چکیده :
این پژوهش، بازخوانی انتقادی آراء توشیهیکو ایزوتسو در حوزه معناشناسی قرآنی را انجام میدهد.
هدف آن، بررسی تقاطع سه قلمرو «کلام شیعی»، «روششناسی ایزوتسو» و «گفتمان خاورشناسی» با تمرکز ویژه بر منابع تفسیری-حدیثی شیعه و تحلیل مؤلفههای خاورشناختی است.
پرسش محوری این است که آیا مبانی معناشناختی ایزوتسو، با توجه به تکیهگاه غالب او بر منابع تفسیری اهل سنت، قابلیت انطباق با منظومه تفسیری شیعه - با محوریت مفاهیمی مانند ولایت، باطن و تأویل - را دارد؟ افزون بر این، پژوهش به این میپردازد که رویکرد او چه نسبتی با خاورشناسی معاصر، با ویژگیهایی چون تقلیلگرایی تاریخی، دوگانهسازی شرق/غرب و نگاه ابژهانگارانه به متون دینی، برقرار میکند.
روش پژوهش، ترکیبی از تحلیل محتوای کیفی آثار کلیدی ایزوتسو، مطالعه تطبیقی با متون محوری شیعی (مانند تفسیر المیزان و بحارالانوار) و نقد گفتمان خاورشناختی کلاسیک و مدرن (مانند گلدزیهر و شاخت) است.
یافتهها نشان میدهد نخست آنکه مفاهیم بنیادین شیعی نیازمند بازتعریفی فراتر از معناشناسی صرفاً تاریخی در چهارچوب ایزوتسو هستند.
دوم آنکه، علیرغم برخی همگراییها، تناقضاتی جدی میان معناشناسی اگزیستانسیالیستی ایزوتسو و پارادایم پوزیتیویستی خاورشناسان وجود دارد.
نتیجهگیری، گامی نو به سوی تأسیس «معناشناسی تطبیقی ادیان» با رویکردی انتقادی به خاورشناسی، از طریق تلفیق معناشناسی ایزوتسو، هرمنوتیک شیعی و نقد خاورشناسی را پیشنهاد می دهد.
this research conducts a critical re-reading of toshihiko izutsu’s views in the field of qur’anic semantics.
its purpose is to examine the intersection of three domains: "shiite theology," "izutsu’s methodology," and the "discourse of orientalism," with a specific focus on shiite exegetical-hadith sources and the analysis of orientalist components.
the central question is whether izutsu’s semantic foundations, given his predominant reliance on sunni exegetical sources, are capable of aligning with the shiite interpretive system—centered on concepts like wilayah (guardianship), bāṭin (esoteric meaning), and taʾwīl (spiritual hermeneutics).
furthermore, it investigates how his approach relates to contemporary orientalism, characterized by historical reductionism, east/west dichotomies, and an objectivist gaze towards religious texts.
the methodology combines qualitative content analysis of izutsu’s key works, a comparative study with pivotal shiite texts (like tafsīr al-mīzān and biḥār al-anwār), and a critique of classical and modern orientalist discourse (e.g., goldziher, schacht).
the findings reveal, first, that fundamental shiite concepts require redefinition beyond purely historical semantics within izutsu’s framework.
second, despite some convergences, serious contradictions exist between izutsu’s existentialist semantics and the positivist paradigm of orientalists.
the conclusion proposes a novel step towards establishing a "comparative semantics of religions" with a critical approach to orientalism, by integrating izutsu’s semantics, shiite hermeneutics, and orientalism critique.
نویسنده :
فاطمه رضایی ، حسین علویمهر ، علیرضا کاوند
منبع اصلی :
https://qkh.journals.miu.ac.ir/article_11626_69b7a2f97e6dd2d0081c7177d2f00cb3.pdf
پایگاه :
ذ:پایگاه مجلات
(قرآن پژوهی خاورشناسان- سال 1404- دوره 20- شماره 39- از صفحه 207 تا 242)
یادداشت :
توشیهیکو ایزوتسو معناشناسی قرآن زبانشناسی قومی نسبیت زبانی میدان معناشناختی
Toshihiko Izutsu Semantics Qur’an Ethno-linguistics Linguistic Relativity Semantic Field