جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بحث دربارۀ «ماهیّت»، «خاستگاه»، «کارکرد»، «علت وجودی»، «لطایف باطنی» و «مشخصه‌های خاصِ» کالبد جسمانی را می‌توان ذیل عنوانِ «فلسفۀ بدن» طرح و واکاوی کرد. در فرهنگ‌های باستانی، انتساب معنای دینی به بدن و اهتمام به هویت و ساحت‌های آن، به‌منزلۀ راهبردی نسبتاً عینی برای تأمین شرایط ضروری سعادت غایی (لذّت پایدار)، بیش از همه در دین رازآلود مصر باستان (۳۱۰۰ ق.م-۳۰۰ ق.م) نمایان است. این پژوهش بر محور پرسش‌های زیر سامان یافته است: 1. بر پایۀ چه شواهدی می‌توان از برخورداری بدن از معنای قدسی نزد مصریان باستان سخن گفت؟ 2. میان اندیشۀ خلود (سعادت غایی) و سلامت بدن چه نسبتی برقرار است؟ 3. از دیدگاه دینی مصر باستان، سازۀ انسان از نظر ساختاری چه ماهیتی دارد؟ بر پایۀ این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته، روشن می‌شود که از منظر انسان‌شناسیِ اسطوره‌ایِ مصر باستان، بدن انسان افزون بر خاستگاه مینوی، از نظر ساختاری همچون مجموعه‌ای بسیار منظم، موجودیتی مرکب، متحد و همگن دارد؛ به‌گونه‌ای که «کا» (قوۀ تفکر)، «با» (نیروی حیات)، «خاط» (جسم)، «آخ» (خود دگرگون‌شده) و «اِیب/هاتی» (قلب) اجزای اصلی آن به ‌شمار می‌آیند. با این‌همه، بقای جاودانۀ انسان مطلقاً در گرو آن است که «خاط» (بدن جسمانی) سلامت و کمال فیزیکی خویش را حفظ کند؛ و همین امر فلسفۀ اصلی رواج صنعت مومیایی در مصر باستان محسوب می‌شود.

خواجه‌نصیرالدین‌ طوسی، ازجمله‌ی بزرگ‌ترین اندیشمندان؛ و اخلاق ناصری، مشهورترین رساله در حکمت عملی اسلامی است که در سنت فلسفی مشایی شناخته می‌شود. برخی پژوهندگان، راه‌یابی عرفان به مبحث کمال و استکمال انسان در این کتاب را مطرح نموده‌اند. این نوشتار، فراتر از این، به‌دنبال پاسخ بدین سؤال است که آیا/چرا اخلاق ناصری، اخلاق عرفانی است و محتوای عرفانی آن چگونه قابل معرفی و تبیین است. این مسئله‌ی تصدیقی (دربرابر تصوری) از نوع استدلال و توجیه (دربرابر تعلیل و تبیین) -که در زمره‌ی هل بسیط، لِم اثبات و هل مرکب از مطالب شش‌گانه قرار می‌گیرد- با روش اسنادی و توصیفی-تحلیلی بررسی شده است. نوشتار حاضر، برپایه‌ی چارچوب‌ مفهومی عرفان و اخلاق و به‌ویژه اخلاق عرفانی، به پرسش درباره‌ی عرفانی‌بودن اخلاق ناصری، پاسخ مثبت داده و محتوای عرفانی کتاب را در مبادی (علم‌النفس)، مقاصد (فضایل اخلاقی) و برخی مسائل (اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن) آن معرفی و تبیین نموده است.

سلیمان یکی از حکیمان و پادشاهان آرمانی یهود و یکی از پیامبران بزرگ در قرآن به شمار می رود. از نگاه متون عبری، سلیمان یکی از مقتدرترین و حکیم ترین پادشاه آرمانی منصوب از سوی خداوند بوده است. در طول حدود چهل سال حکومت (961 تا 922ق.م.) در قلمرو فرمانروایی وی آرامش و سلامت بی نظیری حاکم بود. از این رو، لقب وی ازیدیدیا (محبوب خدا) به شلومو یا سلیمان(پر از سلامتی) تغییر یافت. حتی حیوانات و نباتات نیز از این تنعم و عنایت سلیمان بهره مند بوده اند. این جستار، عمدتاً با استناد به چند کتاب عهد قدیم و کتاب های قانونی ثانی، به تصویر سیمای سلیمان در نگاه یهودیان، با نگاهی به دیدگاه قرآن کریم می پردازد. در مواردی، گزارش عهد قدیم درباره اوصاف و کارکرد سلیمان، با متون اسلامی سازگار نیست، برخی از مغایرت ها در این مقاله نشان داده شده است.

سیری در اندیشه‌های اجتماعی شهید آیت‌الله مطهری تألیف علی باقی نصرآبادی، این کتاب که به بررسی اندیشه‌های اجتماعی استاد می‌پردازد، در چهار بخش تنظیم یافته است. بخش اول تحت عنوان «طرح مسأله و دیدگاه‌های تحقیق» به تعریف اندیشه اجتماعی پرداخته و اهمیت و فرضیات و روش تحقیق را یادآور شده است. در بخش دوم عوامل مؤثر و زمینه‌ساز در تکوین اندیشه اجتماعی استاد در شش فصل بیان شده است: زندگانی، مبانی اندیشه اجتماعی استاد، ارتباط مباحث وی با شرایط ایران، ویژگی روش‌شناسی استاد، ارجاع به نظام ارزش‌ها و نقش استاد در جریان روشنفکری مذهبی، مقابله استاد با جریانات فرهنگی. در بخش سوم و چهارم نیز اندیشه‌های اجتماعی استاد در زمینه‌های اصالت فرد و جامعه، تکامل اجتماعی قشر بندی و نابرابری‌های اجتماعی سنت و قانون‌مندی‌های اجتماعی با بیان توصیفی، تحلیلی و انتقادی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

نوشتار حاضر، مروری است بر مباحث تربیتی اسلام که بر اساس آموزش‌های قرآن کریم و احادیث ائمه معصومین (ع) تدوین گردیده است. این مباحث در پنج بخش تنظیم شده که عبارت‌اند از :مقدمات (جایگاه و ضرورت تربیت، راه تربیت، مفهوم و تعریف تربیت)، موانع و مقتضیات تربیت، مبانی تربیت، اصول تربیت و روش‌های تربیت .بخش انتهایی کتاب به منابع و ماخذ اختصاص یافته است.

فصل اول تحت عنوان «شهید مطهری آن طور که من می‌شناسم» مقاله‌ای از حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی است که نویسنده ضمن بیان سابقه آشنایی خود بااستاد به تبیین نقش اجتماعی و سیاسی وی در قبل و بعد از قیام ۱۵ خرداد می‌پردازد. «مکتب تشیع» وسیله آشنایی و همکاری، دوران سازندگی، عوامل مؤثر در پیشرفت نهضت و علمای مهاجر، از جمله مباحث مطرح در این فصل است. در فصل دوم تحت عنوان «سیری در زندگانی استاد مطهری» علاوه بر بیان و تحلیل وقایع زندگی استاد، از تولد تا شهادت، به ذکر خاطراتی از دوستان و نزدیکان استاد در مورد وی پرداخته شده است. برخی عناوین فصل مذکور عبارت‌اند از: مهاجرت به تهران، کناره‌گیری از حسینیه ارشاد، نقش ویژه استاد مطهری از نظر ارتباط با سایر مراجع، ارائه طرح تأمین نفت داخلی، ریشه‌های شهادت استاد مطهری، استاد مطهری و دکتر شریعتی و نامه تاریخی [و منسوب به] استاد مطهری به امام خمینی. محور نامه منسوب به استاد، خطاب به سید روح‌الله مصطفوی خمینی به شرح زير است: نفوذ افکار مارکسیستی به برخی محافل مذهبی گروه مجاهدین خلق مسأله روحانیت مسأله شریعتی‌ها در قسمت آخر نامه - مفصل‌ترین قسمت - نویسنده به شدت به دکتر علی شریعتی حمله‌ور شده و پیشنهادهایی به سید روح‌الله مصطفوی خمینی در این‌باره ارائه کرده است. گفتنی است آن چه در مورد این نامه موجب تعجب می‌باشد، وجود عبارات و الفاظ توهین‌آمیز در آن است که به دور از منطق و سیاق قلم استاد می‌باشد. مطالب نامه مذکور توسط حجت‌الاسلام حسن یوسفی اشکوری در کتاب «نقد و بررسی نامه استاد مطهری به امام خمینی درباره دکتر علی شریعتی /462» و کتاب «شریعتی و نقد سنت» - بخش سوم کتاب‌شناسی حاضر، منبع شماره ۱۴۰ - و توسط دکتر حسین رزمجو در کتاب «پوستین وارونه: نقدی بر بحث "دکتر شریعتی و تز اسلام منهای روحانیت" در کتاب "نهضت امام خمینی(ره)" - بخش سوم کتاب‌شناسی حاضر، منبع شماره ۵۳ - و نیز توسط علی‌رضا کوشش خواجویی در مقاله «نقد و بررسی نامه منتسب به شهید علامه مطهری» واقع در کتاب «مجموع مقالات همایش بازشناسی اندیشه‌های دکتر علی شریعتی (جلد سوم)» - بخش سوم کتاب‌شناسی حاضر، منبع شماره ۱۲۷ -نقد و بررسی شده است. «نامه‌های استاد دربارۀ مسایل حسینیه ارشاد» عنوان آخرین فصل کتاب می‌باشد که در آن استاد از برنامه کار حسینیه ارشاد و علل استعفای خود از آن و پیشنهادهای خود راجع به حسینیه ارشاد سخن گفته است.

این کتاب به طور خاص به ‌نقد کتاب منهاج السنة النبوية اثر ابن تیمیّه و دفاع از حریم امامت و ولایت امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب(ع) نگاشته شده است.

کتابی است با موضوع کلام که در یک جلد به نگارش درآمده است. موضوع خاص کلامی پرداخته‌شده در این کتاب در سه بخش تاریخ و مراحل علم کلام، امور عامه در علم کلام و سیر کلام در فرق اسلامی است و به‌طور مجزا در این کتاب یک دوره علم کلام از مبدأ و معاد به زبان ساده بیان شده است.

کتاب حاضر روایتی داستانی و تمثیلی از سفر روح پس از مرگ است که نویسنده در آن، عوالم برزخی و مراحل سعادت و شقاوت ارواح را بر اساس اعتقادات اسلامی شرح می‌دهد.

این کتاب دارای سه ارجوزه و منظومه علمى است. نخستين ارجوزه اين مجموعه، پيرامون مسائل كلامى بر اساس روش و مبانى اعتقادى شيعى بوده و به نام ارجوزه فى الكلام مى‌باشد. مصنف در اين منظومه زيبا و كوتاه با الفاظى موجز از باورهاى اعتقادى شيعه سخن مى‌گويد، غالباً به دلايل لازم اشاره مى‌نمايد و در صورت لزوم از ساير نظريات كلامى نيز سخن به ميان مى‌آورد. شيوه او در طرح مسائل همان روش متداول كلامى بوده و به خصوص مى‌توان آن را مشابه كتاب ياقوت نوبختى دانست. با اين تفاوت كه از ذكر امور عامه صرفنظر كرده و بلافاصله پس از ذكر وجوب معرفت بارى تعالى وارد مباحث اصلى كلام مى‌شود. هم چنانكه بخش امامت آن ناقص بوده و احتمال مى‌رود كه مصنف فرصت اتمام آن را نيافته است. دومين ارجوزه دومين ارجوزه در اثبات برترى و شايستگى اميرمومنان(ع) براى تصدى امر حكومت به نظم كشيده شده و المنهج القويم فى تسليم التقديم نام گرفته است. مصنف ضمن اشعار اين ارجوزه مناظره خود را با چند تن از علماى عامه گزارش مى‌دهد و پايان اين مناظره را با نقل بيان امیرالمؤمنین(ع) در روز شورى زينت مى‌بخشد. سومين ارجوزه سومين ارجوزه، تحت عنوان جواهر الكلام فى الاشباه و النظائر از مسائل فقهى همسان و مشابه بحث مى‌كند. علاوه بر اين ارجوزه‌اى ناقص پيرامون بحث امامت بعد از ارجوزه اول و به عنوان تكمله آن قرار داده است كه احتمال انتساب آن به شخص ابن داود بسيار قوى باشد.