جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ضرورت تفسیر قرآن و تمسک به اهل بیت­­ علیهم ­السلام در اخذ معارف دین و فقدان اثری درباره ­استخراج روش‌های تفسیری از روایات امام هادی علیه السلام نگارش چنین موضوعی را ایجاب نموده است. این تحقیق به روش کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از منابع تفسیری، حدیثی و کتب روش‌های تفسیری انجام گرفته است. روش‌های تفسیری امام هادی علیه السلام عبارتند از: نقلی (قرآن به قرآن، روایی) و روش اجتهادی (عقلي و ادبي). روش تأویل و روش جری و تطبیق در تفسیر آیات اعتقادی و فقهی و اخلاقی پدیدار گشته است.

عقیدۀ امامت از مهمترین عقاید شیعۀ امامیه است که از سوی برخی اسلام‌شناسان غربی و متجددین مسلمان مورد تردید قرار گرفته است.آن‌ها بر این باورندکه ائمه ع در سدۀ نخست از این عقیده سخنی به میان نیاورده‌اند و این باور در اوایل سدۀ دوم شکل گرفته است. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به گسترۀ بحث امامت، به بررسی درون‌دینی این مسئله پرداخته تا پاسخی برای این سؤال بیابد که آیا ائمه ع در سدۀ نخست از این عقیده سخن گفته‌اند؟ پس از واکاوی روایاتی که با موضوع امامت از سدۀ نخست به یادگار مانده و در کلام امام علی ع تا امام محمّد باقر ع نقل شده نتایجی برخلاف نظر شکاکان به دست آمد. این نتایج به وضوح نشان می‌دهد ائمه ع از همان آغاز، عقیدۀ امامت را به صورت کامل بیان کرده‌اند. در واقع آنچه حضرت علی ع در آغاز سدۀ نخست بیان کرده‌اند، از ائمه ع پس از ایشان نیز نقل گردیده است. آنان نه تنها از جایگاه و اهمیت اعتقاد به این مسئله سخن گفته‌اند بلکه به ویژگی‌های امام چون انتصاب از سوی خدا، علم و عصمت اشاره کرده و به تعداد ائمه ع و نام امامان پس از خود نیز تصریح کرده‌ و به تبیین عقیدۀ مهدویت هم پرداخته‌اند. این یافته‌ها پس از جمع‌آوری به روش توصیفی- تحلیلی به رشتۀ تحریر درآمد.

روابط تشیع و تسنن در ادوار مختلف تاریخی، فراز و نشیب‌های خاصی داشته است؛ از این‌رو، ریشه‌یابی اختلافات و ارائۀ راه ‌حل به منظور ایجاد تفاهم مذهبی، همواره دغدغۀ ذهنی اندیشمندان مسلمان بوده است. یکی از عالمان برجسته که تلاش قابل ستایشی در حل اختلافات فریقین و شفاف‌سازی چهرۀ حقیقی تشیع و ارائۀ راه حل به منظور دستیابی جامع اسلامی به وحدت و تفاهم انجام داد، علامه سیدعبدالحسین شرف‌الدین العاملی بود که وفاق و وحدت اسلامی را زمینه‌ساز ظهور مجدد تمدن اسلامی می‌دانست. پژوهش حاضر سعی دارد به روش توصیفی- تحلیلی و با بررسی یکی از آثار علامه به نام «الفصول المهمة فی تألیف الأمة» با پاسخ به این دو پرسش، تصویری از اندیشۀ تفاهم مذهبی ارائه نماید: علل و نتایج بروز اختلاف میان شیعه و اهل‌سنت را در چه مواردی می‌توان ریشه‌یابی کرد؟ راهکارهای مؤثر از دیدگاه علامه شرف‌الدین در زمینۀ رفع موانع تقریب فریقین و دستیابی به عناصر وحدت در چه مواردی است؟ بر اساس کتاب «الفصول المهمة فی تألیف الأمة» تعصب نابجای فریقین، عدم تدبر در آیات قرآن کریم و روایات رسول خدا ص و اهل‌بیت ع، پذیرش جعلیات حدیثی و تاریخی، دنیاطلبی، انتشار خرافات و بدعت‌ها و به‌ویژه دور ‌شدن از اهل‌بیت ع مهم‌ترین موانع تقریب فریقین است که به نابودی عزت اسلام و قدرتمندی دشمنان آن منجر می‌شود. در این‌ بین علم‌آموزی مسلمانان، پرهیز از تعصبات ناروا، گرایش به انصاف، فراگیری اسلام راستین از سرچشمه‌های آن یعنی قرآن کریم، سنت پیامبر ص و اهل‌بیت ع مؤثرترین راه‌حل‌ها جهت دستیابی به وحدت میان شیعه و اهل‌سنت است.

عصمت موهبتی الهی و ملکه‌ای علمی و نفسانی است که پیشینة آن به خلقت آدم ابوالبشر به عنوان حجت الهی برمی‌گردد. این ملکه، انسان را از بدی در فکر و عمل حفاظت می‌کند. هر یک از مفسران دربارة مفاهیم و موضوعات همسو با عصمت که غالباً ذیل داستان‌های قرآنی انبیاء آمده، به میزان توان علمی، عقلی خود و متأثر از منابع روایی سخن گفته‌‌اند. امکان و گسترة تأثیر شیطان بر معصوم، خوف، اجتهاد، پندار و ضلالت، موضوعات گزینش شده در این مقاله است که در آن‌ها نه تنها بین آراء مفسران اختلاف وجود دارد بلکه گاه دیدگاه یک مفسر در موضوعات مذکور دچار تعارض و نوسان است و نشان می‌دهد مبانی و دیدگاه مفسر در موضوعی مثل عصمت و مسائل مربوطه، معین و مشخص نیست. ضرورت پژوهش فراگیر آیات داستانی و توجه ثانویه به روایات مربوطه راه حل این تناقضات است. خروجی این پژوهش که به شیوه توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای فراهم آمده است، الگوپذیری انبیاء و حجج الهی را ممکن و از ورود پندارهای نادرست جلوگیری می نماید.

عزاداری حسینی، عنوان یکی از آیین‌ها و مراسمات تعزیه‌ای است که هر ساله با آغاز ماه محرم هجری قمری با هدف بزرگداشت و اکرام واقعه عاشورای سال 61 ه.ق در میان مسلمانان و به ویژه شیعیان و در بسیاری از کشورهای جهان برگزار می‌گردد. این مراسم غالباً با اعمال و مناسک مختلفی چون نوحه‌سرایی، مرثیه‌خوانی، ذکر مصیبت‌ها و اندوه‌ها، دلاوری‌ها و رشادت‌های امام حسین علیه السلام­ و یارانش همراه است. همان‌طور که می‌دانیم در طول تاریخ، جنگ‌ها و نزاع‌های بسیاری در اقوام و ملل مختلف با اهداف گوناگون روی داده که به جرأت می‌توان گفت اغلب آن‌ها سبب تخریب و فساد و تعدی به حقوق انسان‌ها بوده‌ است. در حالی‌که قریب به یقین اکثر آن‌ها، هدف جنگ را دفاع از ارزش‌ها و نیز امری مقدس جلوه داده و علاوه بر آن مدعی ایجاد اصلاح و صلح نیز بوده‌اند! دین اسلام نیز از سویی جنگ و جهاد را (با توجه به شرایط خاص آن) امری مقدس دانسته و به طور خاص واقعة عاشورا را به عنوان یک قیام ارزشمند معرفی و عزاداران حسینی را تحسین می‌کند و از سویی دیگر، خود را دین رحمت و پیام‌آور صلح و صفا معرفی کرده و بدان دستور می‌دهد. به این مناسبت در مقال حاضر مسائلی پیرامون ارتباط، تحقق و جمع‌پذیری جنگ و صلح در آن واحد مورد بررسي قرار گرفته در حالی‌که این دو مقوله در اذهان بشر، معمولاً در تضاد و تقابل با هم انگاشته مي‌شوند. به دنبال آن سهم و نقش عزاداری حسینی در گسترش و تبلیغ ارزش‌هایی مانند صلح جهانی مورد واكاوي قرار مي‌گيرد. برای روشن شدن مسأله فوق، ابتدا مقدماتی در تعریف صلح بیان خواهیم کرد و سپس به بررسی اهداف واقعه عاشورا و عزاداری و ارتباط آن با گسترش صلح جهانی مي‌پردازيم.

این مقاله با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای به بررسی مبانی و اصول مبارزه با جنگ نرم از منظر قرآن کریم می‌پردازد و هدف از آن اثبات این حقیقت مهم است که راه پیروزی بر پدیده جنگ نرم، بازگشت به تعالیم ناب قرآنی در همه عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است. چرا که به دلیل اثرگذاری عمیق و پنهان جنگ نرم، اتّخاذ مبانی و اصول خدشه ناپذیر در مبارزه با آن ضروری است. در این راستا قرآن کریم با توجّه به ماهیت شیطانی و ضدّ انسانی جنگ نرم لزوم برخورداری از مبانی‌ای چون، قائل بودن به هدفمندی آفرینش انسان و هدایت او، رعایت موازین اخلاقی و انسانی، احترام به آزادی و حرّیت انسان‌ها و استکبارستیزی و... را متذکّر شده و اصول مبارزه با دشمن را در تشکیل حکومت الهی برای اجرای احکام الهی و ایجاد قدرت بازدارندگی سیاسی و فرهنگی، مردم مداری، و مقاومت مقتدرانه در برابر دشمن تعریف می نماید. می‌توان گفت: راهبرد کلان قرآن در مبارزه با جنگ نرم، پیشگیری از تأثیرگذاری هجوم نرم دشمن و حفاظت از هویت دینی و اسلامی جامعه اسلامی می‌باشد.

خداوند در بخشی از آیه 33 سوره احزاب خطاب به برخی زنان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى» یعنی همچون مردمان جاهلیت نخستین ظاهر نشوید. طبق نظر برخی مفسران قید اولی علاوه بر جاهلیت اول، حمل بر جاهلیت دوم نیز می‌شود. چرا که قید اولی خبر از جاهلیت دیگری می‌دهد که در آینده رخ خواهد داد. امروزه ما شاهد جاهلیت نوع دوم هستیم که به جاهلیت مدرن معروف است. این جاهلیت بسی عمیق‌تر و ریشه‌دارتر از جاهلیت اول است زیرا جاهلیت علم و تکنولوژی است. در این نوشتار برخی از مؤلفه‏ های جاهلیت اول از منظر امام علی علیه السلام و مصادیق آن در جاهلیت دوم مورد بررسی قرار گرفته است. روش جمع‌آوری اطلاعات در این پژوهش کتابخانه ‏ای و روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است. حاصل این پژوهش در وجود مؤلفه‏ های رفتاری و اعتقادی خلاصه می‌گردد. این مؤلفه‌ها در عصر جاهلیت اول، شرک و خرافه‌پرستی، فرزند کشی، تعصب ‏های قبیله ‏ای و فخر فروشی و... بوده و از آنجا که این مؤلفه‏ ها محدود به زمان و مکان خاصی نیست می‌توان از مصادیق آن، در جاهلیت دوم به فراموشی هویت انسانی، اومانیسم، سکولاریسم، نسل‌کشی، فساد، فخر فروشی و... اشاره کرد.

آیاتی در قرآن کریم وجود دارد که ولایت و امامت علی علیه السلام بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را اثبات می‌کند، اما علما و مفسران اهل سنت در دلالت این آیات شبهه ایجاد می‌کنند؛ از آنجا که فخررازی یکی از مفسران بسیار برجسته اهل سنت است که امامت بلا فصل علی علیه السلام را رد کرده و به خلافت ابوبکر بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم معتقد است، بررسی و رد آرای نادرست او اهمیت بالایی دارد. در این پژوهش، تمام شبهات فخررازی در این مورد که ذیل 12 آیه از قرآن مطرح شده از تفسیر کبیر استخراج و به ترتیبِ آیات مصحف، نقد و بررسی شده است. فخررازی در ذیل شبهات، از علی علیه السلام با احترام و تکریم یاد نموده است و اگر در مواردی، نام حضرت را بدون دعا آورده به خاطر بی‌احترامی به حضرت نبوده است چرا که در مورد دیگر صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مانند: ابوبکر، عمر و عثمان نیز این گونه سخن گفته است.

در منابع دینی به آراستگی ظاهری و باطنی توجه ویژه‌ای شده و از آن در موضوع احکام پنج‌گانه تکلیفی، احکام وضعی و همچنین در باب تکالیف اخلاق‌مدار به عنوان تعهد و زمینه‌ساز تکامل انسان، سخن به میان آمده است. در روابط خانوادگی بحث آراستن و آراستگی در باب تعهدات اخلاقی قرار دارد که تعهد و یا عدم تعهد به آن زمینه‌ساز آرامش و یا اسباب نابسامانی در خانواده است. افراط در تمایل به آراستگی ظاهری به عنوان یک معضل اجتماعی مطرح است. از آنجا که اسلام برای انسان سعادتی جاودانه و بالاتر از سطح زندگی مادی متصور است، دستورات فراوانی را در زمینه قول و فعل نیکو در باب آراستگی اخلاقی و همچنین آراستگی ظاهری با حفظ حدود بیان نموده که رعایت آن موجب بهبود روابط همسران و حسن معاشرت ایشان است. آراستگی مردان در روایات معصومین علیهم السلام سبب عفت زنان بیان شده است؛ لیکن این مفهوم اعم از آراستگی ظاهری و اخلاقی ایشان است و توجه صرف به آراستگی ظاهری بدون در نظر گرفتن موازین اخلاقی، عفت همسران را در پی نخواهد داشت. مقوله آراستگی به عنوان راهکار عملی اسلام در مقابل تفکر غیردینی و مادی در پاسداشت رابطه زوجیت مطرح است به گونه‌ای که به بهبود رابطه انسان با خداوند می‌انجامد. تلطیف احساسات زنانه و ایجاد زمینه انس و الفت بیشتر از آثار مهم آراستگی در بهبود روابط عاطفی و کلامی همسران می‌باشد. همچنین آراستگی مردان در بهبود روابط جسمی و جنسی همسران مؤثر است و با دور ساختن ذهن از دایره تخیلات نامتعارف سلامت معنوی همسران را تأمین می‌نماید. همچنین آراستگی در روابط اقتصادی همسران نیز تأثیرگذار است و همه از آثار مهم برآمده از آراستگی مردان در بهبود روابط همسری و حفظ عفت است.

در جهان امروز، با پیشرفت علوم و فنون در زمینه‌های مختلف، مادی‌گرایی فزاینده انسان‌ها و در مقابل، کم‌رنگ شدن جلوه‌های معنوی و فراوانی چالش‌های تربیتی و اخلاقی در جوامع بشری، توجهی ویژه و بنیادین به علوم و مباحث تربیتی لازم به نظر می‌رسد. در این راستا با توجه به غنای مکتب اسلام در زمینه تربیتی، مطالعه و بررسی احادیث معصومین علیهم السلام ­­به عنوان انسان‌های کامل و دریافت آموزه‌ها و اصول تربیتی و نهادینه‌سازی آن‌ها در افراد می‌تواند بسیار مفید و راه‌گشا باشد. مطالعه حاضر می‌کوشد برخی اصول تربیتی را در کلام امام حسین علیه السلام­ با محوریت اخلاق اسلامی، با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از اسناد و مدارک کتابخانه‌ای به ویژه کتب روایی، مورد مطالعه و تحقیق قرار دهد. امام حسین علیه السلام­­ به عنوان اسوه اخلاق و تربیت، آینه تمام‌نمای زهد، آزادگی، صبر و مدارا، عزت‌مندی، صله رحم، بخشندگی و کمک به افراد نیازمند، عدم تحمیل رأی و خودکامگی بوده‌اند و با گفتار و رفتار خود، شیعیان و انسان‌های آزاده را به رعایت این اصول و پایبندی به آن‌ها سفارش می‌نمودند.