جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ویژگی بارز انسان معاصر، که زندگی در عصر تلفیقِ مدرنیته و پست‌مدرنیته را تجربه می‌کند، بر تجربه‌گرایی استوار است. انسان امروزی می‌کوشد تا امور را ابتدا با حواس خود تجربه کند و سپس آن را به‌مثابۀ باور بپذیرد. از سوی دیگر، انتخاب الگوی عرفانی به‌عنوان استاد، و تبعیت از دستورات او برای درک تجربۀ عرفانی، در نگاه اول امری پیش‌دستانه نیست که در مراحل ابتدایی سلوک عرفانی میسّر باشد، بلکه پدیده‌ای است پسینی که تحقق آن مستلزم گذشت زمان و التزام به دستورات چنین الگویی است. پرسش محوری این پژوهش چنین است: آیا انسان معاصر، با توجه به ویژگی‌های تجربه‌گرایانۀ خود، توان دستیابی به چنین الگویی را دارد؟ و در صورت امکان، صلاحیت خویش را چگونه می‌تواند به اثبات برساند؟ یافتۀ اصلی این پژوهش آن است که انسان مدرن نه‌تنها توانایی یافتن چنین الگویی و تشخیص صلاحیت او را دارد، بلکه این تشخیص صرفاً در شمار امور پسینی قرار نمی‌گیرد؛ همچنین با اتکا به خرده‌تجربه‌های پیشینی نیز می‌توان به مشروعیت و صلاحیت او دست یافت و در نتیجه، حجت بر سالک برای تبعیت از او تمام می‌شود. روش تحقیق این پژوهش، موردپژوهی است؛ بدین ترتیب که کنش‌های لازم در مسیر سلوک عرفانی با ویژگی‌های انسانِ امروزی مقایسه و سنجش شده و راهکاری برای امکانِ ورود او به این عرصه پیشنهاد شده است. در این راستا، از پروژۀ «اخلاق اصالت» چارلز تیلور به‌مثابۀ چارچوبی روش‌شناختی با رویکردی پست‌مدرن بهره گرفته شده و الگوپذیری به‌عنوان راهکاری واسط و تجربه‌بنیان، میان دیدگاه‌های سنتی و پست‌مدرن پیشنهاد شده است.

یکی از مباحث مهم در تاریخ فقه اسلامی، تفاوت روش اجتهاد میان امام علی (ع) و خلفای نخستین، به‌ویژه ابوبکر و عمر، است. خلفای نخستین در استنباط احکام شرعی، روش‌هایی مانند قیاس، استحسان و مصالح مرسله را به کار می‌بردند که در برخی موارد با نصوص قطعی قرآن و سنت پیامبر (ص) تعارض داشت. در مقابل، امام علی (ع) بر لزوم پیروی از متون وحیانی و پرهیز از اجتهاد شخصی که ممکن است به تغییر احکام الهی منجر شود، تأکید می‌کرد. این اختلاف روش، مبنای شکل‌گیری فقه شیعه شد، درحالی‌که تأکید خلفا بر قیاس، زمینه‌ساز مکاتب فقهی اهل سنت گردید. این پژوهش، با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر تاریخی و فقهی، روند تحول اجتهاد در دوران خلفای نخستین و واکنش امام علی (ع) به این اجتهادات را بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف در روش‌شناسی استنباط، تأثیر عمیقی بر تحول فقه اسلامی و شکل‌گیری مکاتب مختلف داشته است. درحالی‌که مکاتب اهل سنت به‌تدریج قیاس و اجتهاد شخصی را پذیرفتند، فقه شیعه مسیر متفاوتی را با تکیه بر نصوص قرآنی، سنت نبوی و روایات اهل‌بیت (ع) دنبال کرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نقدهای امام علی (ع) بر اجتهاد خلفا نه‌تنها در بنیان‌گذاری فقه شیعه نقش داشته، بلکه در تحولات سیاسی و اجتماعی اسلام نیز تأثیرگذار بوده است. این مطالعه بر لزوم بازنگری در روش‌های استنباط فقهی و التزام به اصول اصیل دینی برای پاسخ‌گویی به چالش‌های معاصر تأکید دارد.

امروزه موضوع «تعامل سازنده میان اقلیت‌ و اکثریت» مورد توجه جامعۀ جهانی است و در ایران نیز همزیستیِ پیروان ادیان، همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی تعامل با اقلیت‌های دینی در جمهوری اسلامی ایران سامان یافته است. در این مطالعه، با توجه به حضور ارزشمند پیروان ادیان الهی در ایران، تلاش شد چالش‌های موجود در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، دینی و سیاسی برای تحقق تعامل مطلوب اکثریت با اقلیت‌های دینی شناسایی و راهکارهایی برای رفع آن‌ها ارائه گردد. برای دستیابی به این هدف، پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا صورت پذیرفت. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه بود و جامعۀ نمونه، شامل ۲۶ نفر از صاحب‌نظران ادیان مختلف در جمهوری اسلامی ایران (مسلمان، زرتشتی، مسیحی و یهودی) انتخاب شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که هرچند قوانین جمهوری اسلامی ایران ظرفیت‌ها و امکانات قابل‌توجهی برای اقلیت‌های دینی فراهم کرده و در حال گسترش است؛ اما تحقق تعامل مطلوب با اقلیت‌های دینی مستلزم الزامات و عناصری است که به نگاهی عمیق، کارشناسی و متفاوت نیاز دارد. این عوامل در پژوهش حاضر در چهار بخش دسته‌بندی شد: عوامل حقوقی و قانونی، عوامل فرهنگی، عوامل اجتماعی و عوامل دینی. براساس یافته‌های پژوهش، می‌توان از راهکارهایی همچون: «تضمین حقوق دینی در قوانین و سیاست‌ها، پذیرش تنوع مذهبی در ساختار اجتماعی، تقویت گفتگوی بین ‌مذهبی و همکاری‌های دینی، حمایت از مشارکت اقلیت‌های دینی در عرصه‌های عمومی و سیاسی، تضمین امنیت و عدالت برای آنان و ارتقای آگاهی و آموزش دربارۀ حقوق اقلیت‌ها»، به تعامل مطلوب با این گروه‌ها دست یافت.

در مقالۀ حاضر، ماهیت و شخصیت «عیسی» -یکی از برجسته‌ترین چهره‌ها در آموزه‌های مانوی و بنیان‌گذار چارچوب نظری مانویت- تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهره‌های متنوعی از عیسی در متون مختلف شرقی و غربیِ مانوی ارائه شده است، ازجمله: «عیسای رنج‌کش، مصلوب، نفس زنده»، «عیسای درخشان»، و «عیسی مسیح، عیسای تاریخی». این جلوه‌ها همگی نمودها و ابعادی از شخصیتی واحد هستند که هر کدام به شیوه‌ای خاص بیان شده‌اند. از نظر مانی، عیسی مسیح از هیچ مادری زاده نشد؛ بلکه رنج این عیسای مصلوب و زجرکش، همان رنج نورِ اسیر در جهان مادی است که با عیسی مسیح تجسم یافته است. او همان ایزد عیسای درخشان است که بارها از ملکوت فرود آمد تا برای انبیا وحی آورد و در پایان جهان بر مسند قضاوت داور همگان بنشیند. این مقاله نشان می‌دهد که جلوه‌های «عیسای داماد» و «عیسای جوان» و «عیسای ماه» بدون آنکه در الهیات مانوی به‌طور مشخص تعریف یا معیّن شده باشند، فقط در تفسیرهای محققان پدید آمده‌اند.

با تحولات در فضای فکری جامعه و ایجاد مسائل و شبهات جدید، نیازمند روشهای جدیدی برای مواجهه با آن هستیم. برای این کار، نیازمند نوآوری هستیم. نکته‌ای که باید توجه کنیم این است که باید قبل از نوآوری ، به بررسی آثار اندیشمندان آن علم بپردازیم تا هم دچار دوباره‌کاری نشویم، چون امکان دارد قبلا اندیشمندی آن روش را به کار برده باشد و هم با ایجاد امکانی برای نقد و بررسی روشهای آن اندیشمندان، مستحکم تر و سریع تر بتوانیم در مسیر نوآوری قدم برداریم. هدف این مقاله بازخوانی پیشگفتار و بخش اول کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران برای استخراج روش شناسی نحوه ی پاسخ دادن به شبهه توسط استاد مطهری است تا روش این اندیشمند در پاسخ به شبهات درعلم کلام مورد استفاده قرار گیرد. روش این تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی است. استاد مطهری در این کتاب، برای پاسخ به شبهه، درمرحله ی نخست به تبیین مسئله. و مرحله ی دوم به پاسخ مسئله می پردازد که هر مرحله دارای چندین گام است. استاد مطهری در پاسخ به شبهه، تبیین مسئله را مهم می داند و به همین دلیل به بیان ابعاد مختلف مسئله می پردازد تا مخاطب را به تأمل وا دارد و در همان مرحله ی تبیین مسئله، مخاطب بخشی از جواب خود را دریافت کند. در بخش پاسخ مسئله، نخست با منطق مخاطب وارد بحث می شود و مخاطب را گام به گام به شکل منطقی پیش می برد و در آخر منطق مخاطب را به منطق عقلی متعالی(اصالت حقیقت) تبدیل می کند.