جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

أصول السنة، اثر عبدالله بن زبیر حمیدی (متوفی 219ق)، رساله‌ای است کوچک و مختصر، اما مفید و ارزشمند، متضمن اعتقادات اهل سنت و جماعت و نقد آرای مخالفان آنها که با تحقیق مشعل محمد حداری، منتشر شده است. آنچه نشان‌دهنده اهمیت و ارزش رساله حاضر می‌باشد، علاوه بر اهمیت موضوع و جایگاه مؤلف آن در میان ائمه اهل سنت، اعتماد بسیاری از بزرگان و مؤلفان بر آن در نگارش و تألیف آثار خویش و استفاده از مطالب آن در ابواب مختلف اعتقادی و استشهاد به اقوال امام حمیدی است. این رساله، علی‌رغم حجم کم و اختصار مطالب، از این جهت نیز دارای اهمیت می‌باشد که تبیین‌کننده عقاید امام حمیدی و آشکارکننده حمایت و تلاش او در گسترش سنت و دعوت به آن است. در تمامی نسخ خطی، رساله حاضر، بلافاصله پس از مسند حمیدی ذکر شده و پس از آن، سماعات آمده است که این دلیل، نشان‌دهنده صحت انتساب این اثر، به حمیدی می‌باشد. علاوه بر این موضوع، سلسله اسناد متصل به مؤلف و استشهاد برخی از ائمه اهل سنت به اجزا و مطالب این رساله، از جمله ابن تیمیه در «مفصل الاعتقاد»، ذهبی در «العلو للعلي الغفار» و «تذكرة الحفاظ»، نشان‌دهنده صحت انتساب آن به حمیدی می‌باشد. کتاب با مقدمه مفصلی از محقق آغاز گردیده است؛ به‌گونه‌ای که این مقدمه، بیش از نیمی از مطالب را به خود اختصاص داده است. در این مقدمه، ابتدا به موضوع و اهمیت رساله اشاره گردیده و سپس ضمن تشریح اقدامات تحقیقی صورت‌گرفته در آن، شرح حال نسبتا مفصلی از مؤلف، در اختیار خواننده قرار گرفته و در پایان، ضمن توصیف نسخ خطی کتاب، به اثبات صحت انتساب آن به مؤلف، پرداخته شده است. از جمله مطالبی که در کتاب مطرح گردیده، ارزش ایمان به قدر الهی است. در این زمینه، حمیدی سنت را ایمان شخص به قدر دانسته است، اعم از خیر و شر و یا تلخ و شیرین آن و بداند که آنچه به او رسیده، نمی‌توانسته از او تخطی کند و آنچه از او تخطی کرده، نمی‌توانسته به او برسد و همه اینها قضایی از جانب خداوند است.

کتاب در زمینه عرفان اسلامی و معنویت بودایی ومقایسه تطبیقی آن دو می باشد

الأعمال الكاملة، تألیف شیخ محمد عبده (1266-1323ق)، حاوی نوشته‌ها و مکاتبات تعدادی از متفکرین مسلمان معاصر با نویسنده و تفسیر قرآن است. گردآوری این اثر قریب به ربع قرن طول کشیده است[۱]‏. این اثر با مقدمه و تحقیق محمد عماره منتشر شده است. نویسنده در این کتاب از شش تن از بزرگ‌ترین نوگرایان و مصلحان مسلمان و حیات و فعالیت‌های آنها سخن گفته است. جمال‌الدین افغانی (1314-1254ق) فیلسوف مسلمان، عبدالرحمن کواکبی (1320-1270ق)، مدافع آزادی و دشمن استبداد و قاسم امین (1326-1280ق) مصلح بزرگ اجتماعی از آن جمله‌اند.‏ به‌عنوان مثال فعالیت‌ها و نوشته‌های امام محمد عبده از منابع مختلف - که بالغ بر صدها کتاب، روزنامه و مجله است - گردآوری و ارائه شده است‏. در جلد دوم، مکاتبات اجتماعی و در جلد سوم، اصلاحات تعلیم و تربیت، اصلاحات در دانشگاه الازهر، رد اندیشه‌های فرح انطون و مانند آن مطرح شده است. جلدهای چهارم و پنجم کتاب به تفسیر قرآن کریم از سوره حمد تا ناس اختصاص یافته است. در ابتدای این مباحث تفسیری، گفتگوی محمد عبده و رشید رضا پیرامون تفسیر قرآن کریم مطرح شده است. اعتقاد عبده بر این بوده که قرآن کریم نیاز به تفسیر کامل و همه‌جانبه ندارد؛ چراکه تفاسیر فراوانی در این رابطه نوشته شده است و اکنون نیاز شدیدی به تفاسیر بعضی آیات است[۴]. ‏ بااین‌حال در این دو جلد تفسیر تمام آیات قرآن کریم ارائه شده است. شیخ محمد عبده از کنار هیچ آیه‌ای از آیات قرآن نمی‌گذرد، مگر آنکه اگر نکته‌ای را در رابطه با معالجه امراض مختلف اجتماعی در آن می‌یابد، استخراج می‌کند. نوگرایی و تجدید، یکی از مهم‌ترین مبانی و اصول تفسیری شیخ محمد عبده است و او در جای‌جای درس‌های تفسیر و دیگر آثارش به تبیین و تعلیل ضرورت آن می‌پردازد

الانتصار و الرد علی ابن الراوندی الملحد نوشته ابوالحسین عبدالرحیم بن محمد بن عثمان معتزلی، مشهور به خیاط (حدود 215-300ق)، در نقد «فضیحة المعتزله» اثر ابن راوندی (متوفای 243 تا 300ق) است که ابن راوندی آن را در نقد کتاب جاحظ «فضیلة المعتزله» نوشته بود. این اثر با مقدمه و پژوهش محمد حجازی عرضه شده است. الانتصار، اثر مشهور خیاط و از کهن‌ترین آثار برجای مانده از معتزلیان است که به‌طور کامل باقی مانده است؛ شاید به‌ این ‌سبب که مخالفان معتزله نیز در آن مطالب بسیاری یافتند که می‌توانستند از آن‌ها در جهت مقاصد خود بهره‌ گیرند.‏ در این اثر -که احتمالاً اندکی پس از ۲۶۹ق تألیف شده است- از باورهای بسیاری از بزرگان معتزله در مسائلی چون «علم، قدرت و عدالت خداوند»، «عصمت»، «امامت» و «کفر یا ایمان صحابۀ پیامبر» دفاع شده است‏؛ معیار معتزلی بودن پذیرش پنج اصل ‌است: توحید، عدل، وعد و وعید، منزلت بین المنزلتین، امربه معروف و نهی از منکر. خیاط در این کتاب نه نظام‌یافته، بلکه به‌طور جدلی پیش می‌رود. چارچوب کار او براساس شیوۀ ابن‌راوندی است. به نظر او تنها معتزله قادر بودند به مسائل دشوار کلامی بپردازند. محقق برای تصحیح کتاب، از دو نسخه بهره جسته است: یکی،نسخۀ لجنة التألیف و الترجمة و النشر در قاهره (1344ق) با پژوهش دکتر نیبرگ از سوئد و نسخۀ دیگری که آن را معهد الآداب الشرقیة در بیروت (1957م) و در ضمن سلسلۀ «بحوث و دراسات» ارائه داده است. همچنین، او فهرستی از آیه‌های قرآنی، شعرها، کسان، فرقه‌ها، کتاب‌های آمده در انتصار، جای‌ها، مصدرها و مرجع‌ها را درج کرده است.