جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ماشینی: این کتاب در حوزه حدیث و مطالعات کلامی شیعه قرار می‌گیرد. این کتاب شرحی بر کتاب «الغیبه» نعمانی است که تمرکز ویژه‌ای بر مهدی و غیبت امام دوازدهم (علیه السلام) دارد. نویسنده با نگاهی انتقادی به تحلیل اسناد احادیث مربوط به غیبت می‌پردازد و میزان ضعف یا اعتبار آنها را نشان می‌دهد و پیامدهای کلامی آنها، از جمله پیامدهای مربوط به طولانی شدن غیبت، اختلافات بین مسلمانان شیعه و علائم ظهور را توضیح می‌دهد. این اثر علمی و استدلالی است و ارزیابی زندگینامه‌ای را با تفسیر کلامی ترکیب می‌کند. این کتاب موضع خود نعمانی را در مورد اعتراضات کسانی که طول غیبت را انکار می‌کنند و تولد یا ادامه حیات امام را زیر سوال می‌برند، برجسته می‌کند. این کتاب متن عربی احادیث را با ترجمه‌های فارسی آنها ترکیب می‌کند و پس از آن توضیحات مفصل و تفسیر انتقادی ارائه می‌دهد. همچنین گاهی به منابع قدیمی‌تر مانند «تفسیر قمی»، «بحار الانوار» و نسخه‌های خطی اشاره می‌کند. نویسنده همچنین به تفسیر عبارات نمادین در روایات، مانند عبارت «چرخش فلک» می‌پردازد و آن را به اختلافات شیعه و ارتداد برخی از کسانی که از اعتقاد به مهدی منتظر دست کشیده‌اند، مرتبط می‌کند. او ادعای «مهدی صلح‌جو» را با توجه به متون مربوط به شمشیر و جنگیدن شرح می‌دهد. از جمله مباحث مطرح شده در کتاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: مقدمه مفسر، مقدمه نویسنده، فصل «حفظ سر آل محمد از مردم» شامل دوازده حدیث، فصل «تفسیر آیه «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً» شامل دو حدیث، فصل «امانت الهی امامت و جانشینی» شامل هفت حدیث و فصل «رابطه امامان با غیبت» که به توضیح احادیث مربوط به چرخش فلک، مدت غیبت و اختلافات شیعه اختصاص دارد.

چکیده ماشینی: این کتاب در حوزه حدیث و مطالعات کلامی شیعه قرار می‌گیرد. این کتاب شرحی بر کتاب «الغیبه» نعمانی است که تمرکز ویژه‌ای بر مهدی و غیبت امام دوازدهم (علیه السلام) دارد. نویسنده با نگاهی انتقادی به تحلیل اسناد احادیث مربوط به غیبت می‌پردازد و میزان ضعف یا اعتبار آنها را نشان می‌دهد و پیامدهای کلامی آنها، از جمله پیامدهای مربوط به طولانی شدن غیبت، اختلافات بین مسلمانان شیعه و علائم ظهور را توضیح می‌دهد. این اثر علمی و استدلالی است و ارزیابی زندگینامه‌ای را با تفسیر کلامی ترکیب می‌کند. این کتاب موضع خود نعمانی را در مورد اعتراضات کسانی که طول غیبت را انکار می‌کنند و تولد یا ادامه حیات امام را زیر سوال می‌برند، برجسته می‌کند. این کتاب متن عربی احادیث را با ترجمه‌های فارسی آنها ترکیب می‌کند و پس از آن توضیحات مفصل و تفسیر انتقادی ارائه می‌دهد. همچنین گاهی به منابع قدیمی‌تر مانند «تفسیر قمی»، «بحار الانوار» و نسخه‌های خطی اشاره می‌کند. نویسنده همچنین به تفسیر عبارات نمادین در روایات، مانند عبارت «چرخش فلک» می‌پردازد و آن را به اختلافات شیعه و ارتداد برخی از کسانی که از اعتقاد به مهدی منتظر دست کشیده‌اند، مرتبط می‌کند. او ادعای «مهدی صلح‌جو» را با توجه به متون مربوط به شمشیر و جنگیدن شرح می‌دهد. از جمله مباحث مطرح شده در کتاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: مقدمه مفسر، مقدمه نویسنده، فصل «حفظ سر آل محمد از مردم» شامل دوازده حدیث، فصل «تفسیر آیه «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً» شامل دو حدیث، فصل «امانت الهی امامت و جانشینی» شامل هفت حدیث و فصل «رابطه امامان با غیبت» که به توضیح احادیث مربوط به چرخش فلک، مدت غیبت و اختلافات شیعه اختصاص دارد.

این پژوهش به مطالعه‌ی تطبیقی دو کتاب مهم در باب غیبت امام دوازدهم (عج)، یعنی الغیبه نعمانی و الغیبه طوسی می‌پردازد. نخست، کتاب الغیبه نعمانی بررسی می‌شود که در قرن چهارم هجری و هم‌زمان با دوران غیبت صغری تألیف شد. نعمانی، شاگرد کلینی، در فضایی می‌زیست که مسئله‌ی غیبت هنوز به‌طور کامل در باور عمومی شیعیان تثبیت نشده بود و پرسش‌ها و تردیدهای بسیاری مطرح بود. او با گردآوری و تبویب مجموعه‌ای از روایات معتبر، کوشید زمینه‌های اعتقادی پذیرش غیبت را تقویت کند و با تأکید بر بُعد حدیثی، به نیازهای فکری جامعه‌ی شیعه در آن زمان پاسخ دهد. در مقابل، کتاب الغیبه شیخ طوسی در قرن پنجم هجری و پس از استقرار باور به غیبت در میان شیعیان نوشته شد. طوسی در شرایطی این اثر را پدید آورد که چالش‌های تازه‌ای از سوی متکلمان اهل سنت و برخی گرایش‌های درون‌شیعی بروز یافته بود. او علاوه بر نقل روایات، تحلیل‌های کلامی و استدلال‌های عقلی را نیز به کار گرفت تا از آموزه‌ی غیبت دفاع کند و آن را به‌صورت نظام‌مندتری تبیین نماید. بررسی تطبیقی این دو اثر نشان می‌دهد که تفاوت‌های زمانی، اجتماعی و روشی نویسندگان بر شیوه‌ی چینش و تبویب روایات، سنخ و نوع احادیث مورد استفاده، منابع رجالی و حدیثی و نیز روش‌های ارزیابی یا جمع میان اخبار متعارض تأثیر مستقیم گذاشته است. یافته‌ها در پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به سبک کتاب‌خانه‌ای با تمرکز بر سه محور اصلی حدیث‌گزینی، ساختاردهی به حدیث، و تبیین و ارزیابی حدیث به این نتیجه دست می‌یابد که هر یک از این دو مؤلف با رویکردی خاص به مسئله‌ی غیبت پرداخته و تفاوت‌های به‌دست‌آمده بر محتوای کلامی و اعتقادی آثارشان تأثیر نهاده است و در واقع این دو اثر در دو مقطع تاریخی مکمل یکدیگر بوده‌اند.