جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

سبک زندگی مادی انسان امروزی، سرگرمی را به‌مثابۀ گریزگاهی از مشکلات و رسیدن به آرمان‌های ادعایی تمدن جدید بشری مطرح کرده است. با این‌ حال، به اذعان بسیاری از منتقدان، این مشغولیت محبوب با آسیب‌ها و مضراتی برای انسان همراه بوده است. ازآنجاکه بررسی دیدگاه اسلامی برای برون‌رفت از مسائل موجود در این عرصه امری قابل‌اعتناست و دانش اخلاق و به‌طور خاص دانش اخلاق کاربردی عهده‌دار ارزش‌گذاری افعال انسان، در موارد بحث‌انگیز است، این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی، در پی مشخص‌کردن ضرورت سرگرمی در سبک زندگی اسلامی از منظر آموزه‌های اخلاقی اسلام است. در تحقیق حاضر، از کاربست آموزه‌های اخلاق اسلامی برای سرگرمی‌ها، این نتایج به دست آمد: خاستگاه اصلی نیاز به سرگرمی در سبک زندگی اسلامی، صنعتی‌شدن جوامع یا اموری چون غریزه، لذت‌خواهی (به‌معنای آنچه لذت‌گرایان می‌گویند) یا مذهب نیست، بلکه خاستگاه اصلی این نیاز، فطرت انسان است؛ بر این اساس، ضرورت پرداختن به سرگرمی در سبک زندگی به حدی است که می‌توان آن را از جمله مؤلفه‌های اساسی زندگی خردمندانه دانست و اختصاص‌ندادن اوقاتی به آن را رفتاری غیرعقلایی و نکوهیده محسوب کرد. با این حال، نباید پرداختن به سرگرمی به‌شکل افراطی و به‌گونه‌ای باشد که موجب غفلت انسان از دیگر فعالیت‌های مهم خود شود.

هدف از این پژوهش تحلیل محتوای مفاهیم تربیتی و اخلاقی در اشعار و قصه‌های آموزشی مراکز پیش‌دبستانی وابسته به دارالقرآن‌ها است. پژوهش با رویکرد کیفی و کمی انجام شد. جامعۀ آماری، همۀ اشعار و قصه‌های آموزشی مورد تأکید مراکز پیش‌دبستانی وابسته به دارالقرآن‌های شهر اصفهان در سال‌های 1394 تا 1399 بود. روش نمونه‌گیری، هدفمند از نوع همگن بود. یافته‌های حاصل از تحلیل محتوای کیفی، کمی وآزمون کای‌اسکوئر حاکی از آن است که آموزه‌های مذهبی و احکام، آداب اجتماعی، سبک زندگی، احترام به والدین و توصیه به نظافت به‌عنوان مفاهیم اخلاقی و تربیتی مشترک در اشعار و قصه‌های مراکز پیش‌دبستانی استفاده می‌شود. میزان تکرار مفاهیم اخلاقی و تربیتی آموزه‌های مذهبی و احکام، احترام به والدین و توصیه به نظافت در سه بخش اشعار و قصه‌های مذهبی و قصه‌های مبتنی بر اصول و دیدگاه‌های روان‌شناسی تفاوت معناداری را (در سطح 01/0>p) نشان داد و این تفاوت در آموزش آموزه‌های مذهبی و احکام و توصیه به نظافت در بین اشعار قرآنی و آموزش احترام و نیکی به والدین در قصه‌هایی مبتنی بردیدگاه روان‌شناسی درصد فراوانی بیشتری را نشان داد. بر اساس این تحقیق می‌توان گفت به برخی از مفاهیم اخلاقی و تربیتی توجه شده و به برخی کم‌توجهی و حتی بی‌توجهی شده است. البته در این زمینه می‌توانیم با به‌کارگیری آموزه‌های قرآنی و روان‌شناسی با روش قصه و شعر به اهدافی که در تربیت کودکان داریم، برسیم.

در بدو امر، «کمک‌کردن» به انسان‌ها، مخصوصاً به فقرا و گرسنگان، در نظر عموم امری بدیهی و مطلوب تلقی می‌شود. اما با نگاه دقیق‌تر به این موضوع، رفته‌رفته‌ مسائل و پیچیدگی‌هایی به صحنه‌ می‌آیند که پژوهشگران را در عرصه‌های مختلف، مجبور به مدّاقۀ بیشتر می‌کنند. یکی از آن موضوعات، مسئلۀ افزایش جمعیت و تأثیر آن بر محیط‌زیست است. در این میان با توجه به اینکه عموماً فقیر‌ترین کشور‌ها از پرجمعیت‌ترین‌ها هستند، بار دیگر این سؤال مطرح می‌شود که با توجه به وضعیت فعلی کرۀ زمین، آیا کمک‌کردن به آن‌ها و تضمین بقای تمام افراد در این کشور‌ها ضرورتی اخلاقی است (به این معنا که امداد آن‌ها مسئولیتی تخطی‌ناپذیر و به گردن فرد فرد انسان‌هاست)؟ ما در این مقاله، ضمن بررسی نظر مخالفان کمک، از دو منظر اخلاقی (با رویکردی فایده‌گرایانه) و اسلامی (با توجه به دیدگاه‌های اخلاقی اسلام و آراء فقهی شیعی) به این موضوع پرداخته و به این نتیجه رسیدیم که اگرچه مسئلۀ مطرح‌شده از مسائل مهم عصر ماست، اما امری که باید به آن توجه شود تغییر شیوه‌های پشتیبانی و استعانت است، نه پاک‌کردن صورت‌مسئله به‌معنای کمک‌نکردن به فقرا و رهاکردن آن‌ها در رنج و سختی.

در عصر حاضر، کارکرد و اهمیت فضای مجازی بر هیچ‌کس پوشیده نیست؛ این فضا در کنار محاسن اخلاقی‌، مشکلات اخلاقی نیز به‌دنبال داشته است. بهترین روش مواجهه با مشکلات اخلاقی ناشی از فضای مجازی، روش فعالانه و خردمندانه است؛ در این روش، ضمن پذیرفتن حقایق فضای مجازی، سعی می‌شود محیط آن از رذایل اخلاقی پاک شود و ارزش­ها، هنجارها و اخلاقیات در این فضا احیا شوند. اخلاق دینی، با ارائۀ اصول اخلاقی برگرفته از منابع عقلانی و وحیانی، به‌دنبال کاهش مشکلات اخلاقی این فضا و ارائۀ ارزش­های اخلاقی برای زیست مجازی و در نتیجه، به‌وجودآوردن محیطی اخلاقی برای شهروندان مجازی است. هدف اصلی این پژوهش پاسخ به سؤالاتی است که به بنیان‌های ارزشی افعال و مسئولیت‌های اخلاقی افراد مرتبط با فضای مجازی و فناوری­های اطلاعات و ارتباطات مربوط است. بنابراین، سؤال اصلی پژوهش این است که ارزش­ها و اصول عام اخلاقی فضای مجازی از منظر دینی چیست؟ روش تحقیق از نظر گردآوری اطلاعات، کتابخانه­ای و رصد میدانی فضای مجازی، از نظر ارائۀ اطلاعات، تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. از جمله یافته­های این پژوهش تبیین مهم­ترین اصول عام اخلاقی فضای مجازی است؛ این اصول اخلاقی شامل رعایت عدالت، امانت‌داری، پرهیز از ضرر­رسانی، حفظ حریم خصوصی دیگران، شرح صدر و حساسیت به ترویج فضایل و جلوگیری از وقوع رذایل برای تمام افراد مرتبط با فضای مجازی اعم از تولیدکنندگان و ترویج‌کنندگان محتوای مجازی، کاربران و استفاده­کننندگان از محتوا و نهادهای حاکمیتی متولی فضای مجازی است.

پژوهش حاضر که با هدف بررسی و تشریح تلاش­های صورت‌گرفته در زمینۀ مفهوم­سازی منش اخلاقی انجام شد، مروری نظام‌دار است که با استفاده از روش مرور کتابخانه‌ای انجام شد. برای انجام پژوهش، کلیدواژه­های فارسی و انگلیسی منش اخلاقی، اخلاق و فضیلت­های منش در پایگاه­های شناخته‌شده در بازۀ زمانی سال‌های 1970 تا 2023 جستجو و 38 مقاله استخراج شد. بر اساس معیارهای میزان ارتباط با موضوع پژوهش و اعتبار نویسندگان و مجلات منتشرکننده، 32 مقاله انتخاب گردید. یافته‌ها نشان داد در سال‌های اخیر، روان‌شناسان اخلاق برای پیش‌بینی رفتار اخلاقی به بررسی آن دسته از صفات شخصیتی می‌پردازند که با رفتار اخلاقی مرتبط هستند. در پی جهت‌گیری اخیر، مدل‌های مختلفی با عناوین متفاوت اما با مضمون مشابه منش‌های اخلاقی پدید آمده است. از بین مدل‌های منش‌ اخلاقی به نظر می‌رسد مدل سه‌مؤلفه­ای کوهن و همکاران (2014) که منش اخلاقی را در قالب ساختاری چندوجهی شامل مؤلفه‌های انگیزشی، توانایی و هویتی مفهوم‌سازی می‌کند، در تعیین و مفهوم‌سازی مؤلفه‌ها و مکانیسم‌های تشکیل‌دهندۀ منش اخلاقی از جامعیت بیشتری برخوردار است. یافته‌های این پژوهش می­تواند هم به‌لحاظ نظری و هم کاربردی مؤثر واقع گردد. از جنبۀ نظری، پیشایندهای شخصیتی رفتار اخلاقی و غیراخلاقی تفسیر شده است. همچنین از نظر کاربردی، این یافته­ها می­تواند در ارزیابی منش اخلاقی، یاری­بخش روان­شناسان علاقه­مند به این حیطه باشد. علاوه بر آن، یافته‌های پژوهش حاضر می‌تواند در تعیین ملاک‌های مناسب هنگام گزینش و جذب نیرو در سازمان‌ها مؤثر باشد.

منظور از مبانی ارزش‌شناسی اخلاق تغذیه، آن دسته از گزاره‌های مستخرج از متون دینی است که مفهوم و جایگاه ارزش‌ها را در اخلاق تغذیه، انواع ارزش‌ها، تقدم و ویژگی‌های آن‌ها نشان می‌دهد و تصویری کلی و جامع از ارزش‌های مطلوب در اخلاق تغذیه ارائه می‌دهد. هدف این پژوهش، معرفی مبانی ارزش‌شناسی اخلاق تغذیه با رویکرد اسلامی است. پژوهش حاضر با جمع‌آوری داده‌ها به‌شیوۀ کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از منابع دست اول دینی و تحلیل آن‌ها دریافت که مبانی ارزش‌شناسی اخلاق تغذیه با رویکرد اسلامی عبارت‌اند از: واقع‌گرایی ارزشی در سبک تغذیه؛ توجه به تفاوت ارزش‌های ذاتی و غیری در خوراکی‌ها؛ تفکیک ارزش‌های ابزاری از غایی؛ مطلق و ثابت‌بودن؛ فرازمانی و فرامکانی‌بودن ارزش‌ها؛ اثبات‌پذیربودن ارزش‌های واقعی در تغذیه؛ ارزش‌های اخلاقی تغذیه مبتنی بر واقعیت‌های عینی؛ ارتباط بین فعل اختیاری و آگاهانۀ تغذیه و نتیجۀ آن؛ تقسیم منافع ارزشی تغذیه به منافع معنوی و مادی.