جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫اين نوشتار، به "مقايسه شخصيت حضرت يعقوب( در قرآن و عهدين (تورات و انجيل )" پرداخته و تجليل از شخصيت آن حضرت در قرآن کريم و تحريف شخصيت ايشان در عهدين را ترسيم کرده است. نويسنده بر اين باور است که برخي از خرافات مطرح شده در مورد شخصيت حضرت يعقوب در تورات و انجيل، به ويژه در تلمود (تورات شفاهي)؛ باعث تقويت برخي از شبهه‌ها در مورد شخصيت حضرت يعقوب و عدم عصمت وي گرديده است. وي در پنج فصل، به معرفي شخصيت يعقوب( در قرآن و عهدين پرداخته و شبهه‌هاي مربوط به شخصيت ايشان را پاسخ گفته است. فصل اول نوشتار، به معرفي يعقوب( در عهدين پرداخته و در ادامه، زندگي‌نامه يعقوب، خاندان ايشان، زنان يعقوب، نوع زندگي وي و حوادث مهم دوران زندگي او از جمله فراق يوسف را از منظر عهدين شرح داده است. فصل دوم، به معرفي يعقوب در قرآن کريم اشاره کرده و اوصاف يعقوب و تطبيق شخصيت وي بر اسرائيل، گريه فراوان يعقوب( در فراق يوسف( را از منظري قرآني ترسيم نموده است. در فصل سوم، از منظر روايات معصومين( داستان فراق يوسف( و يعقوب( وصاياي يعقوب به فرزندانش بيان گرديده و در فصل چهارم، وجوه اشتراک و اختلاف ديدگاه‌هاي قرآن و تورات در زمينه شخصيت حضرت يعقوب( ذکر شده است. در فصل پنجم، شبهه‌هايي در زمينه شخصيت حضرت يعقوب( که بيش‌تر از جانب عهدين سرچشمه گرفته و در شبکه‌هاي اينترنتي به چشم مي‌خورد؛ مطرح شده و در ادامه، تحريف حقايق تاريخي در اين زمينه و در خصوص زندگاني يعقوب عنوان گرديده است. اين شبهه‌ها و تحريف‌ها در مورد شخصيت حضرت يعقوب؛ او را از منزلت و اندازه يک انسان عادي نيز پايين‌تر ‌آورده و عدم عصمت اين پيامبر بزرگ الهي را دامن زده است.

‫نوشتار حاضر مي‌کوشد شکاف‌هاي عميق مذهبي، اجتماعي، قومي، زباني، اقتصادي و فرهنگي پديد آمده ميان شيعيان و اهل سنّتِ در منطقه خراسان در عصر صفوّيه را ريشه يابي کرده و درگيري‌هاي مذهبي و منازعات شَديد ميان آنان و نقش حاکمان سياسي و دولتمردان در اين زمينه را کند وکاو تاريخي کند. نويسنده مي‌گويد: صفويان در گسترش فرهنگ شيعي کوششي غير قابل انکاري کرده اند، ولي عامل بروز برخي اختلافات قومي و ديني بين شيعه و سنيان نيز بوده‌اند که آثارش تا زمان حاضر نيز استمرار دارد و تعصّبات مذهبي و بروز اختلاف هاي چشمگير شيعيان و اهل سنّت در افغانستان نمونه‌اي از چُنين آثاري است. اين نوشتار در چهار فصل تدوين گرديده است. در مقّدمه، ضرورت و نحوه ساماندهي و قلمرو تحقيق از لِحاظ زماني، مکاني و موضوعي تأکيد گشته و در فصل اوّل کلّياتي از مفاهيم اساسي، مانند مفهوم دين، فرقه (مذهب)، مسلک، شيعه، اهل سنّت، خراسان، صفوّيه، شيبانيان و عثمانيان مطرح شده و سپس نگارنده نظريات مختلف در باب اختلاف ها، درگيري ها و شکاف‌هاي اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي شيعه و اهل سنّت و چگونگي شکل‌گيري آن ها را از لِحاظ تاريخي بررسيده است. در همين زمينه وي ابتدا تاريخچه‌اي از وضعيت دين و مذاهب گوناگون رايج در خراسان در قبل و بعد از اسلام ارائه و گسترش اسلام و مذاهب مختلف اسلامي در اين منطقه را مطالعه تاريخي کرده است. آن گاه به درگيري‌هاي قومي و مذهبي بين اهل سنّت، صفوّيه و شيعيان در اين منطقه تا زمان به قدرت رسيدن صفويان پرداخته است. فصل دوم به علل و عوامل سياسي اختلاف هاي مذهبي در خراسان در عصر صفوي اختصاص دارد. نويسنده، سياست حاکمان گورکاني خراسان و تنش‌زا بودن اين سياست‌ها، سياست ازبکان در قبال خراسان آن زمان، سياست‌هاي مذهبي صفويه که در آن لعن صحابه و خلفاي سه گانه ترويج شده و گروه‌هاي تبرّايي شکل گرفته بودند و همچنين کشتار شيعيان توسّط عثمانيان و شيبانيان و کشتار اهل سنّت توسّط صفويان را از عوامل مهمّ رشد اختلاف هاي مذهبي در اين عصر عنوان کرده است، در فصل سوم به عوامل اعتقادي اختلاف هاي مذهبي در خراسان در عصر صفوّيه و موضعگيري‌هاي عالمان اهل سنّت و شيعه در اين باره اختصاص دارد. فصل چهارم به پيامدهاي اختلاف هاي مذهبي خراسان در آن زمان پرداخته که زوال فرهنگ و تمدّن اسلامي، مهاجرت، پيامدهاي اقتصادي، ريشه گرفتن اختلاف هاي مذهبي در خراسان، تضعيف دولت شيعه صفوّيه و زمينه‌هاي انقراض آن از جمله اين پيامدها محسوب مي‌شود.

‫جابر بن عبدالله انصاري يکي از صحابيان بزرگ رسول خدا(صلي الله عليه و آله) است که محضر هفت معصوم(عليهم السلام) را درک کرده است. وي در شمار صحابياني معرفي شده که بعد از رحلت پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله) به تفسير اشتغال داشته اند؛ کتاب تفسيري براي جابر ذکر نشده، از اين رو تنها شاهدي که براي مفسر بودن او مي‌توان ذکر کرد روايات و آراي تفسيري منسوب به وي است که به صورت پراکنده در کتب تفسيري و روايي نقل شده است. در اين نوشتار ضمن اشاره به برخي مباحث پيرامون تفسير صحابه، زندگي نامه‌ي جابر به اجمال بيان شده است؛ روايات و آراي تفسيري منسوب به وي از منابع تفسيري جمع آوري شده و بر پايه‌ي اين آراء و روايات نقل شده‌ از وي، روش تفسيري و ويژگي‌هاي تفسير جابر بيان شده است. جابر در تفسير آيات در موارد محدودي از خود قرآن بهره برده است. علاوه بر قرآن، جابر در تفسير آيات در بيشتر موارد، استناد به قول پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله) کرده است؛ در واقع مي‌توان گفت تفسير وي، نقل از رسول خدا(صلي الله عليه و آله) است و اجتهاد در تفسيرش به طور کم رنگ ديده مي‌شود. بيان مراد کلمه يا جمله اي از قرآن، ذکر مصداق، بيان سبب نزول ، بيان احکام فقهي، بيان تأويل برخي آيات و بيان فضايل اهل بيت(عليهم السلام)، از مهم ترين ويژگي‌هاي تفسير جابر بن عبدالله انصاري است. رواياتي نيز پيرامون برخي مباحث علوم قرآني مانند قرائت، فضايل سور و آيات، اولين سوره‌ي نازل شده، ناسخ و منسوخ، از وي نقل شده است. کليد واژگان: جابر بن عبدالله انصاري، تاریخ تفسير، تفسير صحابه، مفسران صحابه، روش تفسيري، روايات و آراي تفسيري