جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هایدگر معتقد بود تاریخ فلسفه بر بنیان سوبژکتیویسم متافیزیکی بنا ‌شده و تداوم یافته است. از نظر وی، این نوع نگرش موجب تباین شناخت (انسان) و جهان (هستی)، یا به‌عبارت بهتر، رابطه دوگانه سوبژه‌ـ‌ابژه میان آنها شده است. او پرسش از معنای هستی را امری محوری می‌داند و معتقد است در تاریخ فلسفه، به‌تدریج، مفهوم هستی به فراموشی سپرده شده است. بر این اساس، مقصود هایدگر نقد بنیادین تفکر متافیزیکی، یا به‌عبارت بهتر، گسست از سوبژکتیویسم و نیل به نوعی از اندیشه غیرمتافیزیکی است. او در آثار و اندیشه‌های خویش، از مفاهیم اسطوره‌ای یونانیان باستان بهره برده است. مقاله پیش رو درصدد بررسی ریشه‌های برخی افکار فلسفی هایدگر در مورد هستی، انسان و زمان، در اساطیر یونان باستان است. در اندیشه‌های اسطوره‌ای یونان باستان، هستی در قالب ظهور ایزدان توصیف گردیده است. انسان نیز واجد سرشت الهی است و مفاهیمی چون زمان، تاریخ و تقدیر، پدیده‌هایی ایزدی هستند و در سرگذشت او حضور دارند؛ که بیانگر نوعی وحدت میان انسان و هستی است. هایدگر نیز قائل به وحدت میان هستی و انسان است. بنابراین، با تبیین مفاهیمی همچون رویداد ازآن‌خودکننده (ارایگنیس) در مورد نسبت میان هستی و انسان (دازاین)، اگزیستانس بشری را در وحدت با هستی، یعنی حقیقت به مفهوم نامستوری (آلتیا) می‌داند.

این مقاله با بررسیِ نظریۀ قرارداد اجتماعی کلاسیک و تحلیلِ تأثیرگذار اَلکسی دو تُکویل، تفسیری جدید از انقلاب فرانسه ارائه می‌دهد. ایده‌های متفاوت هابز، لاک و روسو دربارۀ وضع طبیعی، «برابری» و «آزادی»، باعث می‌شود ایده‌های مشروعیتِ اقتدار و حاکمیت سیاسیِ این سه فیلسوف، با وجود شباهت‌های مشخصِ صوری در تأسیس دولت مدرن و اجتماع سیاسی، در محتوا با هم تفاوت‌هایی مشهود داشته باشند. افزون‌براین، این مقاله بر پایۀ تفسیر تکویل از انقلاب فرانسه، توضیح می‌دهد چگونه در این انقلاب، ایدۀ‌ آزادی فردی به محاق رفت و شکلی از «استبداد اکثریت»، ذیل ایدۀ «برابری» حاکم شد. در ادامه، این مقاله با مقایسۀ رویکرد متفاوتِ سه فیلسوف مهمِ قرادادگرا، نشان می‌دهد نظریه‌هایشان چگونه پیشاپیش تنش پیچیدۀ میان برابری و آزادی را، که به انقلاب فرانسه و پیامدهای آن انجامید، پیشبینی و تاحدی تبیین کرده‌اند. ازاین‌طریق، مقاله تصویری دقیق‌تر از تنش‌های ماندگار درون دمکراسی ترسیم می‌کند.

تحقیقات مختلف نشان داده‌اند که درمان وجودی در سلامت روان و بهبود زندگی افراد مؤثر است. درمان وجودی با دعوت افراد به تفکر در مورد زندگی و هستی خود و به‌کارگیری قدرت و اراده برای دستیابی به والاترین هدف زندگی سروکار دارد و به‌دنبال معنا بخشیدن به زندگی انسان است. هدف از این پژوهش بررسی درمان وجودی بر بهبود افسردگی بود. فرضیه‌های این پژوهش در چارچوب یک طرح آزمایشی تک موردی با استفاده از طرح خط پایه چندگانه پلکانی طی 8 جلسه 45 دقیقه‌ای بر روی سه بیمار با پیگیری یک و سه ماهه بررسی شد. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه افسردگی بک و پرسشنامه نشخوار فکری بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها بر اساس درصد بهبودی، اندازه اثر و تحلیل نموداری انجام شد. نتایج نشان داد که درمان وجودی تغییرات معناداری در نمرات آزمودنی‌ها ایجاد کرده و منجر به بهبود آزمودنی‌ها شده است. به‌عنوان نتیجه‌گیری، می‌توان بیان کرد که درمان وجودی می‌تواند به بهبود افسردگی و نشخوار فکری در بیماران مبتلا به افسردگی کمک کند.

بررسی آراء حکما و فلاسفه اسلامی، از جمله سهروردی و ابن‌سینا، نشان می‌دهد که در فلسفه نیز ـ‌همانند عرفان‌ـ موضوع عشق و زیبایی و نسبت آنها با یکدیگر، مورد توجه و تأمل بوده است. در این راستا می‌توان از سهروردی و ابن‌سینا به‌عنوان مهم‌ترین اندیشمندانی نام برد که به‌طور خاص به این موضوع پرداخته‌اند. مطالعه و تحقیق در آراء این‌دو حکیم و متفکر مشهور تاریخ فلسفه، درباره جایگاه و نسبت عشق و زیبایی، نتایجی مهم را فراپیش ما قرار می‌دهد؛ از جمله اینکه به‌رغم وجود اختلافات جدی موجود در مبانی فکری آنها و حتی نحوه توضیح و تبیین خود موضوع، شباهت‌هایی در خور تأمل در نتایج پژوهش پدیدار می‌شود و آنگاه که این دیدگاه‌ها از منظر افلاطون در رساله مهمانی مورد مداقه قرار می‌گیرد، این واقعیت آشکار می‌گردد که گویا حقیقت عشق و زیبایی، در همه زبان‌ها و بیان‌ها، ناظر به امری یگانه است. پژوهش حاضر می‌کوشد با ابتناء به منابع اصلی این فلاسفه، نشان دهد که صرف نظر از اختلافات گاه بنیادین که بین نظرات فلسفی این اندیشمندان وجود دارد، آنگاه که پای عشق و زیبایی به‌میان می‌آید، اختلافات کاهش می‌یابد و مشابهت‌ها ظاهر می‌شوند؛ به‌ویژه این حقیقت کتمان‌ناپذیر که عشق همانند نور و وجود، از منشأ عالم که واجب‌الوجود (ابن‌سینا) و نور الانوار (سهروردی) است، در سرتاسر هستی ساری و جاری است و پیوندی جاودانه با جمال و زیبایی دارد؛ همان‌گونه که در نگاه افلاطون، خیر که همان زیبایی و حقیقت است، خود را در زیبایی‌های جهان محسوس هویدا می‌کند و عشق که همواره عشق به زیبایی است، مسیر تقرب به زیبایی مطلق را می‌گشاید.

کارل پوپر، فیلسوف مشهور فلسفه علم، ایده «مشاهده ناب» را به‌طور جدی به‌چالش کشید. از نظر وی مشاهدات تجربی عاری از مفروضات نیستند. این نقد پوپر به‌طور اساسی ایده جمع‌آوری داده‌های تجربی به‌طور منفعل، بی‌طرف و مستقل از ساختار مفهومی ذهن مشاهده‌گر را به‌چالش می‌کشاند. هدف پژوهش حاضر بررسی پیامد اخلاقی نقد پوپر بر مشاهده ناب در علوم تجربی است و به‌دنبال این نتیجه است که چگونه این نقد معرفت‌شناختی بر مشاهده ناب، به نتایج اخلاقی مهمی منجر خواهد شد. با اتکا بر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد انتقادی و میان‌رشته‌ای، نویسنده در مقاله پیش رو استدلال خواهد‌ کرد که چگونه ایده گرانبار «از نظر بودن» نزد پوپر، نه‌تنها به درکی مهم از معرفت دانش تجربی منجر می‌شود، بلکه مبنایی مهم برای معرفت اخلاقی نیز فراهم می‌سازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پذیرش عدم وجود مشاهده محض، سه پیامد اخلاقی کلیدی را در پی دارد: اول، مسئولیت نقد مداوم باورها و ارزش‌های شخصی؛ دوم، ضرورت فروتنی فکری به‌عنوان یک فضیلت اخلاقی در مواجهه با ادعاهای معرفت‌شناختی؛ سوم، اهمیت گشودگی به گفتگوی انتقادی در حوزه عمومی. این مقاله از طریق تحلیل فلسفه علم پوپر، چارچوبی بدیع برای پیوند معرفت‌شناسی و اخلاق ارائه می‌دهد؛ چارچوبی که هم برای مباحث نظری در فلسفه علم و هم برای چالش‌های عملی در حوزه‌های علمی و اجتماعی معاصر، اهمیتی قابل توجه دارد.