جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

رساله حاضر به بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در سه پایتخت صفویه در زمان سه پادشاه صفوی، شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس از سال 907-1038ه.ق می‌پردازد.این دوران در تاریخ اجتماعی ‌ایرانیان، به‌دلیل تحولات سیاسی و وجود زیرساخت‌های فرهنگی حاکم بر نهادهای کنترل اجتماعی (تصوف، تشیع، سلطنت) از جایگاه ویژه و ممتازی برخوردار است. به همین دلیل ،تلاش گردید کارکرد نهادهای اجتماعی (نهاد تعلیم وتربیت ، نهاد دین ، اقتصاد) در حوزه جامعه‌پذیرییا درونی‌کردن ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی و کنترل اجتماعی (نهادقضا)در مقابله با جرائم شرعی، مورد کنکاش و بررسی قرارگیرد.شواهد و قرائن تاریخی نشان می‌دهد این نوع نهادهابا تکیه بر میراث حکومت‌های پیش از خود و فرصت‌های تاریخی بدست آمده که منجر به رسمی‌ شدن تشیع در ایران گردید شرایط متفاوت‌تری را پشت سر نهاده و توانسته استبه‌دلیل سیاست‌های متفاوت شاهان صفوی و تکثر زیرساخت‌های فرهنگ سیاسی و شرایط زمانی و مکانی ، با حرکتی تدریجی و بطیءتجربه های جدیدی را کسب کند ودرعین حال موانع و چالش‌های عدیده‌ای رانیز پشت سرنهد . این چالشها می تواند به دلیل عدم هماهنگی بین سیاستهای سه پادشاه صفوی،تحت الشعاع قرار گرفتن دیوانسالاری دینی ازسوی دیوانسالاری عرفی که درذیل قدرت شاه تعریف می شد ،مشکلات فرا روی نظام فقهی در حوزه جامعه پذیری و کنترل اجتماعی در ساحت عمل ، وجود اختلافات و دسته بندیها ی درون گروهی درمیان علمای شیعه به عنوان مهم ترین منابع نیروی انسانی در ساخت قدرت صفویهباشد .مسلما وجود چنین مشکلاتی عاملی برای بوجود آمدن کارکردهای متعارض نهاد های کنترل اجتماعی درعصرصفویه بوده است .اما این تعارضات از ارزش کار صفویان دراین حوزه نمی کاهد .زیرا بررسی این نهادها نشان می دهد ایرانیان درحوزه جامعه پذیری ودرونی کردن ارزشها وهنجارهای اجتماعی از توفیقات قابل توجهی برخوردار بودهوتوانسته اند خودرا با شرایط جدید وفق دهند .این موفقیت تا حدی توانسته است نا کارامدی نهاد قضارابه عنوان نهادی نظارتی و تنبیهی درکنترل اجتماعی جبران کند .این نوع استدلالات بدون توجه به مفاهیم تخصصی در جامعه شناسی میسر نمی گردید .ازاین جهت نطریه های جامعه شناسیدراین زمینه موثر وکارگشا بودهوتوانسته است ژرف اندیشی بیشتر وواکاوی قابل توجهیرا دراین حوزه فراهم سازد.