جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش، به بررسی نقد نیهیلیسم اخلاقی نیچه و تأثیر آن بر معنای زندگی می‌پردازد. نیهیلیسم که از مفاهیم بنیادی و برجسته‌ی فلسفه‌ی نیچه است، به عنوان نفی ارزش‌های متافیزیکی و اخلاقی معرفی می‌شود و منجر به بحران معنا در زندگی انسان مدرن می گردد. نقد و بررسی اندیشه‌های گوناگون بشری و سنجش نکات مثبت و منفی این اندیشه‌ها، از جمله اموری است که باید مورد توجه قرار گیرد. نوع نگرش نیچه به معنای زندگی و توجه خاص او به اخلاق، پژوهش در باب فلسفه‌ی وی را ضروری می‌نماید. لذا هدف از این تحقیق، نقد نیهیلیسم اخلاقی نیچه و تأثیر آن بر معنای زندگی است. بر این اساس، از دیدگاه نیچه، مسیحیت کلیسائی، در کنار اخلاق و فلسفه مسئول مستقیم پیدائی بحرانی به نام نیهیلیسم هستند. او معتقد بود که در بن آموزه‌های هر سه، به وضوح عناصری در ضدیت با زندگی می‌یابد، که هر یک به طریقی با آفرینش یک فراسو و تعالی آن به مثابه‌ی اوج آمال بشر، حیات و هستی این جهانی آدمی را به پای آن افسانه‌های موهوم ذبح کرده و بس بی‌ارزش داشته‌اند. اخلاق، با تولید و پرورش نیروها و ارزش‌های خاص، زمینه را برای گسترش نیهیلیسم فراهم کرده است. به بیان دیگر، اخلاق در فلسفه‌ی نیچه، به‌عنوان مکانی برای ارزش‌گذاری عمل می‌کند و محصولاتی ارائه می‌دهد که ماهیتی نیهیلیستی دارند و به این ترتیب، نیهیلیسم را تقویت و پیش می‌برند. این پوچ گرایی اخلاقی، تأثیر بسزایی بر معنای زندگی داشت، چرا که چنین انسانی دیگر نه می‌توانست زندگی‌اش را با مثل افلاطونی معنی بخشد و نه با آرمان‌های اخلاقی مسیحیت. این بی‌معنایی زندگی، در نقد نیچه به متافیزیک، دین و اخلاق مسیحی، بیش از پیش نمایان می‌شود. آن چه نزد نیچه، اخلاق یا اخلاقی نامیده می‌شود، خود موجب نیهیلیسم می‌گردد، زیرا وی، اگر چه به عناصری اساسی برای زندگی انسانی تکیه می‌کند، اما واقعیات دیگری که همان واقعیات اخلاقی است را نادیده می‌گیرد. در این دیدگاه، نیچه راه برون رفت از نیهیلیسم را در خلق ارزش‌های جدید و پذیرش مفاهیمی چون «ابر‌انسان» و «اراده‌ی معطوف به قدرت» می‌داند. او انسان‌هایی شریف و والاتبار را مطرح می‌سازد، که از زبان زرتشت، فراانسان نامیده می‌شوند. آنانی که آینده از آن آنهاست و با نبوغ خود و خلاقیت هنری خویش، آفرینندگی می‌کنند. از دیدگاه او، فراانسان پایان بخش هر گونه بی‌معنایی و پوچی می‌گردد. او مظهر کامل اراده به قدرت است و بر همین اساس توانایی آن را پیدا می‌کند که بر نیهیلیسم چیرگی یابد و بشر را از اسارت آن رهایی بخشد. با چنین نگرشی، اخلاق نیز دستخوش تحول می‌شود و آن چه می‌ماند، فردیت و برداشت آدمی از هستی و زندگانی است. بر این اساس، تنها معنای زندگی در دگرگونی و شدن خلاصه می‌شود. اگر چه پس از تبیین و با نقد دیدگاه نیچه، آشکار می‌شود که طرح او نمی‌تواند راهی برای رهایی از نیست‌انگاری ارائه دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در عین حال که نهیلیسم اخلاقی نیچه با نقدهای جدی فلسفی و اخلاقی مواجه است، اما این دیدگاه، تأثیر انکارناپذیری بر فلسفه‌ی مدرن و درک انسان از معنای زندگی داشته است.