نقش عناصر فرازبانی و زبانی در تحلیل آیات تأثیر اراده خداوند بر افعال انسان (مطالعه موردی سوره‌های انعام و بقره) | کتابخانه مجازی الفبا

نقش عناصر فرازبانی و زبانی در تحلیل آیات تأثیر اراده خداوند بر افعال انسان (مطالعه موردی سوره‌های انعام و بقره) | کتابخانه مجازی الفبا

کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی

فارسی  |   العربیه  |   English  
telegram

در تلگرام به ما بپیوندید

public

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
header
headers
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
...جستجوی هوشمند
نقش عناصر فرازبانی و زبانی در تحلیل آیات تأثیر اراده خداوند بر افعال انسان (مطالعه موردی سوره‌های انعام و بقره)
کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
فارسی
کتاب الکترونیکی
میانگین امتیازات:
امتیاز شما :
تعداد امتیازات :
0
نقش عناصر فرازبانی و زبانی در تحلیل آیات تأثیر اراده خداوند بر افعال انسان (مطالعه موردی سوره‌های انعام و بقره)
ویرایش اثر
مقطع تحصیلی رساله تحصیلی:
دکتری
رشته تحصیلی:
هیات و معارف اسلامی، علوم قرآن و حدیث
محل تحصیل رساله تحصیلی:
دانشگاه اصفهان، دانشکده اهل بیت (ع)
تاریخ دفاع:
1403
چکیده :
بسیاری از آیات قرآن، خداوند را خالق همه کائنات و از جمله افعال انسان و تحقق‌بخش همه آنها می‌داند، به‌گونه‌ای که برخی مفسران بر این باورند که انسان در اعمال خود مجبور است و از قدرت، اراده و اختیار بی‌بهره است (ابوزهره، بی‌تا: 104). حتی ظاهر برخی آیات این‌گونه می‌نماید که انسان اختیاری در هدایت و گمراه شدن نداشته و خداوند افراد را وادار به انتخاب راه راست یا نادرست کرده است. از ابتدای قرن دوم هجری که مباحث کلامی در میان اندیشمندان متکلم، فیلسوف و مفسر مسلمان مطرح شد، هر گروه براساس مبانی کلامی خود به تحلیل و تفسیر این آیات و شبهه موجود در آنها پرداخته‌اند. در این میان سه گروه معروفیت بیشتری داشته و پیروان خود را تا این زمان حفظ کرده‌اند که عبارتند از: معتزله، اشاعره و شیعه. معتزله قائل به اختیار بوده و معتقد بودند که انسان مالک اعمال خود است و غیر از این اعتقاد را مخالف عدالت خداوند می‌دانستند (باقی‌زاده، 1388، 50). اشاعره دقیقاً نظری مخالف گروه اول داشته و به جبر مطلق معتقد بودند. بدین صورت که چون خداوند، قادر مطلق است، پس همه افعال، لاجرم با اراده و اختیار او انجام می‌شود و انسان واسطه‌ای بی‌اختیار بیش نیست. شیعه در مسئله جبر و اختیار به «امر بین الامرین» اعتقاد دارد (همان: 83). این مبانی فکری به‌وضوح بر تفسیر آیات فوق تأثیر نهاده و آراء متفاوت تفسیری را رقم زده است. اما آنچه که مسئله اصلی این رساله است، تحلیل آیات فوق براساس متن خود قرآن در زمانه صدر اسلام است. زمانیکه هنوز نحله‌های کلامی ظهور نیافته و این آیات براساس نگاه متکلمان تفسیر نشده است. از این رو در رساله پیش رو تلاش می‌شود تا با بررسی عناصر فرازبانی و زبانی، آیات مذکور بازخوانی و رفع ابهام شود. مقصود از «عناصر زبانی و فرازبانی»، مواردی است که به نوعی با گفتار از لحاظ لفظی یا معنوی ارتباط دارند و در درک معانی کلام و فهم منظور گوینده نقش دارند؛ اعم از بافت فرامتنی (سیاق مقامی) و بافت متنی (زبانی) (صفوی، 1384، 65). این تعریف از عناصر فرازبانی و زبانی، دقیقاً همان دیدگاهی است که شهید صدر در تبیین مفهوم سیاق ارائه داده است. از نظر ایشان، سیاق شامل هرگونه نشانه و قرینه‌ای می‌شود که با کلام پیوند دارد، چه آن نشانه لفظی باشد و چه برآمده از شرایط و اوضاع حاکم بر سخن (صدر، 1410ق، 89). اهمیت درک بافت موقعیتی زمانی خود را نشان می‌دهد که یک عبارت مشابه در دو موقعیت مختلف استفاده شود. با تغییر موقعیت، معنا نیز تغییر می‌کند. بنابراین می‌توان گفت در هر کاربری زبانی، دو معنا قابل پیش‌بینی است: یکی معنای جمله است که به منزله موجودی زنده اما جدا از محیط خود و در آزمایشگاه صرف و نحو، اطلاعاتی را شامل می‌گردد. دیگری معنایی است که فراتر از ترکیب واژگانی صرف است و به بافت پیرامونی و کاربرد زبانی در آن بستگی دارد (معنای متکلم). برخی عناصر بافت، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تفسیر معنای متن ایفا می‌کنند. بافت یک پدیده‌ی پویا و در حال تغییر است و عناصر آن به صورت یک مجموعه‌ی پیوسته و در حال توسعه است که در تعاملات اجتماعی به وجود می‌آید. برای درک کامل و جامع از کارکرد زبان، فهم دقیقی از کل بافت موجود در یک تعامل زبانی و گفت‌وگو لازم است (صانعی‌پور، 1390، 66). بخش قابل‌توجهی از خطاها و نقصان‌های تفاسیر ناشی از عدم توجه به این عناصر است. بر این اساس این رساله با تکیه بر نظریه وان دایک درباره بافت پیرامونی که صانعی پور در کتاب «مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم» ارائه کرده، به بررسی آیات تأثیر اراده الهی بر افعال انسان می‌پردازد. الگوی بافت فرازبانی بر سه رکن جهان ذهنی، جهان اجتماعی و جهان فیزیکی استوار است. مفهوم «جهان ذهنی» در حین استفاده از زبان در نقش متکلم و مخاطب، به عناصر شناختی و انگیزشی اشاره دارد که در جنبه‌هایی مانند شخصیت، باورها، تمایلات، آرزوها، انگیزه‌ها و اهداف افراد نمایان می‌شود. از سوی دیگر، بخش «جهان اجتماعی» بافت زبان را می‌توان از طریق گروه‌بندی‌ها و نهادهای اجتماعی و همچنین هنجارها و ارزش‌های فرهنگی مورد بررسی قرار داد. همچنین، تحلیل «جهان فیزیکی» به زمان، مکان و ویژگی‌های طبیعی کاربران مربوط می‌شود (صانعی پور 1390: 66-63). بر این اساس، الگوی عناصر فرازبانی و زبانی در این پژوهش عبارت است از: الف: بیان عناصر فرازبانی که شامل موارد زیر است: - بافت فیزیکی: شامل صحنه‌آرایی (زمان و مکان) و کنشگران می‌شود که شامل گوینده، شنونده یا شنوندگان و راوی داستان است. - بافت اجتماعی: شامل جنبه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است. - بافت ذهنی: شامل ایدئولوژی، باورهای دینی و مذهبی، هویت، هنجارها، کنش‌ها، منابع اعتبار و اهداف است. ب: بیان عناصر زبانی که شامل موارد زیر است: - واژه‌شناسی: شامل اشتقاق، ساختار نحوی، بلاغت و اختلاف قرائت می‌شود. - سیاق کلمات: به هم‌نشینی کلمات اشاره دارد. یکی از آیاتی که با تکیه بر الگوی فوق قابل بازخوانی است، آیه 25 سوره انعام است. وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنا عَلی قُلُوبِهِمْ أَکِنَّهً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فی آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَهٍ لا یُؤْمِنُوا بِها حَتَّی إِذا جاؤُکَ یُجادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذینَ کَفَرُوا إِنْ هذا إِلاَّ أَساطیرُ الْأَوَّلینَ در نگاه نخست چنین به ذهن متبادر می‌شود که اگر ارسال رسل برای هدایت نسل بشر است چگونه زمینه هدایت فراهم نشد تا جایی که خداوند بر دل‌های کفار پرده و بر گوش‌هایشان سنگینی انداخته تا سخن حق را نشنوند؟ به عبارت دیگر از ظاهر این آیه استنباط می‌شود که کفار بدون اختیار به گمراهی کشانده شده‌اند و این خداوند بوده که زمینه گمراهی آنان را فراهم کرده است. درحالیکه بررسی سیاق آیات 21 تا 35 سوره انعام با تکیه بر عناصر فرازبانی و زبانی، خوانش دیگری از آیه ارائه می‌دهد. تاریخ‌گذاری سوره انعام در اولین گام ضروری است؛ زیرا زمان و مکان آیه از شرایط ج
منابع دیجیتالی مرتبط :
فهرست منابع
کلید واژه اصلی :
متکلمان و سایر شخصیت ها :
اعظم پرچم
نویسنده :
مژگان شیریان زاد؛ استاد راهنما: اعظم پرچم؛ استاد مشاور: زهرا کلباسی اشتری
زبان :
فارسی
منبع اصلی :
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/aa687680853bfc16cd44352a76623923
جنس منبع:
متن
پایگاه :
پ:پایگاه پایان نامه
یادداشت :
کلیدواژه فارسی: عناصر فرازبانی/ عناصر زبانی/ اراده، اراده الهی/ افعال انسان/ سوره انعام، سوره بقره
کلیدواژه انگلیسی: Paralinguistic elements, Linguistic Elements, will, Divin will, human actions, Surah Anam, Surah al Baqarah
نوع منبع :
رساله تحصیلی
مشخصات کامل اثر
منابع مرتبط :
ثبت نظر
ارسال