکارم

منابع و مآخذ

نمایه‌ها

... بیشتر
نویسنده:
سیدحسین حسینی ساوجی (محنت)
ناشر:
میراث فرهیختگان
کلید واژه:
سیدحسین حسینی ساوجی (محنت),متون کهن فارسی,اخلاق اسلامی,نثر کهن فارسی,سرگذشت‌نامه,ابوالفضل مرادی,نشر میراث فرهیختگان
عنوان :
معیار لغات قویم: فرهنگ شاهنامه
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


قدمت و اهمیت خاص شاهنامه برای زبان فارسی و هم به دلیل احتوا بر واژه‌های کهن و متروک در همۀ دوره‌های بعد، برای فارسی‌زبانان به طور عام و برای هندیان که می‌خواسته‌اند فارسی را به عنوان زبان دوم فراگیرند، به طور خاص از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. بنابراین طبیعی است که در همۀ فرهنگ‌های فارسی اعم از قدیم و جدید شواهد شعری شاهنامه نظرگیر و گاه بسیار برجسته و درخور توجه باشد. یکی از واپسین فرهنگ لغت‌های اختصاصی شاهنامه در شبه‌قاره، کتاب «معیار لغت قویم» اثر میرزا محمد کشمیری متخلص به «مجرم» است که در نیمۀ اول سدۀ سیزدهم هجری به نام «سری مهاراج بهادر حاکم هندوی کشمیر» تألیف شده است.

میرزا محمد کشمیری از شاعران و ادیبان قرن سیزدهم قمری کشمیر است. تقریباً در هیچ تذکره‌ای تاریخ دقیق تولد و حتی فوت او ذکر نشده و حتی در این کتاب هم هیچ نشانه‌ای از تاریخ تولد و سایر اطلاعات شخصی مؤلف چیزی نیامده است. با توجه به اشعار اندکی برجای‌مانده از او، ظاهراۀ شیعۀ دوازده‌امامی بوده است.

افزون بر اشعاری که از میرزا محمد باقی مانده، به نظر می‌رسد مهم‌ترین اثر او همین «معیار لغات قویم» است. مؤلف نام خود را در مقدمه و متن نیاورده و صرفاً در دو جا با تخلص «مجرم» از خود یاد کرده است. بنا بر برخی دلایل که مصحح در مقدمۀ خود آورده است، این کتاب به سال 1908 میلادی در کشمیر به نگارش درآمده است.

پس از مقدمه و ذکر چند نکته از رسالۀ «شبستان خیال» سیبک نیشابوری و برخی فصول، از برگ 31 نسخه عملاً کتاب آغاز شده است. فرهنگ بر اساس حروف الفبا با رعایت حرف دوم به ترتیب حروف تهجی آغاز شده است. این فرهنگ دربردارندۀ 31 فصل است که فصل «حرف الباء الموحده» و فصل «حرف المیم مع الالف» دارای بیشترین بسامد زیرمجموعه می‌باشد. به عبارت دیگر هر کدام از این فصل‌ها به نوزده فصل فرعی تقسیم شده که گاه دارای بیشترین بسامد مدخل‌ها و شواهد ابیات‌اند.

در این کتاب، ابتدا از زندگی میرزا محمد کشمیری، مذهب و آثار او سخن به میان آمده و سپس پیشینۀ پژوهش مورد کاوش قرار گرفته است. در ادامه نسخه‌شناسی، برخی ویژگی‌های رسم‌الخطی، شیوۀ تدوین معیار لغات قویم و منابع مورد استفادۀ مؤلف برای شرح و توضیح مدخل‌ها به تفصیل بیان شده است. بر این مبنا، این فرهنگ الفبایی در 31 فصل اصلی و 365 فصل فرعی، با دو بخش لغات و کنایات تدوین گردیده است. قمست کنایات نیز دربردارندۀ 119 اصطلاح کنایی به همراه 169 بیت از شاهنامه ذکر شده است. در مجموع در این فرهنگ 3426 بیت از شاهنامه و 156 بیت از دیگر شاعران نظیر نظامی، امیرخسرو دهلوی، رودکی، سنایی، حافظ، ظهوری ترشیزی و .... شاهد آورده شده است. مؤلف برای شرح و توضیح مدخل‌ها، از 41 مأخذ مستقیم و منابع غیرمستقیم بهره جسته که برخی از آنها در حال حاضر نایاب یا تصحیح و چاپ نشده‌اند.

یگانه نسخۀ موجود این فرهنگ در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه پنجاب لاهور نگهداری می‌شود. خط این دستنویس، نستعلیق درشت و تعداد برگ‌های آن 680 برابر با 1360 صفحه است.

فهرست مطالب کتاب:

سرسخن قطب علمی فردوسی و شاهنامه

پیش‌گفتار مصحح

مقدمه

نگاهی به زندگی میرزا محمد کشمیری متخلص به مجرم

نویسندۀ معیار لغات قویم

پیشینۀ پژوهش دربارۀ مجرم و معیار لغات قویم

نقد و بررسی پیشینۀ پژوهش

معرفی معیار لغات قویم

نسخه‌شناسی و برخی ویژگی‌های رسم‌الخطی معیار لغات قویم

شیوۀ تدوین معیار لغات قویم

منابع فرهنگ معیار لغات قویم

شیوۀ تصحیح

پی‌نوشت‌ها

مقدمۀ معیار لغات قویم

لغات و کنایات شاهنامه با شواهد ابیات آن

در اعتذار التماس مؤلف

نمایۀ ابیات شاهنامه

اشعار شاعران دیگر

نمایه‌ها

کتابنامه

... بیشتر
نویسنده:
میرزا محمد کشمیری متخلص به مجرم
ناشر:
سخن
کلید واژه:
متون کهن فارسی,میرزا محمد کشمیری,سرگذشت‌نامه,فرهنگ‌های فارسی,کشف الابیات,فرهنگ شاهنامه,نشر سخن,مرتضی چرمگی عمرانی
عنوان :
واژه نامه زبان شناسی پیکره ای
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

زبان پدیده‌ای پویا و همواره در حال دگرگونی است و بیشترین تغییرات در واژه‌ها و معنی آنها نمود می‌یابد. عوامل گوناگونی در این دگرگونی‌ها دخالت دارند؛ اما شاید مهم‌ترین آنها را بتوان عامل زمان دانست. هرچه از گذشته به دوران کنونی نزدیک‌تر می‌شویم، به دلایل مختلف از جمله افزایش ارتباطات و کاربرد رسانه‌های گوناگون و توسعۀ فراگیر دانش و فن، سرعت دگرگونی‌ها بیشتر می‌شود و با پیدایش و گسترش برق‌آسای فناوری اطلاعات این سرعت به اوج می‌رسد. با نگاهی به واژگان تخصصی زبان‌شناسی مشخص می‌شود که بسیاری از واژه‌های این حوزه با معانی و تعریف‌های تازه‌ای در متن‌ها کاربرد یافته‌اند؛ به ویژه در شاخۀ تازه‌تأسیس و روبه‌رشدی مانند زبان‌شناسی پیکره‌ای که با مفاهیم و فرایندهای نوینی سروکار دارد.

اکنون زبان‌شناسی پیکره‌ای به اندازه‌ای گسترش یافته که مجموعۀ واژه‌ها و اصطلاحات فنی آن واژگانی را پدید آورده است و بخشی بنیادی از این شاخۀ علمی، سودمند و پرکاربرد به شمار می‌اید. این فرهنگ نخستین گام در معرفی واژگان زبان‌شناسی پیکره‌ای و ارائۀ برابرهای فارسی آن است. مترجمان برابرهای مناسبی برای بسیاری از اصطلاحات انتخاب کرده‌اند؛ با این حال هنوز در عرصۀ واژه‌گزینی این حوزه تلاش بیشتری باید کرد.

زبان‌شناسی پیکره‌ای رشته‌ای است که اختصارات بسیاری دارد. این از نظر وحدت رویه مشکلاتی را به وجود می‌آورد: برخی اصطلاحات با صورت‌ اختصاری‌شان و برخی با نام کاملشان بهتر شناخته می‌شوند. نویسندگان کوشیده‌اند که در ترتیب‌بندی مدخل‌های فرهنگی وحدت رویه داشته باشند و همچنین یافتن مدخل‌ها آسان هم باشد؛ بنابراین در ترتیب‌بندی مدخل‌های فرهنگ، صورت کامل همۀ اختصارات را نوشته‌اند؛ اما فهرستی از همۀ اختصارات را در ابتدای فرهنگ با نام کاملشان آورده‌اند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

پیش‌گفتار مترجمان

یادداشت‌های مقدماتی

آدرس وبگاه‌ها

فهرست اختصارات

اصطلاحات

منابع

واژه‌نامۀ فارسی ـ انگلیسی

 

... بیشتر
نویسنده:
پاول بیکر، اندرو هاردی، تونی مک‌انری
ناشر:
نویسه پارسی
کلید واژه:
زبان‌شناسی پیکره‌ای,زبان‌شناسی,فرهنگ‌ها,واژگان زبان‌شناسی,نشر نویسه پارسی,پاول بیکر، اندرو هاردی، تونی مک‌انری,سعیده قندی، محمدحسن ترابی
عنوان :
محمود دولت آبادی چه می گوید؟ (چهار نقد و یک مصاحبه)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


محمود دولت‌آبادی نویسنده‌ای است که به قول خودش به نقد آثارش توجهی ندارد و آنها را نمی‌خواند. از آنجا که نقد بر اساس مثلثی اثربخش است که در سه رأس آن نویسنده، خواننده و منتقد قرار گرفته‌اند، اگر نویسنده‌ای مثل دولت‌آبادی به نقد توجه نداشته باشد، آیا باید منتقدین به نقد آثارش بپردازند یا نه؟ جواب این سؤال مثبت است؛ چراکه خواننده و منتقد نباید از نقد آثار دست بکشند.

این کتاب شامل نقدهای نویسنده بر چهار کتاب از دولت‌آبادی است به همراه یک مصاحبه با او و همچنین دو جستار کوتاه در ضرورت نقدپذیری. «بنی‌آدم»، «طریق بسمل شدن»، «عبور از خود» و «بیرون در» عناوین چهار کتابی است که در این مجموعه مورد نقد نویسنده قرار گرفته‌اند.

نویسنده در پیش‌گفتار خود دربارۀ آثار دولت‌آبادی و عدم درک شرایط اجتماعی روزگار کنونی، می‌گوید: «برای اینکه دولت‌آبادی از اولین آثارش تا آخرین آنها در قالب اطناب‌نویسی و داستان‌پردازی سعی کرده است ادبیات را آلوده به ایدئولوژی‌اش کند؛ از این‌رو داستان‌هایش در قالب یک محور خلق می‌شوند و اغلب شبیه یکدیگرند. راوی زندگی تلخ افراد خاص بودن و حل مشکلات آنها را در معیارها و ارزش‌های یک ایدئولوژی پنداشتن و در این چارچوب قلم‌زدن و به قول طرفدارانش بزرگ‌ترین رمان فارسی را به نگارش درآوردن چیزی جز آن نیست که او در قلم‌فرسایی‌های طولانی و خسته‌کننده و غیرضرور نظریه‌های ایدئولوژیک خود را به ادبیات تبدیل می‌کند».

دربارۀ مجموعه داستان «بنی‌آدم» گل‌محمدی معتقد است در کل این مجموعه، دو داستان «اسم نیست» و «اتفاقی نمی‌افتد» زمینه‌های عینی داستان کوتاه را دارد؛ ولی طرز بیان و نتیجه‌گیری‌ها قابل نقد و بررسی بیشتر است.

نوشتار بعدی کتاب، نقد بر رمان «در طریق بسمل شدن» است. در این نقد آمده است: «در پایان دولت‌آبادی پس از این همه نوشتن از تخیل و تکرار خاطرات گذشته و بیان و القاء مانیفست‌های ذهنی خود، بدون آنکه خطابه‌ای پایانی برای جنگ و ضدجنگ ارائه دهد، رمان خود را به پایان می‌برد و خواننده را همچون آن انسان سرگردان در درۀ قیامت گنگ و مبهوت تنها می‌گذارد تا در ذهن خود به دنبال تصور پایانی دلخواه بر این رمان باشد و این چیزی نیست جز بسمل کردن انسان و واقعیت‌های جنگ».

نقد و بررسی کتاب «عبور از خود» در نوشتار بعدی این کتاب انجام شده است که ناقد در پایان نتیجه گرفته است این کتاب استاد دولت‌آبادی «عبور یک‌طرفه از خود» است نه عبور از خود.

نقد کتاب «بیرون در» در نوشتار بعدی کتاب صورت گرفته است. نویسنده معتقد است دولت‌آبادی نمی‌توان ذهن و قلم خود را از سلطۀ اندیشه‌های چپ کمونیستی که برای او به صورت خاطرات نوستالژیک درآمده است، خلاص کند. حتی موقعی که می‌خواهد یک داستان معمولی از محیط روستا بنویسد .....، همواره اندیشه‌های ایدئولوژیک چپ به ذهن این نویسنده هجوم می‌آورند و او آگاهانه قلمش را به بیان اینگونه تفکرات سوق می‌دهد. به باور نویسنده دولت‌آبادی در این کتاب، خاطرات نوستالژیک اندیشه‌های چپ خود را در پرده‌ای از تصورات سیاه و تاریک با فضاسازی‌های سنگین سیاسی با زبان غیرمعمول گذشتۀ خود به رشتۀ تحریر درآورده است.

در آخرین بخش کتاب نیز گفتگوی کوتاهی که نویسنده با محمود دولت‌آبادی انجام داده، آورده شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مشکل نقد در جامعۀ ادبی ایران

لزوم نقد در جامعه و جامعۀ نقدپذیر

محمود دولت‌آبادی و مجموعه داستان «بنی‌آدم»

نقدی بر کتاب «طریق بسمل‌شدن»

عبور یک‌طرفه از خود، نقدی بر کتاب «عبور از خود»

بیهودگی‌های نوستالژیک، نقدی بر کتاب «بیرون در»

مصاحبه با محمود دولت‌آبادی

... بیشتر
نویسنده:
حسن گل‌محمدی
ناشر:
یاقوت علم
کلید واژه:
داستان‌های فارسی,داستان‌نویسان ایرانی,محمود دولت‌آبادی,نقد ادبیات داستانی,حسن گل محمدی,نشر یاقوت علم