جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اشتغال انسان مدرن و صنعتی به زندگی مادی، موجب تغییر سبک زندگی او شده است؛ به‌گونه‌ای که از برخی نیازهای اساسی خود که ارتباط مستقیم با سلامت روح و جسم او دارد غافل است. گسترش فرهنگ فردگرایی و اصالت لذت، موجب شده است افراد از روی‌آوردن به تولید نسل و تربیت آن سر باز زنند یا به آن اهمیت چندانی ندهند. با توجه به اهمیت سبک زندگی اسلامی در این پژوهش به این سؤال پاسخ می دهیم که اهمیت فرزندآوری در آیات و روایت چیست و چه نقشی در زندگی شخص می تواند داشته باشد. پژوهش حاضر به روش تحلیلی و استنباطی، برگرفته از آیات و روایات و یافته‌های علمی می‌باشد. در پژوهش حاضر درمی‌یابیم که دین اسلام با رویکردی مثبت، به فرزندآوری توجه کرده است و با یادآوری مزیت‌های دنیوی و اخروی و ارائۀ دستورهای ظریف در جهت فرزندآوری، پیروان خود را به استقبال از این امر خجسته تشویق می‌کند. فرزندآوری با توجه به ایجاد آثاری، همانند برقراری رابطۀ مودّت و رحمت میان والدین، تثبیت بنیان خانواده، شادی‌آفرینی فرزند در خانواده، داشتن احساس ثمرۀ والدین در زندگی، زیادشدن برکت و روزی و ایجاد احساس امنیت روانی در دورۀ کهن‌سالی موجب سلامت معنوی والدین می‌شود.

رهبر معظم انقلاب: «امروز بر سر یک پیچ بزرگ تاریخی واقع شده‌ایم.» رهبر معظم انقلاب در بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی، نقشۀ راه تمدن نوین اسلامی را پیشِ روی کنشگران اجتماعی قرار دادند. ایشان بر هفت محور تأکید کردند که نخستین آن‌ها علم و پژوهش است: «دانش، آشکارترین وسیلۀ عزت و قدرت یک کشور است. ما هنوز از قله‌های دانش جهان بسیار عقبیم؛ باید به قله‌ها دست یابیم.» دستیابی به قله‌های دانش و تمدن نوین اسلامی در گروی اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی است؛ ازاین‌رو بر آن شدیم تا جایگاه اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی در تمدن‌سازی نوین اسلامی را از منظر آیات و روایات بررسی کنیم؛ لذا در تحقیقی توصیفی‌تحلیلی و کتابخانه‌ای، در سه بخش، مفاهیم تمدن، اندیشه‌ورزی، فرهنگ و آزاداندیشی را بررسی کردیم و جایگاه اندیشه‌ورزی و آزاداندیشی در تمدن‌سازی نوین اسلامی را با استناد به آیات قرآن کریم و روایات ائمۀ طاهرین ع ارزیابی کردیم. نتیجه آنکه، رسیدن به تمدن نوین اسلامی تنها در سایۀ توجه ویژه به اندیشه‌ورزی و فراهم کردن بستر مناسب برای تضارب آرا در فضای آزاداندیشی امکان‌پذیر است.

گسترش شاخه افراطی قرآنیان در دوره معاصر و اقدامات ایشان، موجب نگرانی صاحبان قلم و اندیشه شده است. بررسی تطبیقی این جریان در ایران و شبه‌قارۀ هند، با محوریت زمینۀ پیدایش، مبانی و آسیب‌ها می‌تواند وضعیت آن را در ایران روشن‌تر کند. زمینۀ پیدایش جریان قرآنیان افراطی در ایران تقلیدی و تحت تأثیر سایر کشورها، به‌ویژه هند است. مبانی مخالفت با سنت و نیز آسیب‌های این جریان در ایران و شبه‌قاره، وجه مشترک و اختصاصی دارند. دلایل مخالفت با احادیث و روایات یا انکار و بی‌توجهی به سنت در ایران و شبه‌قاره متعدد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در بسیاری موارد، مانند نقد سندی سنت و دسترسی نداشتن به سنت معتبر، کفایت قرآن، توجه به اتحاد مسلمین و مفهوم متفاوت سنت، دارای مبانی مشترک هستند؛ اما برخی مبانی، منحصراً ازسوی قرآنیان شبه‌قاره مطرح شده است؛ مانند وحیانی نبودن سنت، شرعی نبودن سنت، مانع بودن سنت از پیشرفت. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی نگاشته شده و اطلاعات آن با روش کتابخانه‌ای گردآوری شده است.

ربا سود ناروایی است که در معاملات قرض و دادوستد گرفته می‌شود و پیشینه‌ای دیرینه‌تر از اسلام دارد. این عمل در ادیان عدالت‌محور توحیدی، به‌ویژه اسلام، حرام شمرده شده است. با بررسی و تحلیل آیات ربا در سوره‌های روم، آل عمران، بقره و نساء، دریافتیم که نهادینه شدن حرمت ربا در جامعۀ اسلامی طی فرایندی تربیتی محقق شده است. این فرایند از روش‌ها یا قواعد رفتاری خردی تشکیل شده است که بر منابع اولیه و ثانویه آموزه‌های اسلامی استوارند. این روش‌ها عبارت‌اند از: ارزشیابی مقایسه‌ای، انذار، تصحیح نگرش، پندواندرز، بخشودگی، امیدبخشی، تقویت انگیزه، اتمام حجت، شفاف‌سازی و عبرت‌آموزی. این یافته‌ها با شیوه‌های بنیادی، تحلیلی و توصیفی و با تکیه بر کتب تفسیری به دست آمده‌اند.

غریزۀ جنسی یکی از مهم‌ترین غرایز انسان است که در وجود او نهاده شده است. پاسخ‌گویی به این غریزه و مدیریت آن از چالش‌هایی است که بشر از ابتدا با آن مواجه بوده و مکاتب گوناگون دراین‌باره بحث‌وبررسی کرده‌اند. اسلام و یهود از ادیان الهی‌اند که رسالتشان هدایت بشر به‌سوی کمال است. یکی از راه‌های کمال بشری، سنت ازدواج است که روشی برای تعامل درست با این غریزه به شمار می‌رود. در تورات و قرآن کریم به این سنت اشاره شده است. پژوهش حاضر با هدف اثبات اهمیت و منزلت ازدواج از دیدگاه تورات و قرآن کریم و همچنین اثبات برتری نگاه قرآن کریم به ازدواج و مسائل مرتبط با آن نسبت به تورات، با روش توصیفی‌تحلیلی به بررسی تطبیقی آیین ازدواج و برخی از مسائل مرتبط با آن پرداخته است. در این پژوهش، فلسفه و اهداف ازدواج، برخی احکام شرعی مربوط به آن و همچنین حقوق زوجین به‌صورت تطبیقی بررسی شده است. علاوه‌بر بیان دیدگاه قرآن کریم و تورات در هر بخش، وجوه اشتراک و افتراق این دو کتاب مقدس روشن و در پایان هر بخش، برتری‌های دیدگاه قرآن بر دیدگاه تورات بیان شده است.

سبک زندگی، به‌عنوان مفهومی جامع و مرتبط با نیازهای فردی و اجتماعی، ابعاد گسترده‌ای از زندگی بشر را در بر می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین اقدامات برای دستیابی به سبک زندگی اسلامی، بازگشت و عمل به آموزه‌های دین اسلام است؛ زیرا متقن‌ترین و جامع‌ترین سبک زندگی از آموزه‌های وحیانی سرچشمه می‌گیرد. بر همین اساس، اندیشمندان مسلمان نیز متناسب با رویکردهای علمی و فلسفی و یافته‌های خود، به شناسایی و ارائۀ الگوهای زندگی قرآنی همت گماشته‌اند. سبک زندگی قرآنی که بر قرآن و سنت پیامبر و اهل‌بیت ع استوار است، می‌تواند به‌عنوان روشی برای تأمین سعادت بشر به کار رود. این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، براساس آموزه‌های سورۀ حمد تدوین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سبک زندگی در سورۀ حمد دارای سه مؤلفۀ اصلی است: ۱. عبادی و اعتقادی؛ ۲. تربیتی و اخلاقی؛ ۳. سیاسی و اجتماعی. این مؤلفه‌ها بیانگر آن است که آیات سورۀ حمد، اهداف عالی انسانی را در بردارند. انسان با گام نهادن در این مسیر می‌تواند به مراتب کمال و قرب الهی دست یابد و در پیشرفت جامعۀ اسلامی ایفای نقش کند.

هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاه قرآن کریم دربارۀ ایجاد خصیصۀ صبر و کاربرد روش‌های تغییر نگرش، با تمرکز بر نظریۀ ناهماهنگی شناختی فستینگر است. براساس این نظریه، تغییر در رفتار می‌تواند منجر به تغییر نگرش شود؛ ازاین‌رو رفتار صبرورزی مؤثرترین شیوه در ایجاد نگرش مثبت به صبر است. قرآن کریم بر رفتارهایی چون الگوگیری از صالحان، اقامۀ نماز، دعا و استعانت از خداوند، مسئولیت‌پذیری، مقاومت در برابر هواهای نفسانی و نگاه فرایندمحور به سختی‌ها برای تقویت این خصیصه تأکید دارد. نقطۀ اشتراک قرآن و نظریۀ ناهماهنگی شناختی این است که هر دو انسان را موجودی خردمند و اندیشه‌ورز می‌دانند و بر نقش آگاهی در اصلاح نگرش تأکید می‌کنند؛ بااین‌حال قرآن برخلاف نظریۀ ناهماهنگی شناختی، راهکار «توجیه» را برای رفع تعارض درونی نمی‌پذیرد. نوآوری این پژوهش در تمرکز بر تطبیق شیوه‌های تغییر نگرش ازمنظر روان‌شناسی جدید و آموزه‌های قرآن، به‌ویژه در بعد رفتاری تربیت صبر و تحلیل موردی سورۀ یوسف ع است. این مقاله با روش کتابخانه‌ای، رهنمودهای تربیتی قرآن در ایجاد صبر و مقایسۀ آن با سازوکارهای نظریۀ ناهماهنگی شناختی را استخراج و تبیین کرده است.

هدف اصلی از این پژوهش الگوگیری از آموزه‌های هدایتی و تربیتی داستان قرآنی اصحاب کهف برای معنابخشی به زندگی است؛ بر همین اساس بنیادی‌ترین پرسش نیز از این قرار است: از آموزه‌های هدایتی و تربیتی داستان اصحاب کهف چگونه می‌توان برای معنابخشی به زندگی الگو گرفت؟ گردآوری اطلاعات در این پژوهش با ابزار فیش و به روش کتابخانه‌ای بوده که با پیمایش مراحل سه‌گانۀ توصیف و تحلیل و تبیین (تفسیر) این مسئله بررسی شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که هدف قرآن از بیان داستان‌ها عبرت‌گیری از سرنوشت پیشینیان است و هدف نهایی از برانگیختن اصحاب کهف اثبات حقیقت رستاخیز با نشان دادن قدرت خداوند عزّوجل در زنده کردن مردگان است. از دیگر یافته‌ها: شکسته شدن وحدت زمانی، توصیف عینی حوادث، واقعیت‌گرایی، لزوم قیام به حق و پایداری در برابر فرهنگ منحرفانه، هجرت و پاداش مهاجران موحد، مسئولیت انسان و جایگاه اختیار است. برجسته‌ترین نتیجۀ پژوهش این است که با الگوگیری از داستان‌های قرآنی و شبیه‌سازی با زندگی انسان می‌توان زندگی سالم و در مسیر رضایت خداوند عزّوجل را مهیا کرد.

براساس آیات و روایات، یکی از راه‌های تحصیل آرامش و زدودن ناآرامی از خود توجه به عوامل قبض و بسط در درون انسان‌هاست؛ به‌گونه‌ای که با شناخت عوامل گوناگون آن می‌توان عوامل بسط روحی را در انسان‌ها فراهم کرد تا در پی آن، به آرامش واقعی و پایدار رسید. این تحقیق مبتنی بر روش توصیف و تحلیل اطلاعات از روایات، در پی دست یافتن به عوامل قبض و بسط روحی و نقش آن در ایجاد آرامش است؛ به همین خاطر ابتدا خصوصیت و حقیقت عناصر قبض و بسط بررسی و پس‌از آن اقسام قبض و بسط، اعم از جسمانی و روحانی و الهی و شیطانی، تبیین می‌شود تا در نهایت اهم عوامل قبض و بسط الهی و شیطانی و نقش هریک در تحصیل و سلب آرامش مورد مداقه و تحلیل قرار گیرد؛ ازجمله نتایج تحقیق آنکه: 1. حقیقت قبض و بسط در افراد گوناگون متفاوت است؛ 2. اقسام قبض و بسط به‌طور کلی به قبض و بسط جسمانی و روحانی و شیطانی و الهی تقسیم می‌شود که هریک نقش بسزایی در تحصیل یا سلب آرامش دارد؛ 3. عوامل اهم قبض و بسط الهی اموری، همچون ادخال سرور در قلب مؤمن، رسیدگی به فقرا و ایتام، توسل به اهل‌بیت علیهم‌االسلام، قرآن کریم و زیارت اهل قبور است؛ 4. عوامل اهم قبض و بسط شیطانی نیز اموری، همچون رعایت نکردن حق‌الناس، هتک حرمت مقدسات عالم و حضور شیاطین جنی و انسی است.

از ابعاد سلامتی سلامت اجتماعی است که اهمیت آن برای جوانان، به‌خاطر ظرفیت‌های وجودی‌شان، مضاعف است و یکی از مؤلفه‌های سلامت اجتماعی از دیدگاه اسلام آرامش و امیدواری و نشاط است. به نظر می‌رسد از مهم‌ترین عواملی که به ایجاد و تقویت این مؤلفه‌ در جوانان کمک می‌کند، توسل به اهل‌بیت علیهم‌السلام است. در مقالۀ حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی نقشی که توسل به اهل‌بیت علیهم‌السلام در ایجاد آرامش و روحیۀ امیدواری و نشاط جوانان ایفا می‌کند بررسی شده است. این پژوهش با هدف اُنس بیشتر جوانان با معصومان علیهم‌السلام و ارتقای سطح سلامت اجتماعی این سرمایه‌های عظیم است. جوانان با توسل به اهل‌بیت علیهم‌السلام به خداوند عزّوجل تقرب پیدا می‌کنند و در هنگام سختی و مشکلات در پناهگاه امن معصومان علیهم‌السلام مأوا می‌گیرند. همچنین انتظار ظهور حضرت مهدی عجل‌الله و سرانجام، پیروزی نهایی حق بر باطل امید و نشاط و آرامش را برای جوانان به ارمغان می‌آورد.