جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

إسبال الكساء علی النساء، اثر جلال‌الدین سیوطی (متوفی 911ق) رساله‌ای است کوچک و مختصر پیرامون امکان رؤیت خداوند در جهان آخرت توسط بانوان مؤمن. «إسبال الكساء علی النساء»، کتابی است که یک نوع از بینش اسلامی در باب زن را عرضه می‌کند و ناگفته از‌ نامش‌ پیداست. سیوطی که در اشتهار، تنوع و کثرت تألیف در میراث اسلامی نامور است، مناسب دیده است تا نگاهش راجع به زن را در این کتاب آشکار کند. بیشتر محورهای کتاب،‌ پیرامون‌ مناطق و اعمال ممنوعه‌ای است که زنان باید از آن آگاه باشند. گرچه تناقض در بیان و سستی استدلال در لابه‌لای کتاب به چشم می‌خورد، ولی مؤلف، با استناد به احادیث ضعیف‌ بر آن‌ بوده تا به نگاه و بینش‌ خود‌ در‌ این موضوع رسمیت اسلامی ببخشد. سیوطی در این رساله، به بحث پیرامون مسئله امکان رؤیت خداوند توسط مؤمنین و مؤمنات در جهان آخرت و بهشت، پرداخته است. بنا بر اعتقاد و مذهب سیوطی، رؤیت خداوند در جهان آخرت برای مؤمنین، امکان دارد. وی در ابتدای کتاب، به این نکته اشاره نموده است که بر اساس ظاهر آیه 75 سوره قیامت، «كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون»، تمامی فرق اجماع دارند که کافران در جهان آخرت، امکان چنین رؤیتی را ندارند. وی همچنین ادعا نموده است که بر اساس اجماع اهل سنت، مردان مؤمن از امت اسلامی امکان رؤیت خداوند را خواهند داشت. حال بحث اصلی کتاب در آن است که آیا این امکان، برای سایرین نیز وجود دارد یا نه؟ در این‌باره، سایرین به چهار دسته زیر تقسیم شده و این امکان در مورد هریک، به‌صورت مجزا، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است: فرشتگان، اجنه مؤمن، زنان مؤمن از امت اسلامی، مؤمنین از رجال امم سابق. کتاب توسط ابوالفداء، مورد تحقیق و تصحیح قرار گرفته است. از جمله ویژگی‌های کتاب، علاوه بر توضیحات و تعلیقاتی که وی در پاورقی‌ها افزوده، منابع و مصادر مهم و معتبری است که وی در تحقیق و تصحیح، از آن بهره برده است که فهرست آن، در انتهای کتاب ذکر شده است

إثبات عذاب القبر، اثر ابوبکر احمد بن حسین بیهقی (384-458ق)، کتابی است در رد متکلمانی که عذاب و تنعم در قبر را انکار می‌کنند. در میان شرح‌حال‌نویسان، تنها حاجی خلیفه در «كشف الظنون»، از این کتاب یاد کرده و از آن نام برده است و دلیل این امر، آن است که چون بیهقی، تألیفات بسیار زیادی داشته، در کتاب‌های تراجم و شرح حال، تنها به آثار مهم او اشاره شده و در این میان، از سایر تصنیفات او، نامی برده نشده است. اکثر نویسندگان و مصنفینی که در باب سنت، اقدام به تألیف آثار و تدوین کتب نموده‌اند، باب یا فصلی از کتب خویش را به احادیث و روایات مربوط به سؤال و جواب در قبر و عذاب‌ها یا نعمت‌های آن، اختصاص داده‌اند، به‌علاوه آنچه را در ضمن ابواب دیگر، همچون: طهارت، غیبت، شهادت، تفسیر و یا دعا، ذکر کرده‌اند. در این میان، در بین علمای سلف، تنها بیهقی است که کتاب مستقل و مبسوطی در اثبات عذاب یا نعمت‌های قبر به رشته تحریر درآورده و پیش از او، کسی اقدام به چنین کاری نکرده بود و بنابراین اثر حاضر را می‌توان نخستین کتاب مستقل نوشته‌شده در این موضوع دانست. بیهقی در این کتاب، به گردآوری احادیث مستندی پرداخته است که در این موضوع، بدان دست یافته است. وی بااینکه بیشترین احادیثی که در این باب، از پیامبر(ص) موجود بوده را در کتاب خویش، جمع‌آوری نموده، بااین‌حال، می‌توان به احادیث دیگری در این باب اشاره نمود که وی از آنها غافل بوده و در کتاب حاضر، ذکری از آنها به میان نیامده است. با مطالعه و بررسی دقیق روایات کتاب، می‌توان دریافت که بیشتر روایات آن، از طریق شیخین (مسلم و بخاری) و یا یکی از آنها، روایت شده است که این امر، نشان از اهمیت و درجه اعتبار احادیث آن دارد. روایات کتاب، در قالب 31 باب در موضوعات مختلف تنظیم شده است که از جمله آنها، می‌توان به: مورد سؤال واقع شدن مؤمنین و کفار در قبر، بشارت مؤمنین به نعمت و وعید کفار به عذاب، نزول ملائکه در هنگام مرگ برای بشارت مؤمن و وعید کافر، بازگشت روح به بدن هنگام سؤال و عذاب منافقین در قبر قبل از عذاب جهنم، اشاره نمود

این کتاب از مهم‌ترین آثار کلامی اسماعیلی است که به تبیین فلسفی و کلامی مسئله نبوت از دیدگاه اسماعیلیان می‌پردازد. اثر حاضر با رویکردی نوافلاطونی به تحلیل مفهوم نبوت، شریعت و قائمیت در اندیشه اسماعیلی پرداخته است.

اثبات عذاب القبر و سؤال الملکین،تألیف احمد بن حسین بیهقی (384-458ق)، در اثبات عذاب قبر و سؤال دو فرشته الهی، با کتاب و سنت و گفته‌های علمای سلف و صحابه. محققین، سبب نگارش کتاب را اهمیت آن دانسته‌اند و تصریح کرده‌اند که از اثبات عذاب قبر سخن می‌رود نه کیفیت آن: «اخبار متواتری از نبی اکرم(ص) در ثبوت عذاب قبر و نعمت‌های آن برای کسانی که اهلیت آن را دارند و سؤال دو فرشته وارد شده است. بنابراین؛ اعتقاد ثبوت آن به سبب ایمان به آن، واجب است و ازآنجاکه عقل امکانی آگاهی بر کیفیت آن ندارد از کیفیتش سخن نمی‌گوییم». سپس بر این نکته تأکید شده که عذاب قبر همان عذاب برزخ است. پس هر کس که بمیرد و مستحق عذاب باشد به عذاب قبر دچار خواهد شد؛ چه در قبر دفن شود چه نشود، چه درندگان او را بخورند یا در آتش بسوزد حتی اگر تبدیل به خاکستر شود و در هوا پراکنده شود یا در دریا غرق شود عذاب به روح و بدنش، همانند کسی که در قبر دفن شود می‌رسد.‏ محققین پیش از ورود به مبحث لازم دانسته‌اند در ضمن چند فصل مطالبی را تذکر دهند. از جمله اینکه درجات بهشتیان در برزخ متفاوت است. دیگر اینکه اولین منازل آخرت قبر است. دیگر اینکه تصحیح کتاب به‌قدر امکان انجام شده و در پاورقی تذکر داده شده است. همچنین منابع احادیث استخراج شده و الفاظ غریب شرح شده است.‏ مطالب در 31 باب ارائه شده است. اولین باب به تفسیر آیه «يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱلۡقَوۡلِ ٱلثَّابِتِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ» اختصاص دارد که در حدیث چنان آمده که زمانی که مؤمن در قبر در پاسخ به سؤال دو فرشته شهادتین را می‌گوید به این آیه بشارت داده می‌شود.‏ در یکی دیگر از ابواب، در آیه 124 سوره طه «مَعِيشَةࣰ ضَنكࣰا» تفسیر به عذاب قبر شده است. ‏ در مجموع، 263 حدیث و اثر پیرامون عذاب قبر در موضوعات مختلف عنوان‌بندی و ارائه شده است.