جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مسئله علیت اساسی ترین اصل هر تفکری است، که بر سر تفسیر این مسئله و انواع آن در میان فیلسوفان و متکلمان اتفاق نظر نیست. حال در این میان مقایسه دیدگاه غزالی متکلم اشعری از مشرق زمین و لایب نیتس فیلسوف عقل گرا از مغرب زمین در مورد مسئله علیت و اقسام آن مورد نظر است. پژوهش حاضر به بررسی توصیفی و تحلیلی از نوع تطبیقی، با هدف دست یابی به شناخت بهتر این مسئله در پرتو مقایسه دو اندیشمند مزبور انجام گرفته است. نتایجی که از این پژوهش به دست آمده عبارت اند از: غزالی در رابطه علیت تنها از اقتران میان علت و معلول سخن گفته است و به جای عنصر ضرورت علی و معلولی فلاسفه عنصر شرطیت را مطرح می کند و لایب نیتس هم علیت را در قالب اصل جهت کافی، که یکی از اصول فلسفه اوست مطرح کرده است. غزالی از میان علل چهار گانه ارسطویی علت فاعلی و غایی را علت نامیده است و ازآن جایی که به فاعلیت مطلق خداوند در کل عالم اعتقاد دارد برتری را به علت فاعلی داده است، در مقابل لایب نیتس هم چنین دیدگاهی در این مسئله دارد، اما او برتری را به علت غایی داده است و علت فاعلی را علت طبیعی می داند. هر دو اندیشمند برای اینکه بتوانند وجود خداوند را به عنوان علت نخستین، در آثار خود نشان دهند، رابطه علی و معلولی در جهان مادی را نفی کردند، و در ادامه برای اینکه بتوانند پاسخی برای شبهات ایجاد شده از نفی علیت داشته باشند، غزالی نظریه کسب و لایب نیتس اصل هماهنگی پیشین بنیاد را ارائه داده اند .