جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

قرآن کریم هدف از بعثت انبیای الهی را اقامه قسط بیان نموده است؛ قسطی که برای مردم و به دست مردم محقق خواهد شد (سوره حدید آیه 25). برای تحقق این هدف، وجود ارتباط بین مردم با انبیاء الهی (پیشوایان) و ارتباط و همبستگی و هم جبهگی بین مردم، همچنین وجود مرزبندی با دشمنان، ضروری به نظر می‌رسد. از این ارتباط سه‌گانه در اندیشه سیاسی امام خامنه‌ای (مدظله العالی) به ولایت و انواع آن، تعبیر شده است. ایشان در مجموعه سخنرانی‌های خود که در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» به چاپ رسیده است؛ به ضرورت و اهمیت ولایت پرداخته و با تاکید بر اینکه ولایت، چیزی جدا از نبوت نیست، آن را در امتداد بحث نبوت و با ابتنا بر آیات اولیه سوره مبارکه ممتحنه، انواع ولایت را «ارتباط بین مومنان با ولی»، «ارتباط بین مومنان با یکدیگر» و «سلب پیوند بین مومنان با جبهه دشمنان (کفار، معاندین و مخالفین)»، تبیین نموده‌اند (حسینی‌ خامنه‌ای‌، 1400، ص‌439). بنابراین ارتباط عمیق و دائمی با ولی، ارتباط و پیوستگی و همبستگی بین مومنان و نفی ولایت طاغوت، سه نوع از ولایت هستند که به اعتقاد ایشان، برقراری این سه ولایت در بین مومنان، جامعه اسلامی را ایجاد می‌نماید (حسینی خامنه‌ای ،1400، ص 412-409). مفهوم ولایت، از جمله مفاهیم محرک، سازنده و نگهدارنده تفکر شیعه بوده است و می توان مدعی شد رمز ماندگاری شیعه در طول تاریخ تشیع، همین مفهوم است. در اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله العالی) ولایت مفهومی جذاب، کاربردی و فوق العاده ای دارد: «ولایت، معنای عجیبی است. اصل معنای ولایت، عبارت از نزدیک بودن دو چیز با یکدیگر است. فرض بفرمایید وقتی‌که دو ریسمان، محکم به هم تابیده می‌شوند و جدا کردن آنها از یکدیگر، به آسانی ممکن نیست، آن را در عربی ولایت می‌گویند. ولایت، یعنی اتّصال و ارتباط و قرب دو چیز به صورت مماس و مستحکم با یکدیگر. همه‌ معانی‌ای که برای ولایت در لغت ذکر شده است معنای محبّت، معنای قیومیت و بقیه‌ معانی، که هفت، هشت معنا در زبان عربی هست از این جهت است که در هرکدام از اینها، به نوعی این قرب و نزدیکی بین دو طرف ولایت وجود دارد.» (بیانات در جمع کارگزارهای نظام، 06/02/1376). همچنین در قرآن کریم دو عامل مهم نصرت فردی و اجتماعی به ترتیب الله و مردم هستند؛ در اندیشه سیاسی امام خامنه‌ای، مومنین مصداق بسیج هستند: «قرآن کریم میفرماید: «هوالذی أیّدک بنصره و بالمؤمنین(آیه 62 سوره انفال)»؛ ای پیامبر! خدای متعال تو را، هم به وسیله نصرت خودش و هم از طریق مؤمنین، مؤیّد قرار داد و کمک کرد. این خیل عظیم مؤمنینی که در این جا مورد اشاره آیه قرآن قرار گرفته‌اند، عبارت دیگری است از آن چه که امروز به نام «بسیج» در جامعه ما وجود دارد» (بیانات در دیدار جمعی از بسیجیان، 08/09/1374). از سویی دیگر با نگاهی عمیق به سیر تاریخی پس از بعثت رسول خاتم حضرت محمد( صلی الله علیه و آله وسلم) ، علل موفقیت یا شکست جبهه حق را می‌توان وجود یا عدم وجود همین سه نوع ولایت در سیر و سیره اولیاء و اوصیای الهی (علیهم السلام) و پس از آن در دوران غیبت ردیابی و اثبات کرد. پیروزی انقلاب اسلامی در ایران را می‌توان نمونه‌ای دیگر از تجلی حضور همین انواع ولایت در جهت تلاش برای تحقق هدف بعثت انبیاء الهی بر پایه همین سیر تاریخی و با استفاده از ظرفیت ولایتِ امام معصوم یا نایب ایشان، برشمرد؛ به طوری که اساسی ترین هدف جمهوری اسلامی ایران و انقلاب اسلامی را می‌توان در مقدمه سازی برای ظهور و بروز انواع ولایت در جامعه دانست؛ در این میان یکی از کسانی که در سپهر نظر و عرصه عمل تقید کامل و جامعی به مسئله ولایت داشته، شهید حاج قاسم سلیمانی بوده‌اند ایشان در بیانات و بویژه در وصیت نامه سیاسی و اجتماعی خود در رابطه با ولایت اشارات دقیقی دارند و ولایت را نسخه نجاتبخش امت اسلام می‌داند. در طول زندگی سیاسی و مبارزاتی سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی به عنوان مجاهدی برخاسته از تفکر انقلاب اسلامی و معتقد به ظرفیت‌های تمدن ساز مفهوم و مصداق ولایت به عنوان نسخه نجات‌بخش امت اسلام، مفهوم ولایت و انواع آن، توامان با مبارزات برای پیروزی انقلاب اسلامی، در دوران سرنوشت ساز دفاع مقدس، امنیت مرزهای جنوب شرق کشور، فرماندهی نیروی قدس و سامان‌دهیِ نهضت‌های آزادیبخش جهان اسلام و رفع فتنه داعش، متجلی گردیده است و رمز و راز موفقیت ایشان نیز در ظهور و بروز همین انواع ولایت بوده است به طوری که ایشان صاحب مکتب در اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله العالی) شده اند. نوآوری این پژوهش نگاه ویژه و بررسی مفهوم ولایت در اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله العالی) ، انواع ولایت و مراتب آن و تجلی آن در مکتب سلیمانی با بهره گیری از چهار دهه از زندگی شهید حاج قاسم سلیمانی برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی است. بنابراین هدف و مسئله اصلی این پژوهش شناسایی و تبیین شاخص‌های انواع سه‌گانه ولایت در مکتب شهید سلیمانی با بهره‌گیری از مفهوم ولایت در اندیشه حضرت امام خامنه‌ای (مدظله العالی) ،برای پاسخ دادن به این پرسش است که : « مفهوم ولایت در اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله العالی) چیست و تجلی آن در مکتب شهید سلیمانی چگونه بوده است؟»