جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در سوره اسراء، خداوند تصریح کرده است که پیامبر اکرم (ص) را شبانه از مسجدالحرام به مسجدالاقصی برده است. قرآن کریم برای این حرکت جغرافیایی، از واژه «أسری» استفاده کرده است. شناسایی ماهیت اسراء رسول اکرم (ص) نیازمند تدبر و تفکر علمی درباره این آیات است. در این پژوهش با تفکر خلاق و استفاده از روش جایگزینی، تلاش می ­شود، در مرحله اول دلیل استفاده از واژه «أسری» برای این حرکت جغرافیایی، با استفاده از دانش ریشه‌شناسی در معناشناسی واژگانی تبیین گردد. در مرحله دوم، دلیل وقوع «معراج» در جریان اسراء تبیین گردد و در مرحله سوم دلیل انتخاب مسجدالاقصی به‌عنوان مقصد اسراء روشن شود. گام­های سه‌گانه فوق، خواننده آیات را به‌سوی موضوعی مشابه مفهوم «عمق راهبردی هوشمند» در جنگ نرم سوق می­دهد. نفوذ به عمق راهبردی هوشمند، برای حکومت­هایی کاربرد دارد که صاحب تمدّن­هایی هستند که تلاش در توسعه گفتمان جهانی خود دارند، در این پژوهش باتوجه‌به مفهوم عمق راهبردی هوشمند، فهم جدیدی از آیات سوره اسراء، ارائه می­گردد. توجه به مفهوم نفوذ به عمق راهبردی می‌تواند، حرکت اسراء و معراج را در قالب یک حرکت سیاسی برای غلبه بر دشمنان اسلام تبیین نماید. پیامبر اکرم(ص)، با حضور در بیت المقدس، به عمق جغرافیایی دشمنان اسلام و با ارتباط با انبیاء ادیان ابراهیمی، به عمق تاریخی نفوذ کرده و زمینه ساز جهانی شدن گفتمان اسلامی را فراهم آورده است.

علل یا چگونگی تغییر مذهب در ایران دورۀ صفوی و پرسش ­های مرتبط با آن از موضوعات مورد توجه مستشرقان، خاصه مستشرقان انگلیسیی ­زبان بوده‌­است. آنان در این زمینه آرای متفاوتی عرضه کرده‌اند. عده‌ای تغییر مذهب در ایران را تحولی ناگهانی و ناشی از فرمان شاه ‌اسماعیل و سخت‌گیری‌های متعاقب آن می‌دانند؛ در مقابل، گروهی دیگر با تمرکز بر زمینه‌های پیشین رواج و رشد تشیع در ایران، آن را فرایندی می‌دانند که به‌تدریج روی به گسترش نهاد. پژوهش حاضر با واکاوی آرای مستشرقان انگلیسی‌زبان، در پی دستیابی به پاسخ این پرسش است که آنان عوامل اصلی رواج تشیع را چه می‌دانند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کسانی چون راجر سیوری و اندرو ‌نیومن بر اعمال زور و خشونت در اعلام و ترویج تشیع در ایران تأکید می‌کنند، درحالی‌که مستشرقانی چون رودی ابی‌صعب با ارزیابی دقیق زمینه‌ها و عوامل تغییر‌مذهب در ایران و با عطف توجه به پیشینۀ تشیع در ایران، بر نقش و میزان تأثیر علمای جبل‌‌عاملی بر تثبیت و رواج مذهب تشیع در جامعۀ ایرانی تأکید دارند. این مقاله با نقل و نقد آرای هر دو گروه از مستشرقان، دلایل و استنادات آنان را بررسی می‌کند.

از جمله علومی که مسلمانان در آن علم از سایر تمدن‌ها بهره بردند و در مرحله بعد به پیشرفت‌ها و دستاوردهای قابل توجهی دست یافتند، علم نجوم است. آگاهی از بهره‌گیری مسلمانان از داشته‌های تمدنی پیشینیان به‌ویژه در علم نجوم، از آن جهت که نوع تعامل مسلمانان را با سایر تمدن‌ها آشکار می‌سازد و می‌تواند از این تجربه در مسیر دست‌یابی به تمدن نوین اسلامی استفاده کند، از اهمیت برخوردار است. سوالی که این نوشتار به آن پاسخ داده این است که مسلمانان چگونه از داشته‌های نجومی سایر تمدن‌ها استفاده کردند و این امر چه تاثیری بر روند اعتلای این علم تا دوره آل بویه گذاشته است؟ بهره‌گیری از منابع متقدم و استفاده از روش توصیفی-تحلیلی نشان می‌دهد در اثر تشویق‌های حاکمان مسلمان و برخی از خاندان‌های با نفوذ همانند برمکیان و بنوموسی، بسیاری از آثار نجومی سایر تمدن‌ها از جمله آثار تمدنی یونان، ایران و هند به عربی ترجمه شدند و این آثار به نوبه خود، ضمن اینکه سبب ظهور منجمانی شد که از داشته‌های نجومی تمدن‌های سابق بهره می‌بردند، سبب شد همین دسته از منجمان، آثار دقیق‌تری را در این علم تولید کنند. علاوه بر این، منجمان این دوره ضمن شناسایی و اصلاح مشکلات مدل‌های بطلمیوسی، به دستاوردهای جدیدی دست یافتند. برخی از این دست‌آوردها عبارتند از: تعیین دقیق‌تر میزان سال خورشیدی، اندازه‌گیری طول یک درجه نصف‌النهار، نظریات جدیدی درباره حرکت افلاک و رویت هلال، تعیین جهت قبله و ساخت اسطرلاب.

تنش‌های ناشی از شیوه مدرن زندگی پیامدهای ناگوار روانی و جسمی برای انسان به‌بار آورده و تحقیقات اخیر در خصوص تاثیرات درمانی طبیعت بر انسان، موجب شکل‌گیری مبحثی نوین با نام مناظر شفابخش شده است. اما قرن‌هاست که شفابخش بودن باغ‌های تاریخی ایران ثابت شده است. باغ ایرانی از آثار فاخر تمدن ایران است که با ورود اسلام به این سرزمین و تغییر جهان‌بینی مردمان، همچنین بروز اندیشه‌های عرفانی برگرفته از اسلام تحولی شگرف یافت. با توجه به اهمیت پدیده شفابخشی در معماری منظر، پژوهش حاضر به ریشه‌های پیدایش این مفهوم در باغسازی کهن ایران پرداخته و چگونگی تاثیر عرفان اسلامی در شفابخشی باغ را تبیین می‌کند. با تکیه بر استدلال منطقی و تحلیل اسناد کتابخانه‌ای، تعریفی جامع از باغ ایرانی و ریشه‌های شکل‌گیری آن ارائه می‌شود. سپس جایگاه عرفان در اسلام و نقش آن در شکل‌گیری هنر، معماری و باغسازی بررسی می‌گردد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که معمار مسلمان ایرانی، با الهام از اصول عرفان اسلامی، فضایی را طراحی کرده است که فراتر از کارکردهای کالبدی، آگاهانه دارای خاصیت شفابخشی است. حضور در باغ ایرانی، تجربه‌ای عارفانه است که ابتدا موجب شفای معنوی می‌شود. این امر با اعتلای روح و روان، به شفای جسمی منتهی شده، نهایتا سلامت کلی انسان را به‌همراه دارد. یافته‌های این تحقیق تأکید می‌کنند که عرفان اسلامی، به‌عنوان زیربنای فکری و معنوی معمار ایرانی، نقش کلیدی در ایجاد فضاهای شفابخش داشته است. باغ ایرانی میراثی فرهنگی و الگویی الهام‌بخش برای طراحی فضاهای معاصر با هدف افزایش سلامت است.

خطة‌الکتابه که نگارش مکاتبات دیوانی برای امرا و خلفای و دستگاه دولتی را برعهده داشت، یکی از دیوان‌های اساسی دستگاه حکومتی امویان اندلس بود که در عصر خلافت وقتی امویان خود را خلیفه خواندند و مقایسه آن به با دوره امارت آنجا که فرمانروایان فقط امیر بودند دچار تغییراتی گردید. پژوهش حاضر با واکاوی خطة‌الکتابه و به شیوه تاریخی توصیفی-تحلیلی، درصدد پاسخ به این سؤال است که چه تغییراتی در خطة‌الکتابه در عصر خلافت امویان اندلس به وجود آمد؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که خطة‌الکتابه، در تحول نظام سیاسی و اداری امویان از امارت به خلافت، از کاتب، به وزیر کاتب تغییر یافت و تقلید از کتابت شرق اسلامی در آن فروکاسته شد و نثر مصنوع و مسجع در آن رواج یافت؛ افزون بر این متن و محتوای رسائل دیوانی تغییر می‌یابد که به‌موجب آن؛ بلند نویسی و نگارش مرسومات و منشورات ولایتعهدی و رسائل وصفی که به ارائه گزارش از وقایع و حوادث مختلف با سبک و سیاق خاص اندلسی می‌پرداخت، مجال ظهور یافتند و آیین‌نامه دولتی نیز برای فن کتابت ابلاغ شد. در نتیجه این تغییرات، اسلوب کتابت اندلسی، همراه با تنوع سبک‌ها و شیوه‌ها توسط کاتبان شکل گرفت و خطة‌الکتابه تغییروتحول یافت.