جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

جُرم میهمان ناخوانده، همیشگی، و پردردسر جوامع بشری است و مجازات راه‌کاری قدیمی برای جلوگیری از آن. برخی از جامعه‌شناسان حقوق بر این گمان‌اند که مجازاتِ مجرمان بالفعل، احتمال تکرار جرم توسط آنان و یا مجرمان بالقوه را کاهش می‌دهد. این توجیه که به “نظریه بازدارندگی” شناخته می‌شود منتقدانی دارد که در کارکرد و اخلاقی بودن مجازات، ترید می‌کنند. قرآن نیز جرم را همزاد آدم و فرزندانش (هابیل و قابیل) دانسته و مجازات را راهی برای بازدارندگی معرفی می‌کند؛ اگر چه این بازدارندگی با آن‌چه در مکاتب کیفری توضیح داده می‌شود متفاوت است.

تفسیر مفتاح الخزائن از آثار عرفانی مرحوم شیخ محمدجعفر لاهیجی لنگرودی از حکیمان مشهور سده دوازدهم هجری قمری است. وی در پاسخ به درخواست محمدشاه قاجار برای فهم آیات استخاره مطابق با قرآن موجود در نزد وی اقدام به تفسیر و تاویل آیات نخست دو صفحه مقابل از قرآن بر مشرب اهل عرفان نموده است. این تفسیر در دو جلد تدوین شده است که در جلد نخست از ابتدای قرآن تا سوره کهف را در بر می‌گیرد و جلد دوم نیز از سوره مریم تا پایان قرآن را شامل می‌شود.

نسبت عقل با دین یکی از موضوعات مهم و‌ مبنایی فلسفه دین است. ما در این کتاب به روش تحلیلی در دو بخش موضوع را بررسی کرده‌ایم. در بخش نخست مفهوم عقل را از دوره یونان باستان تا دوره مدرن دنبال کرده و در نهایت همان نکته ارسطو در معنای عقل و روش عقلی یعنی «مشاهده و استنتاج «را به مثابه روش تعقل و فلسفه‌ورزی برجسته کرده‌ایم و در بخش دوم سه تصور از دین را بررسی و نسبت آن با تعقل را سنجیده‌ایم؛ دین به مثابه تجربه‌ دینی، دین به مثابه ایمان و ‌دین به مثابه تفسیر (فهم). در فصل نخست این بخش به تفصیل نشان داده‌ایم که تجربه دینی معرفت‌بخش نیست پس نسبتی با عقل ندارد و در فصل دوم بر این رای رفته‌ایم که ایمان عمل اراده است نه عقل و در فصل سوم به تفصیل شرایط و قواعد فهم عقلی را بررسی کرده‌ایم و در فصل آخر نوع نگاه برخی فیلسوفان‌ معاصر دین درباره عقلانیت گزاره‌های دینی را بررسی کرده‌ایم.

عين‌القضات همدانی به دلیل سوءظن مرجعيت دينی به مرگ محکوم شد. او به‌منظور بیان رنج خویش و شکایت از روزگار «شکوی‌الغریب» را نوشت که دربردارنده اتهامات و نشانگر اوضاع مذهبی و اجتماعی عصر است. مایستر اکهارت هم به سبب باورهاي عرفاني و شطحيات بسيار در مواعظش متهم شد و برائت نامهاي تنظيم کرد تا در برابر پاپ از خود دفاع کند. اثر پیش رو به مطالعه مقایسه‌ای متن دفاعیه، علل سیاسی محکومیت، انديشه ها، روش زندگي، چگونگی فاصله گرفتن از سنت رسمی، نحوه دفاع و سرانجام اين دو عارف برجسته با يکديگر اختصاص دارد.

تفسیر-یا به تعبیر بهتر عملیات تفسیری-در اولین مواجهه با متون دینی، چیزی جز دو اتفاق عمده نیست: یکی برداشتن غبار تاریخی و دیگری تشخیص انگاره حاکم بر متن. یـکی از انگاره‌های غلط تصور امکان تـعامل با متن غیـر آغشتـه به فـهم (نص غیرمشوی) است. اساساً هیچ متنی-به ویژه متون دینی در سـاختار تمدنی اسلام-بسان موجودی عریان و منسلخ از سیطره یک فهم نیست و البته روایـت اول، نقش مهمی در شــکل‌گیــری ایـن فــهم دارد. بـرخی خاورشناسان، قرآن کریم را «متنی متلو» خوانده‌اند. وجود انبوهی از تفاسیر قرآن کریم در سده‌های مختلف، شاهد این امر است. اگرچه شاید گریزی از طبقه‌بندی متن نباشد؛ اما در عین حال، همواره در تفسیر متن باید نگران انگاره‌ها و اشراب آن‌ها به متون نیز باشیم. انگاره پژوهی، فضا و رویکرد نوینی در مطالعات دینی است. کتاب حاضر تلاش دارد تا با واکاوی رویکردهای متداول در تفسیر متون اسلامی در مطالعات معاصر، 27 انگاره از انگاره‌های ساختاری حاکم بر فضای این نوع مطالعات را در قالب سه بخشِ انگاره‌های مشترک، انـگاره‌های تـفسیر و علوم قرآن، انگاره‌های حدیث، تاریخ و سیره بررسی کند.

مجموعه حاضر حاصل همکاری پژوهشگران و اندیشمندان حوزه مطالعات دینی است که به مناسبت صدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم تدوین شده است. این کتاب سیر تحول مطالعات و مناسبات بین‌الادیان را در سه بخش بررسی می‌کند: پیشینه تاریخی، تحولات پس از انقلاب اسلامی، و شکوفایی مطالعات و مناسبات بین‌الادیان. بخش اول در سه فصل به بررسی پـیـشینه مطـالـعات و منـاسبات بـیـن‌الادیـانی می‌پردازد. بخش دوم، در چهار فصل تنظیم شده و شکوفایی در مطالعات و مناسبات بین‌الادیان را در حوزه علمیه قم در دوران انقلاب اسلامی مورد ژرفکاوی قرار داده است. بخش سوم، تحول در مطالعات و بالندگی در مناسبات بین‌الادیان را در دوران جمهوری اسلامی ایران بررسی کرده است. این پژوهش در واقع باب بحث درباره مطالعات بین‌الادیان را گشوده و زمینه‌ساز تأملات و ژرفـکاوی‌های بیـشتری دربـاره رویـکردها و راهکارهای مناسبات بین‌الادیان در حوزه علمیه قم است. مطالب گسترده و متنوع، دیدگاه‌های تاریخی و رویـکردهای نظری که در این اثر ارائه شده است، آن را برای پـژوهشگران حوزۀ مطالعات ادیان، دانشـجویان و طلاب ارزشـمند می‌سازد، چنانکه برای مخاطبانی فراتر از حلقه‌های علمی و جامعه حوزوی نیز قابل استفاده است.

در مقدمه کتاب آمده است: «پژوهش در زمینه آیین سیک ها می تواند برای محققان مسلمان از چندین جنبه دارای اهمیت باشد؛ نخست این که، این آیین یکی از آیین های نوظهوری است که از تاسیس آن حدود پنج قرن بیشتر نمی گذرد اما در عین حال مدعی دعوتی تازه از جانب خداوند توسط پیشوایان دینی خود (گوروها) است. از سوی دیگر می بینیم که بسیاری از آموزه های این آیین، به ویژه بحث توحید و بحث های خاص عرفانی درباره خداوند، بسیار نزدیک به تعالیم اسلامی و در مقابل، آموزه های مربوط به زندگی پس از مرگ در آیین سیک ها بسیار نزدیک به آیین هندو به نظر می رسد.» در بخش دیگری از این اثر اشاره شده است: «این تحقیق صرفا به دنبال این مطلب نیست که آیا آیین سیک ها آموزه های خود را از اسلام و هندو تقلید کرده یا خیر، بلکه به دنبال فهم این است که آیا آیین سیک ها به عنوان دینی که ادعا دارد، دینی الهی است، دارای نظام اندیشه و طریقت عملی متفاوت هست یا خیر و این آموزه ها تا چه میزان توانسته بر پیروان خود تاثیر مثبت گذارد و آنان را وادار کند تا در راستای آرمان ها و اهداف آن دین حرکت کنند.» در کتاب حاضر آیین سیک ها با استناد به متون مقدس خودش بررسی شده و در مواردی شباهت ها و اختلافات آن با آموزه های اسلامی و هندویی بیان شده است.

با بررسی منابع اسلامی و آیین هندو، به‌رغم تفاوت ساختاری، شباهت‌های محتوایی عمیقی در حوزه‌ی انسان‌شناسی، هستی‌شناسی و نجات‌شناسی این دو نظام فکری به چشم می‌خورد. که از‌جمله‌ی این همسانی‌ها، تبیینی است که منابع هندو نسبت به ساحت‌های وجود انسان دارند، که در این نوشتار با ساحت‌های انسان در قرآن و روایات و منابع فلسفی و عرفانی اسلام، مقایسه شده و تناظری عمیق بین این دو قرائت دینی برقرار شده‌است. از آنجا که هر دو نظام انسان را بازتاب و آیینه‌ی هستی می‌دانند، پرده‌برداری از همسانی‌های حوزه هستی‌شناسی و مراتب هستی نیز، وجوه قرابت حوزه انسان‌شناسی این اثر را قوت بیشتری بخشیده‌است.

یهودیت چیست و یهودیان چه کسانی هستند؟ دَن کُهن شِرباک، استاد برجسته‌ دانشگاه ویلز و نویسندهٔ بنام در حوزهٔ یهودیت، در کتاب جامع یهودیت، تـاریخ، باورها و آیین‌ها (2017)، پاسخ‌هایی جامع و دقیق به پرسش‌های فوق می‌دهد. وی در بخش تاریخی، موضوعاتی چون تأثیرپذیری کتاب‌مقدس یهودیان از تمدن شرق نزدیک، ظهور انبیای یهود و پادشاهی سلیمان و سپس تحولات یهودیت در دورهٔ هلنیستی، مسیحی و اسلامی بررسی کرده و در نهایت به تحولات این دین در سده های نوزدهم و بیستم پرداخته است. در بخش دومِ کتاب، عقاید یهودیان همچون توحید، آفرینش، مشیت، برگزیدگی… و همچنین آیین‌های یهودی و مناسبت‌های خاص را تبیین کرده است. از مباحث جذاب در آخرین ویرایش کتاب، موضوعاتی چون زن در یهودیت مدرن، و علم و فرهنگ در یهودیت معاصر است.

این کتاب با تاکید بر پیوند میان عقلانیت و هوش انسان، درباره عقلانیت الاهیات دو ادعای محوری دارد: (1) زمینه زنده ارتباط میان‌رشته‌ای، عقلانیت تأمل الاهیاتی را شکل می‌دهد و (2) گسترش عقلانیت علم در فرهنگ ما – دست‌کم از نظر معرفت‌شناختی – نقش مهمی در ایجاد این زمینه‌ میان‌رشته‌ای داشته ‌است. از‌ آن‌جا که الاهی‌دان‌ها بیش‌تر بر هرمنـوتیک منحصربه‌فرد تـأمل الاهیـاتی تــمرکز مــی‌کنند، از چــالـش عـمـیـق معرفت‌شناختی برآمده از فعالیت علم غفلت کـرده‌اند. نـویسندهٔ الاهی‌دان این کتاب با استفاده از معرفت‌شناسی تکاملی، هرمنوتیک و معرفت‌شناسی را درهم می‌آمیزد تا حضور الاهیات در عصر حاضر امکان‌پذیر گردد. در این ‌صورت، عقلانیت دیگر از پیش مفروض و موجود نیست بلکه از تبادل بین خویشتن انسان و تجربه‌های روزمره زندگی برمی‌آید