جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫مؤلفه‌هاي فرهنگي شريان‌هاي زندگي جامعه انساني است، که عموماً توسط حاکمان قابل تغيير است، اما گاهي مردم با اطاعت از رهبران ديني خود وضعيت فرهنگي و شرايط سياسي و اجتماعي خود را تغيير مي‌دهند. پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي به تبيين شرايط فرهنگي عصر امام رضا(ع) و نقش ايشان در برابر گروه‌ها و فرقه‌هاي مختلف پرداخته، و اين فرضيه را پيگيري مي‌کند که امام رضا(ع) با استفاده از شرايط فرهنگي نسبتاً مناسبي که در اثر جنگ‌هاي داخلي بين امين و مأمون به‌وجود آمد، اقدامات مؤثري انجام داد که ثمره آن پرورش نخبگان علمي، برجاي گذاشتن ده‌ها کتاب علمي رسميت مکتب اهل‌بيت(ع)، و نشر معارف اسلامي بود. دوران زندگي امام رضا(ع) به سه بخش تقسيم مي‌شود: از ولادت در سال 148 هجري تا شهادت پدر گرامي ايشان؛ از شهادت پدر تا پذيرش ولايتعهدي مأمون، که در اين مدت محل مراجعه علما و دانشمندان از نقاط مختلف در مدينه بود؛ و از ابتداي ولايتعهدي تا شهادت در سال 203 هجري. وضعيت اجتماعي و سياسي عصر امام رضا(ع) به گونه‌اي بود که سادات علوي سخت‌ترين دوران زندگي را سپري مي‌کردند. مأمون پس از پيروزي بر امين، تصميم گرفت که براي جلب نظر امت اسلامي و خصوصاً علويان، ولايتعهدي خود را با اجبار بر امام رضا(ع) تحميل کند. در اين دوران که نهضت ترجمه و بحث‌هاي کلامي نيز به‌شدت گسترش يافته بود، امام در برابر جريان‌هاي فکري مختلف، موضوع‌گيري‌هاي مناسبي از خود نشان داد. همچنين با کنار کشيدن از سياست، شرايط به‌وجود آمده در اثر ولايتعهدي را به فرصتي مناسب تبديل نمود، و در جلسات مناظره‌اي که توسط مأمون با حضور سران اديان و مذاهب تشکيل مي‌شد، شرکت مي‌جست که منافع فراواني را براي شيعيان در پي داشت. تربيت شاگردان متعدد که علامه مجلسي تعداد آنان را 317 تن مي‌داند، رساله ذهبيه پيرامون پزشکي، و علل الاحکام از جمله آثار وجودي امام رضا(ع) به‌شمار مي‌رود.