جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

با درنگ در شاهنامه با گونه ای باور روبه رو می شویم که می توان آن را اندیشه های گنوسی نام نهاد. این نگرش گنوسی، تفکری است جهانی که در سده نخستین مسیحیت رواجی چشم گیر داشته است و در مصر، روم، اسکندریه، جنوب عراق و فرارودان گسترش یافته است و در ایران باید مانویان را نماینده این گروه پنداشت که آرای آنان در شاهنامه راه یافته است؛ چنان که ضحاک شاهنامه جنسیتی مادینه همچون آز مانویان می یابد و مارهای رسته بر دوش ضحاک نیز همان فرزندان مردمان اند (فرزندان اشقلون و پیسوس) که بنا بر اندیشه مانی اساس اهریمنی دارند و تن آنان دربردارنده آز است که در پیکره دو مار، بر دوش ضحاک نمایان می شوند و نمی توان جلوی رشد آن ها را گرفت. کیخسرو نیز چهره ای گنوسی وار دارد که در پی آشنایی با هوم پشمینه پوش، نه تنها پادشاهی؛ که جهان را رها می کند و در اثر مردن پیش از مرگ واقعی، آن گونه که مانویان معتقد بودند، زنده پیش یزدان می رود. لهراسب نیز به سرشت اهریمنی جهان آگاه است و از همین روی، نه تنها از پادشاهی؛ که از جهان کناره می گیرد و در آفرین خانه بلخ هیکل می بندد (مرگ عرفانی مانویان/ مردن پیش از مرگ) و مانند مار اموی مانوی، در مقابل خورشید نیایش می کند. اسکندر نیز پس از آشنایی با پزشک (گنوسیان بزرگ خود را پزشک می گفتند) روی به گیاه خواری می آورد و از زنان دوری می کند که این کنش ها، کردارهایی گنوسی (عرفانی) است.