جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫مسئله حکومت و حاکميت، از مهمترين مسائل مطرح در زندگي اجتماعي بشر بوده است. اين پژوهش به جنبههاي مختلف حکومت از ديدگاه امام علي عليه السلام در نهجالبلاغه پرداخته است. پس از کليات، شرايط و ويژگيهاي حاکم و وظايف او، و حقوق متقابل حکومت و مردم ارائه شده است. از نگاه امام علي عليه السلام، حکومت به معني مديريت، هدايت و خدمت به مردم است. آن حضرت وجود يک حاکم عالم، عادل و مقتدر را براي نظامبخشي امور اجتماعي مردم، اجراي قانون الهي و رفع نيازهاي مردم، ضروري ميداند. همچنين براي حاکم، شرايط و خصوصياتي را لازم ميداند که از جمله آنها، ايمان، عقل و درايت، علم و معرفت، و عدالت و دادگري است. از نظر امام علي عليه السلام، نفس حکم راندن بر مردم هدف نيست؛ بلکه حکومت وسيلهاي براي تحقق و اجراي احکام الهي و ايجاد نظام عادلانه اسلامي است. از اين رو، براي حاکم وظايفي را باور دارد که به فردي و اجتماعي تقسيم ميشود. وظايف فردي حاکم، خودسازي و رعايت اخلاق اسلامي و وظايف اجتماعي او، ايجاد عدالت، ايجاد نظم و امنيت، و قضاوت است. همچنين براي قاضي شرايطي را قائل است که بيان شده است. امام عليه السلام حکومت و مردم را داراي حقوق متقابل ميداند. برخي از حقوق مردم بر حکومت از نظر آن حضرت عبارت است از: برابري و مساوات (يعني تساوي مردم در برابر حقوق، برابري مردم در مقابل قانون و تساوي در بيتالمال)، تأمين معيشت و رفاه عمومي، تعليم و تربيت و تأمين آزادي عقيده و بيان. همچنين حمايت از حاکم، وفاي به عهد و پيمان با حاکم، و خيرخواهي نسبت به حاکم، از جمله حقوق حاکم بر مردم است.

---

‫مطالب مهم اين پاياننامه در چهار بخش سامان و نگارش يافتهاست: در بخش اول اين موضوعات بررسى شدهاست: پيشينه تاريخى واژه آزادى، اهميت آزادى، تفاوت آن با معناى رايج آزادى در اين زمان، فلسفه آزادى در ادبيات دينى، انواع آزادى و در بخش دوم اين موضوعات سخن رفتهاست: آزادى بيان در كلام معصومين عليهم السلام همراه ذكر نمونه سؤالهايى كه از آنها شدهاست، تفسير چند آيه در زمينه آزادى، نفى استبداد دينى؛ بخش سوم درباره قلمرو آزادى بيان است و در آن از اين موضوعات بحث شدهاست: حرمت آزادى تا كجاست؟ آيا آزادى بيان ضرورت دارد؟ حدود آزادى و خط قرمز در آزادى بيان؛ در بخش چهارم در ذيل عناوين حقوق متقابل فرماندهان و فرمانده كل و نشست عمومى بدون پليس و پاسدار اجمالى از سيره و سنت حضرت على(ع) در مواجهه با افراد مختلف بيان شده و فرمودههايى را از آن حضرت نقل گرديده است."