جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در حکمت اشراق، سهروردی علم الهی را به صفت بصر ارجاع می‌دهد و بصر را اصلی‌ترین صفت در ذات حق معرفی می‌کند، به ‌گونه‌ای که سایر صفات ذاتی الهی نیز همچون مانند علم، سمع و نور از آن ناشی می‌شوند. اما او این نظریه را به انسان تعمیم نداده و رابطه میان صفات و ذات انسانی را بررسی نکرده است. این خلأ معرفتی زمانی پررنگ‌تر می‌گردد که بر اساس دیدگاه الهیات بالمعنی‌الاخص، صفات و ذات خداوند ارتباط تساوق دارند و صفات و ذات انسان رابطه تساوی دارند. آیا می‌توان ارجاع تمامی صفات به بصر را به انسان نیز تعمیم داد؟ و چگونه می‌توان این تفاوت را بر اساس مبانی عرفانی و فلسفی حکمت اشراق توضیح داد؟ این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی میان حکمت اشراق و آموزه‌های ادوایته ویدانته، به این پرسش می‌پردازد. شانکره، فیلسوف برجسته ادوایته، شهود بصری را اساسی‌ترین ابزار معرفت می‌داند و نقش بصر را در شناخت به مرتبه‌ای فراتر از حواس ظاهری گسترش می‌دهد. با بهره‌گیری از این رویکرد، مقاله تلاش می‌کند تا نظریه سهروردی را در چارچوب انسان‌شناسی عرفانی ویدانته یی بازبینی کرده و امکان بسط آن به انسان را بررسی کند.

دکتر فنایی ادعا می‌کند اخلاق مسلمانان یک اخلاق آخرت‌گراست و در آن تنها برخورداری فرد از فضایل و ملکات نفسانی مهم است نه بروز رفتاری این ملکات؛ از این رو، مسلمانان تصویر درستی از جایگاه اخلاق در روابط اجتماعی ندارند. در مقابل، در فرهنگ کنونی غرب، رفتار اجتماعی یا همان اخلاق سکولار مطرح است که در آن خودِ رفتار بدون درنظر گرفتن انگیزه‌هایی که در پس آن است مورد توجه است تنها با این شرط که نباید به دیگران ضرری برسد؛ بنابراین، اخلاق سکولار چون یک اخلاق اجتماعی است و رفتار در آن اصل است برای زندگی اجتماعی بشر مناسب بوده و کارایی بیشتری نسبت به اخلاق مسلمانان دارد. این پژوهش جهت بررسی ادعای مذکور، به بازخوانی و مقایسه اندیشه شهید مطهری به‌عنوان چهره‌ای مطرح در میان اندیشمندان مسلمان و دکتر فنایی به‌عنوان یکی از طرفداران اخلاق سکولار در ایران پرداخته است. در این راستا، از روش تحلیل تطبیقی استفاده شد و نتایج به‌دست آمده نشان داد که بر ادعای دکتر فنایی مبنی بر غفلت از رفتار در اخلاق مسلمانان و برتری اخلاق اجتماعی سکولار، نقدهای جدی وارد است. از دیدگاه شهید مطهری نیز، به‌رغم تعارض ظاهری میان تعاریف ارائه شده از اخلاق توسط ایشان، رفتار مورد غفلت قرار نگرفته؛ هرچند نکاتی در این دیدگاه نیازمند توضیح است. تفاوت اصلی دو دیدگاه در آن است که دکتر فنایی برای اخلاقی بودن یک عمل، صرفاً قائل به حسن فعلی است؛ اما شهید مطهری حسن فاعلی را در کنار حسن فعلی لازم و ضروری می‌داند. همچنین به‌دست آمد که می‌توان تعریفی از اخلاق ارائه داد که چنین نقدهایی به آن وارد نباشد و به صراحت همه امور اختیاری، از جمله رفتار را شامل شود.

کارآمدی از موضوعات مهم در دولت­های مدرن و نیز نظام سیاسی اسلامی است که در دو عرصه داخلی و خارجی مورد توجه است. تعالیم قرآن کریم به سبب جامعیت و جاودانگی بیانگر تعالیم صریح و گاه ضمنی درزمینهٔ کارآمدی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای به مراحل تفکر سیستمی کارآمدی از منظر قرآن با تحقیق در آرای مفسران معاصر رسیده است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد؛ کارآمدی از بخش‌های کارویژه، دستاورد، مدیریت عملکرد و الگویی نظام‌مند تحت عناوین مراحل یک سیستم برخوردار است. ورودی این سیستم عبارت‌اند از؛ اهداف متعالی و واقعی، یادگیری جمعی، مشارکت الزامی و دوسویه مردم و سیاستمداران تحت عنوان امر جامع و امنیت و رفاه پایدار. فرآیند آن ارزیابی عملکرد تحت مدیریت سنت قطعی الهی است. استخلاف و تمکین ارزش­های اسلامی از طریق حُسن فعلی و حُسن فاعلی، کارآمدی به‌عنوان خروجی تفکر سیستمی قابل ذکر است. نوآوری تحقیق حاضر در یافتن ارتباط میان تفکر سیستمی در نظام ارزشی اسلام با مدیریت اسلامی است. یافته‌ها نشان از استعمالات و مصادیقی از ایمان و عمل صالح در مراحل تفکر سیستمی دارد که باعث بروز اقتدار سیاسی و کارآمدی سیاست داخلی نظام اسلامی با بهره‌گیری از توان و عناصر داخلی می‌شود. نتیجه این پژوهش در حوزه مطالعات سیاست اسلامی کاربرد دارد همچنان که درزمینهٔ مطالعات تفسیری سودمند است.

طی سال‌های اخیر، حکمرانی متعالی به‌عنوان یکی از روش‌های حکمرانی با الهام از اصول دینی و با تأکید بر اصل خدمتگزاری در جامعه مورد توجه قرار گرفته است. دولت خدمتگزار در کارآمدی سازمان‌های دولتی و کسب رضایت ارباب‌رجوع نقش زیادی داشته است اگر سازمان‌ها بتوانند عوامل اجرایی خود را با اصول دولت خدمتگزار بر مبنای حکمرانی متعالی طراحی نمایند کارایی آنها دوچندان افزایش خواهد یافت. بر این اساس هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی سازمانی دولت خدمتگزار مبتنی بر حکمرانی متعالی در سازمان‌های بخش دولتی است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش کیفی می‌باشد و در تحلیل داده‌ها از روش داده بنیاد و کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی استفاده شده است. برای جمع‌آوری داده‌ها از ابزار مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته عمیق با خبرگان تا رسیدن به مرحله اشباع نظری استفاده شده است حجم نمونه که شامل پانل خبرگان می‌باشد، به تعداد 15 نفر از متخصصین آشنا به موضوع در دو بخش خبرگان علمی و اجرایی انتخاب شدند و با طی کردن مراحل اجرایی مطالعات کتابخانه‌ای، تدوین نظری مطالعه، انجام مصاحبه با خبرگان، تحلیل داده‌ها و طی سه مرحله کدگذاری، سرانجام مدل نهایی تحقیق با استفاده از روش اشتراوس و کوربین طراحی گردید. نتایج کدگذاری­ها منجر به استخراج 287 کد باز، 46 کد محوری و 11 کد انتخابی گردید. در ادامه عوامل مالی-اقتصادی و عوامل ارتباطی به‌عنوان عوامل زمینه‌ای، عوامل سیاسی-قانونی و ارتباط با مشتری به‌عنوان عوامل علی، عوامل منابع انسانی به‌عنوان عوامل مداخله‌گر، عوامل فناوری و تصمیم‌گیری به‌عنوان راهبرد و عوامل سازمانی، مدیریتی و فرهنگی-اجتماعی به‌عنوان پیامدهای الگوی سازمانی دولت خدمتگزار مبتنی بر حکمرانی متعالی انتخاب شدند عوامل اخلاقی به دلیل تکرار در مصاحبه‌ها به‌عنوان مقوله محوری دولت خدمتگزار مبتنی بر حکمرانی متعالی انتخاب گردید.

تربیت و هدایت انسان‌ها یکی از اساسی‌ترین اهداف پیامبران الهی بوده است. مسئله تربیت نزدیکان خطاکار چالشی است که برون‌دادهای آن تأثیرات عمیقی بر جامعه و همچنین روح و روان فردی دارد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد استنباطی انجام شده است. داده‌ها با مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای آیات قرآن کریم و روایات معتبر مربوط به زندگی پیامبران (ع) جمع‌آوری و اصول استخراج شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پیامبران در برخورد با خطاکاری نزدیکان، از اصولی ثابت و حکیمانه همچون: دعوت به توبه، مدارا و مهرورزی، قاطعیت در برابر اصرار بر گناه، تبیین و تفهیم، اصلاح تدریجی، پرهیز از شتابزدگی، حفظ حرمت و آبروی افراد و عدالت پیروی می‌کردند. در نتیجه سیره عملی پیامبران الهی، منبعی غنی برای تدوین یک نظام تربیتی دینی است که می‌تواند به عنوان الگویی برای والدین، مربیان و مدیران در مواجهه با خطاهای اطرافیان مورد استفاده قرار گیرد.

سوره اسراء یکی از سوره‌هایی است که در آن درباره وعده نهایی و فرجام هستی سخن گفته شده است. این سوره با طرح موضوع حرکت پیامبر اکرم (ص) از مسجدالحرام، به مسجدالاقصی، آغاز شده و به دو جنگ بین مسلمانان و بنی‌اسرائیل تصریح کرده است. «اسراء» از واژگان کم‌کاربرد و معناساز در این سوره است که نیازمند ریشه‌شناسی دقیق است. ریشه‌شناسی دقیق این واژه می‌تواند، موضوع جدید تفسیری را نشان دهد. در پژوهش حاضر که به روش کیفی نوشته شده است باتکیه‌بر ریشه‌شناسی واژه «إسراء» و معنای برآمده از آن فهم جدیدی از آیات سوره اسراء و ارتباط میان آنها ارائه می‌دهد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که «إسراء» برخلاف برداشت رایج که آن را به معنای «حرکت شبانه» تفسیر می‌کند، در سیاق آیات سوره اسراء به معنای «جنگ پنهان» یا «مخفی» قابل‌تحلیل است؛ برداشتی که با سایر کاربردهای ریشه «سری» در قرآن نیز هم‌راستا است. باتکیه‌بر این معنا، پیوندی ساختاری و محتوایی میان حرکت پیامبر (ص)، دو جنگ تصریح‌شده در آیات، و مضامین اخلاقی– اجتماعی سوره برقرار می‌شود که همگی در چارچوب مفهومی جنگ نرم قابل تفسیرند. براین‌اساس، سوره اسراء را می‌توان ناظر به ارائه الگوی قرآنی جنگ نرم دانست.