چکیده :
نقض حقوق متقابل و کرامت انسانی در گفتوگوهای تاریخی میان متکلمان مسلمان با علمای دیگر ادیان سبب گردید تا آنان بهتدریج هرگونه گفتوگوی دینی با مسلمانان را تحریم کنند.
این تحقیق که با روش توصیفی _ تحلیلی تألیف یافته، نشان می دهد که امام رضا علیه السلام از سنت ناپسند علمای مسلمان برکنار بوده، با گفتوگوهای ارزندۀ خویش، ضوابطی از حقوق متقابل را جلوه دادند که تأمین کنندۀ کرامت انسانی افراد بود.
مهمترین مصادیق این امر در سیرۀ رضوی را می توان چنین برشمرد: ایجاد امکان گفتوگو برای علما در بالاترین سطح جامعه، الزام همگان (از خلیفه تا مردمان عادی) به پاسخگویی در برابر مخالفان، پذیرش شروط فرد مقابل در ابتدای گفتوگو، دعوت از افراد برای گفتوگو، پرهیز از جدل و غرض ورزی در گفتوگو، ایجاد فضایی آزاد برای گفتوگو با قرار دادن اهالی مناظره در ذمۀ امام، اعطای حق تقدم به علمای دیگر ادیان در هنگام مناظره، استفاده از زبان فرد مقابل برای گفتوگو، استناد به شواهد موجود و انکارناپذیر، احترام به جایگاه اجتماعی افراد و دوری از تقبیح و توهین، میهمان نمودن اهالی مناظره و هدیه دادن به ایشان، احترام به حجیت تواتر و اجماع پیروان ادیان، تأکید بر حجیت عقل به عنوان ابزار مشترک در مفاهمه، استناد به مباحث همسان میان اسلام و دیگر ادیان، پرهیز از گشودن زخمهای تاریخی و طرح مباحث خصومت زا، ورود نکردن به مسائل شخصی افراد، به رخ نکشیدن ناآگاهیها و ضعف های فرد مقابل، استناد نکردن به آنچه اهل کتاب بدان باور ندارند، اعتماد به گفتار شاهدانی از دینِ مقابل، دفاع از باورهای درست یک دین (غیر از اسلام) در برابر دینِ دیگر، و وادار نکردن افراد مغلوب به پذیرش اسلام.
historical interfaith dialogues, often marred by violations of reciprocal rights and human dignity by muslim theologians, led to a prohibition of religious discourse by scholars of other faiths.
this study employs a descriptive–analytical methodology to demonstrate that: imam reza (a.s.) transcended these detrimental practices.
his approach exemplified a framework of reciprocal rights that upheld human dignity.
key manifestations of this dignified engagement in his conduct include: facilitating high-level dialogue, mandating responses from all societal strata to religious opponents, accepting interlocutors’ preliminary conditions, extending invitations for dialogue, eschewing polemics and bias, guaranteeing a secure environment for debate under his patronage, affording precedence to non-muslim scholars in disputations, employing the vernacular of the interlocutor, grounding arguments in irrefutable evidence, demonstrating respect for social standing while abstaining from invective, extending hospitality and gifts to participants, acknowledging the validity of widespread transmission and consensus within other religious communities, affirming reason as a universal instrument for comprehension, identifying commonalities between islam and other religions, avoiding the invocation of historical grievances and contentious matters, refraining from personal inquiries, refraining from highlighting an opponent’s deficiencies, restricting arguments to points acknowledged by the interlocutor’s tradition, validating testimony from non-muslim witnesses, defending the tenets of non-islamic religions against critiques, and refraining from compelling defeated parties to convert to islam.