جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

از قرن‌ها پیش تا به امروز چه در کشورهای اروپایی و چه در کشورهای شرقی و اسلامی از یونان و فرانسه گرفته تا هند و ایران و حجاز قبل از اسلام شاهد بوده‌ایم که زنان از ارزش‌گذاری واقعی محروم بوده‌اند و اغلب به‌عنوان موجودی ضعیف و ناتوان و غیر قابل اعتماد در واگذاری امور مهم به آن‌ها شناخته شده‌اند. حتی آداب‌ورسوم و قوانین برخی کشورها به‌گونه‌ای بوده است که زنان نه‌تنها از حقوق خود بهره‌مند نمی‌شدند بلکه مدام مورد تحقیر قرار می‌گرفتند. فارغ از این‌که تحقیر کنندگان زنان در طول تاریخ چه کسانی هستند و چه اهدافی را دنبال می‌کنند آن‌چه بیش از هر چیزی نیاز به بررسی و تحقیق درباره زنان در متون اسلامی را بیشتر می‌نمایاند متهم شدن ادیان آسمانی به نگاه تحقیرآمیز به زنان است که به‌طور طبیعی با توجه به رشد اسلام‌ستیزی و اسلام هراسی، دین اسلام و قرآن کریم بیشتر در معرض این تهمت قرار گرفته‌اند. معرفی اسلام به‌عنوان دینی مردسالار و زن‌ستیز که برای زن ارزش نمی‌دهد و او را وادار به انزوا می‌کند علاوه بر این‌که چهره دین را مشوش می‌کند از یک‌سو ممکن است زنان مسلمان را در پایبندی به دین و وظایف مکتبی دلسرد کند و از سوی دیگر جذابیت گرایش به اسلام را در غیر مسلمان‌ها به‌خصوص زنان از میان ببرد. این در حالی است که اسلام به شخصیت انسانی زن عنایت کامل داشته و او را مورد تکریم و احترام قرار داده است به‌قدری که در هیچ مکتبی به‌اندازه اسلام به شخصیت و منزلت زن توجه نشده است و در همین راستا رهبر انقلاب فرمودند در بحث حقوق و منزلت زن، ما نباید در موضع دفاع قرار بگیریم؛ بلکه باید در موضع مطالبه باشیم و غربی‌ها و دیگر مکاتب را به خاطر بی‌توجهی به زن و نادیده گرفتن حقوق او به چالش بکشیم. تحقق این امر مستلزم استخراج دیدگاه صحیح اسلام و قرآن درباره زن و بیان شفاف آن به زبان علمی است؛ بنابراین بایستی پردازش‌هایی که قرآن از زن داشته‌اند و ابعاد متعددی همانند جایگاه، حقوق، شخصیت و منزلت زن را مورد بررسی قرار گرفته و تحلیل و تبیین و ترویج شوند. یکی از این وجوه که در قرآن بدان اشاره شده تعقل و خردورزی زنان است که گاهی با برخی خوانش‌های ناکافی از متون دینی به چالش کشیده شده و شبهات فراوانی را به جامعه القا می‌کند. خردورزی( Rationality ) به معنای تفکر و عمل بر اساس عقل و منطق و به معنی مرتب ساختن امور معلوم برای کشف امور مجهول است. این مفهوم شامل استفاده از عقل و استدلال برای درک مسائل، تصمیم‌گیری و حل مشکلات است. خردورزی عبارت است از اینکه فرد در تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهایش، به‌جای تکیه بر احساسات، ترس‌ها یا باورهای شخصی، از عقل و منطق خود استفاده کند. خردورزی در اسلام به معنای به‌کارگیری عقل، تدبیر در امور و درنهایت شناخت حق از باطل و عمل بر اساس بینش الهی است؛ بنابراین خردورزی و رفتار عقلانی یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی برای انسان است که او را از میان سایر موجودات عالم متمایز می‌سازد. خداوند نیز از بهترین بندگان، بندگانی را یاد کرده است که دائماً در حال تفکر و تدبر در دنیای پیرامون خود هستند: إِنَّ فِی خَلْقِ آلسَّمَوَتِ وَآلْأَرْضِ وَآخْتِلَفِ آلَّیْلِ وَآلنَّهَارِ لَأیَت لِّأُوْلِی آلْأَلْبَابِ(190 آل عمران) و قرآن کریم آن را به عنوان ابزاری برای درک حقایق، تشخیص مسیر هدایت و دوری از جهل و سفاهت می‌ستاید. لازم به ذکر است که خردورزی تنها به دانش نظری محدود نمی‌شود. بلکه ترکیبی از علم نافع و عمل صالح و تقوا است که انسان را به سمت تعادل و عدالت رهنمون می‌کند. پژوهش حاضر با این پیش‌فرض که قرآن کریم موارد متعدد خردورزی زنان را بیان و تمجید کرده و در این صفت بین زنان و مردان تفاوتی قائل نیست (جوادی آملی و مصطفی پور (1386)) درصدد پاسخ بدین سؤال است که تعقل و خردورزی زنان در قرآن چگونه مورد توجه قرار گرفته است؟ و در راستای پاسخ بدین سؤال تلاش می‌کند الگوی خردورزی زنان در قرآن کریم را به روش تحلیل مضمون طراحی و پیشنهاد کند. به همین منظور آیاتی از قرآن را که به اندیشیدن و حسابگری و مآل‌اندیشی زنان الگو و رفتارهای خردمندانه آنان دلالت می‌کند (همانند آیات مرتبط با عاقبت‌اندیشی همسر فرعون، رفتار سیاسی ملکه سبا، مسؤولیت اجتماعی دختران حضرت شعیب و ...) در چارچوب الگوی فوق مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد و به روش استقرایی در قرآن کریم سعی می‌کند به الگویی جامع دست پیدا کند.