اشتباه معصومين(ع) | کتابخانه مجازی الفبا

به من گفته اند که 14 نفر از خطا و اشتباه و گناه مصون هستند. آن هم پيامبر(ص) و حضرت فاطمه(س) و حضرت علي(ع) تا حضرت مهديست (عليهم السلام). 1- از کجا معلوم که معصوم هستند؟ 2- شايد گناه نکرده باشند ولي سهوا اشتباهي کرده باشند يا به خاطر عدم داشتن علم در دادن فرمان يا انجام کاري مثل کارهاي روزمره اشتباه کرده باشند! 3- روايات داراي جعل و اشتباه هست. نمي توان به آنها اطمينان کرد. 4- در کتاب داستان هاي شنيدني خواندم که امام سجاد(ع) وقتي که خطايي که خدمتگزارش از او سر زده بود (محصولات را به باد داده بود) او را شلاق زد (با همان شلاقي که در دست داشت). و بعد از او معذرت خواست و از او خواست که او را (امام سجاد-ع-) را قصاص کند. اگر معصوميت بر اين بناست (انجام اشتباه و بعد قصاص و توبه) تعداد انسان هاي معصوم بسي بيش از 14 تاست!

در اين باره توجه به چند نکته لازم است:
1. اصل لزوم عصمت امام و پيامبر امري عقلي است و دلايل عقلي متعددي در منابع کلامي بر آن ذکر شده است.
2.مصداق عصمت تنها از راه نص قابل شناخت است و عقل و تجربه در اين باره نمي تواند تشخيص بدهد زيرا اولا عقل کل شناس است ، نه جزئ شناس. ثانيا تجربه نمي تواند به زواياي پنهان و اعماق ضمير و درون انسانها راه يابدوهمواره همين سوالي پديد مي آيد که شما مطرح کرده ايد که شايد خطا يا گناهي خارج از حيطه درک و تجربه ما از شخص مورد نظر سر زده باشد.بنابر اين راز اين سوال اتکائ صرف به خرد و تجربه خويش است.
3. همه روايات جعلي نيستند. برخي از آنها متواتر و قطعي اند، برخي صحيح السند و ملاکهاي علمي متعددي براي بازشناسي روايات جعلي وجود دارد. بنابر اين به صرف وجود برخي از مجعولات همه روايات از اعتبار ساقط نميشود.
4.عصمت امامان شيعه با دلائل فراوان به اثبات رسيده است كه قابل خدشه نيست، علماي شيعه دلايل نقلي فراواني را از قرآن و سنت براي اثبات جداناپذيري مقام امامت از عصمت استدلال كرده اند. به جهت اختصار در ذيل به نمونه هايي از آن اشاره مي كنيم:
الف) آيات قرآن
1- آيه امامت
(و اذ ابتلى ابراهيم ربه بكلمات فاتمهن قال اني جاعلك للناس اماما قال و من ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين)
به ياد آوريد هنگامى را كه پروردگار ابراهيم، او را با وسايل گوناگونى آزمود، و او آزمايش خود را كامل كرد (و از عهده آنها بر آمد) خدا به او فرمود من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، ابراهيم گفت: از خاندان من نيز امامانى قرار ده خداوند فرمود: پيمان من - يعنى امامت - هرگز به ستمكاران نمى‏رسد. (بقره/124)
طبق آيه فوق خداوند منصبهاى الهى را به كسانى اختصاص داده است كه آلوده به «ظلم‏» نيستند; زيرا وقتى كه حضرت ابراهيم عليه السلام منصب امامت را براى فرزندانش از خداوند درخواست كرده بود، جواب آمد: پيمان من به ستمگران نمى‏رسد.
سخن در معنى و مفهوم «ظالم‏» است; بايد ديد منظور از ظالم چه كسى است كه عهد خدا به او نمى‏رسد. بايد دانست كه هر گناهى ظلم به نفس است‏خواه اين ظلم به معنى كفر باشد آنچنان‏كه قرآن مى‏فرمايد: «ان الشرك لظلم عظيم‏» (لقمان/13) و يا به معنى گسترده، هر فسق و گناهى; كه باز هم ظلم به نفس است; زيرا هر گنهكارى در عرف قرآن «ظالم‏» است اما آيا ظالم فقط كسى است كه در هنگام تقاضاى منصب الهى موصوف به صفت ظلم است‏يا براى رسيدن به عهد الهى بايد هيچگاه ظالم نباشد؟ بسيار بعيد به نظر مى‏رسد، بلكه محال است كه ابراهيم عليه السلام چنين تقاضايى را براى آن دسته از ذريه‏اش كه بالفعل ظالم بودند داشته است. بنابراين، منظور از «ظالم‏» در اينجا كسى است كه در گذشته و يا حال حتى براى يك لحظه از عمر خود موصوف به اين صفت‏بوده باشد و در واقع خداوند با بيان آن، حقيقت را براى ابراهيم عليه السلام روشن مى‏كند كه مقام امامت و رسالت مقامى والاست و تنها كسانى شايسته اين منصب هستند كه در تمام عمر از هرگونه شرك و كفر و گناه پاك و معصوم باشند (ر.ك: شهيد مرتضى مطهرى، مجموعه آثار، مؤسسه چاپ فجر، چاپ دوم، تهران، 1374 ش.، ج‏4، صص‏923- 922; شيخ جعفر سبحانى، الالهيات، پيشين، ج‏2، صص‏627- 623; جعفر سبحانى، منشور جاويد، دفتر انتشارات اسلامى، قم، ج‏5، ص‏271 به بعد; باب حادى عشر، پيشين، ص‏231.) و با اين استدلال، غيرمعصوم، ظالم و ستمكار است و هيچ ستمكارى براى امامت‏شايسته نيست. در نتيجه هيچ غيرمعصومى صلاحيت و قابليت امامت را نخواهد داشت.
2- آيه اولى الامر
«يا ايها الذين آمنوا اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولى الامر منكم‏» اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از خدا و رسول و اولى الامر، اطاعت كنيد. (نساء/59)
طبق روايات فراوانى كه از شيعه و اهل سنت رسيده است منظور از «اولى الامر» در آيه شريفه، ائمه اثنى عشر عليهم السلام است.
با استدلال به اين آيه شريفه مى‏توان به روشنى عصمت اولى الامر (امامان) را به اثبات رساند. در اين آيه، كلمه «اطيعوا» دو بار به كار رفته است، يك بار فقط به خدا نسبت داده شده و بار ديگر به رسول و اولى الامر; از بخش دوم آيه مى‏توان روشن نمود كه «اطيعوا» (دوم) بين رسول و اولى الامر مشترك است و به دليل آن كه قيد و شرطى به همراه ندارد اطاعتى همه جانبه و بى‏چون و چرا و مانند اطاعت‏خدا، مطلق است اما اين مطلب جز با عصمت رسول خدا صلى الله عليه و آله و اولوا الامر، سازگار نيست; زيرا اطاعتى اين چنينى، تنها در برابر كسى سزاوار است كه از كج‏انديشى و كج‏روى در گفتار و رفتار و كردار در امان است و مردم را جز به آنچه امر خداوند است نمى‏خواند. (علامه سيد محمد حسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج‏4، صص‏401- 387.)
بنابراين مقتضاى «اطيعوا الرسول و اولى الامر» اين است كه اطاعت آنها به طور مطلق واجب است و آنها به يقين، از هر لغزشى مصون و معصوم هستند و اوامر آنها با اوامر الهى، تناقض ندارد; زيرا اگر امر آنها به ظاهر با امر خدا مخالفت داشته باشد باز مقتضاى اطلاق آيه اين است كه اطاعت آنها واجب است و اين يعنى دو امر متناقض در يك مورد; مثلا - العياذ بالله - اگر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به گناهى امر كند مقتضاى «اطيعو الله‏» اين است كه آن گناه را مرتكب نشويم ولى به مقتضاى «اطيعوا الرسول‏» بايد آن را انجام دهيم و اين يعنى دو تكليف متضاد در يك مورد كه صدور آن از طرف شارع مقدس پذيرفته نيست. پس در واقع، آيه يادشده تضمينى است‏بر اين كه هيچگاه اوامر رسول و اولى الامر با اوامر الهى تناقض ندارد بلكه بر عصمت امامان عليهم السلام دلالت دارد. (ر.ك: محمدتقى مصباح يزدى، راه و راهنماشناسى، اميركبير، تهران، 1375 ش.، ج‏4، صص‏207- 206.)
دلالت اين آيه بر عصمت امام به قدرى روشن است كه حتى فخر رازى يكى از علماى بزرگ اهل سنت نيز از آيه شريفه بر عصمت اولى‏الامر استدلال نموده است. (خلاصه بيان وى از اين قرار است: خداوند در آيه كريمه به طور قطعى اطاعت اولى‏الامر را لازم دانسته است، و كسى كه اطاعتش اين گونه واجب گردد ناگزير معصوم از خطا و اشتباه خواهد بود; زيرا اگر معصوم از خطا و اشتباه نباشد در فرضى كه اقدام بر خطا كند بر اساس اين آيه بايد از او اطاعت كرد و اين به معناى امر به آن عمل خطا و اشتباه است، در حالى كه كار خطا و اشتباه مورد نهى است و نبايد از امر به آن پيروى شود. اين لازمه‏اش اجتماع امر و نهى در فعل واحد است. ر. ك. فخر رازى، التفسير الكبير، دارالكتب العلمية، بيروت، 1411ق.، ج‏10، ص‏116 ذيل آيه شريفه‏59 سوره نساء.)
3- آيه تطهير
«انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهركم تطهيرا»؛ («همانا خداوند مي خواهد پليدي و گناه را از شما اهل بيت دور كند و كاملا شما را پاكيزه گرداند.» احزاب/33)
اين آيه همواره كانون توجه علما و انديشمندان شيعه و اهل سنت‏بوده و بحثهاى گوناگونى را برانگيخته است. همه دانشمندان اسلامى بر اين باورند كه اين آيه فضيلت والايى را براى اهل‏بيت عليهم السلام به اثبات مى‏رساند. شيعه اين فضيلت را برابر با عصمت اهل بيت عليهم السلام مى‏داند; يعنى بر اساس اين آيه، اراده تخلف‏ناپذير خداوند بر طهارت اهل بيت عليهم السلام تعلق گرفته است تا آنها را از هرگونه پليدى دور سازد.
اين فضيلت‏با توجه به اين نكته كه قرآن كريم هرگونه آلودگى ظاهرى و باطنى را رجس مى‏شمارد، تفسيرى جز عصمت ندارد (ر.ك: علامه سيدمحمد حسين طباطبايى، تفسيرالميزان، ترجمه سيدمحمدباقر موسوى همدانى، دفتر انتشارات اسلامى، قم، (بى‏تا)، ج‏16، صص‏313- 309؛ - استاد جعفر سبحاني، منشور جاويد،(پيشين) ج5،‌ص280-320؛ - رضا كاردان، امامت و عصمت امامان در قرآن، (قم، انتشارات دليل، چ اول، 1421) ج2، ص9-16؛ - علامه سيدمحمد حسين طهراني، امام شناسي(پيشين) ج3، ص200-201) .
4- آيه صادقين
«يا ايهاالذين آمنوا اتقوا الله وكونوا مع الصادقين‏» (اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد تقواى الهى داشته باشيد و (هميشه) با صادقين باشيد»، توبه/ 119)
طبق روايات فراوانى كه از طريق فريقين (شيعه و سنى) نقل شده است منظور از «صادقين‏» پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام هستند. (ر.ك: حاكم حسكانى، شواهد التنزيل، ج 1، ص 341، ح 357- 350.؛ - محمد بن يعقوب الكلينى، اصول كافى، ج 1، ح 531 و 532.)
نكته‏اى كه از اين آيه شريفه براى عصمت استفاده مى‏شود اين است كه خداوند به طور مطلق (بدون قيد و شرطى) به مؤمنان دستور داده كه همواره با صادقان باشند، اين اطلاق اقتضا مى‏كند كه «صادقين‏» كسانى باشند كه صدقشان در همه حال معلوم و مسلم است و اين معنى جز در مورد معصومين عليهم السلام امكان‏پذير نيست; زيرا غيرمعصوم ممكن است‏خطا كند كه در اين صورت بايد از او جدا شد. اما كسى كه در همه حال مى‏توان در كنار او و پيرو او بود جز معصوم نخواهد بود; بنابراين منظور از صادقين در اين آيه شريفه هر فرد راستگويى نيست‏بلكه مقصود كسانى هستند كه در سراسر زندگى‏شان سخن خلاف واقع - نه عمدا و نه از روى سهو - بر زبان جارى نكرده باشند.
به عبارت ديگر منظور از صادقين، صدق مطلق است نه مطلق صدق. و صادق به قول مطلق كسى است كه از هر جهت راست و درست‏باشد و در انديشه و گفتار و كردار و رفتار و اخلاقش كوچكترين كجى و انحراف وجود نداشته باشد چنين كسى جز معصوم نخواهد بود; زيرا مرتبه كامل صدق، همان عصمت و طهارت است كه با وجود آن، راستى و صدق و گفتار و كردار به طور كامل تحقق مى‏يابد. (ر.ك: علامه حلى، كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد، پيشين، ص‏196; ناصر مكارم شيرازى، پيام قرآن، مؤسسة الامام على بن ابيطالب (ع) قم، چاپ سوم، 1375 ش.، ج‏9، صص‏223- 222؛ - رضا كاردان. امامت و عصمت امامان در قرآن،(پيشين) ج5، ص47-62.)
ب) عصمت امامان عليهم السلام در روايات
علاوه بر آيات گذشته روايات فراوانى نقل شده است كه بر عصمت امامان عليهم السلام تصريح دارند. در ذيل به نمونه‏هايى از آن اشاره مى‏كنيم:
1- ابن عباس مى‏گويد: از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم فرمود: «انا وعلى والحسن والحسين وتسعة من ولد الحسين مطهرون معصومون»؛ من و على، حسن، حسين و نه نفر ديگر از فرزندان حسين [از هر نوع آلودگى و معصيت ] پاك و معصوم هستيم. (شيخ سليمان قندوزى حنفى، ينابيع المودة، باب‏77، ص 445)
2- پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله درباره امام على عليه السلام و ساير ائمه عليهم السلام فرمود: «... انهم خيرة الله وصفويه وهم المعصومون من كل ذنب وخطيئة.»؛ آنان، برگزيدگان خداوند هستند و از هر گناه و خطايى معصوم مى‏باشند. (علامه محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، دارالكتب الاسلاميه، تهران، 1388 ق.، ج‏25، باب 5، ح‏2، ص‏193، به نقل از عيون الاخبار ص 219)
3- امام رضا عليه السلام (در يك حديث طولانى) مى‏فرمايد: «... الامام المطهر من الذنوب والمبرا عن العيوب...»؛ امام كسى است كه از گناهان پاك و از عيوب منزه است. (شيخ كلينى، اصول كافى، پيشين، ج‏1، ص‏287)
4- امام سجاد عليه السلام فرمود: «الامام منا لا يكون الا معصوما.»؛ امام از ما (اهل بيت عليهم السلام) حتما معصوم است.(شيخ صدوق، معانى الاخبار، تصحيح على اكبر غفارى، مؤسسة النشر الاسلامى، قم، 1361ش.، باب معنى عصمة الامام، ح‏1، ص‏132)
5- امام صادق عليه السلام فرمود: «الانبياء واوصيائهم [والاوصياء] لاذنوب لهم لانهم معصومون مطهرون.»؛ پيامبران و وصى آنها گناه ندارند; زيرا آنها از هر گناه و خطايى پاك و معصوم هستند. (بحارالانوار، پيشين، ج 25، ص 199، ح‏8 به نقل از الخصال ج‏2، ص 154)
غير از اين، روايات ديگرى را نيز علماى شيعه و سنى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل كرده و فضايلى را براى اهل بيت عليهم السلام بر شمرده‏اند كه جز با عصمت آنان، سازگار نيست.
حديث ثقلين:
«انى تارك فيكم الثقلين كتاب الله و عترتى، ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا ابدا، لن يفترقا حتى يردا على الحوض.» (علاوه بر حديث ثقلين، احاديث معروفى همچون حديث‏سفينه (مثل اهل بيتى مثل سفينة نوح) و حديث امان (اهل بيتى امان لامتى) نيز به روشنى بر عصمت امامان (ع) مقصود دلالت مى‏كنند. براى آگاهى از منابع اين دو روايت و چگونگى دلالت آنها بر عصمت اهل بيت عليهم السلام، ر.ك.: احمد حسين شريفى و حسن يوسفيان، پژوهشى در عصمت معصومان، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، تهران و قم، 1377ش.، صص‏328- 325.)
من در ميان شما دو چيز گران‏بها باقى مى‏گذارم، كتاب خدا و عترتم، تا وقتى كه به آن دو تمسك مى‏كنيد گمراه نخواهيد شد و هيچگاه اين دو از يكديگر جدا نمى‏شوند، تا اين كه در حوض (كوثر) بر من وارد شوند. (برخى از منابع روايى اهل سنت كه اين حديث را با اندك تفاوتى نقل كرده‏اند عبارتنداز: - مسند احمد بن حنبل، ج‏4، ص‏366.؛ - احمدبن الحسين البيهقي، السنن الكبري، ج2، ص148؛ - علي بن حسام الدين المتقي الهندي، كنزالعمال، ج1، ص189-185؛ - الحاكم النيسابوري، المستدرك علي الصحيحين، ج3، ص118؛ - احمدبن شعيب النسائي، خصائص اميرالمؤمنين، ص21؛ - احمدالخطيب البغدادي، تاريخ بغداد، ج8، ص442؛ - مسلم بن الحجاج القسيرى، صحيح مسلم، ج‏5، ص‏26 (كتاب فضائل الحكمة)؛ - جلال الدين سيوطي، الدرالمنثور، ج6، ص7(ذيل آيه مودت)؛ - محمد بن عيسى الترمذى، سنن ترمذى، ج‏5، ص‏662 (كتاب المناقب))
اگر اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله از گناه و خطا معصوم نمى‏بودند پيروى از آنان موجب هدايت نمى‏شد و جدايى ناپذيرى آنان از قرآن معناى روشنى نمى‏يافت.

پرسمان دانشجویی