جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پژوهش حاضر متمرکز است بر دو گذرگاه عرفانی در دو سنت عظیم شرقی با فاصله‌‌ای حدود 15 قرن، که هر یک دارای گستردگی نظری و تجربی قابل‌توجهی‌اند و به‌نوعی در تاریخ اندیشه و ساختار زندگی انسانی در جهان تأثیرگذار بوده‌اند: 1) عرفان دائویی در خاور دور (چین/ شرق چین)، با محوریت لائوزه و جوانگ‌زه (قرن 6 تا 3 قبل از میلاد). 2) عرفان کومشی (عرفان ایرانی-اسلامی خطه‌ی خراسان) در خاور میانه (ایران)، با تمرکز بر بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی (قرن 8 تا 11 میلادی). این عارفان آغازگر جریانات عرفانی مذکور هستند و این پژوهش درصدد تحلیل تطبیقی جریان‌شناسی تجربه، سلوک و بیان عرفانیِ این دو سنت در نقطه‌ی پیدایش و شکل‌گیری آن‌ها، در یک بازه‌ی زمانی تقریباً دویست‌ساله است. تحلیل بر پایه‌ی بررسی تحولات درونی هر سنت و سپس مقایسه‌ی تطبیقی میان دو سنت صورت خواهد‌گرفت. چیزی که این دو سنت را به‌طور خاص شایسته‌ی مطالعه‌ی تطبیقی می‌سازد، نه صرفاً سابقه‌ی تاریخی یا جذابیت متنی آن‌ها، بلکه ساختار خاص تجربه‌ عرفانی و سلوک آنهاست که خود حاصل برخورد سنت‌های غنی آن روزگار است. محورهای تحلیل در بستر این دو جریان عرفانی، مفاهیمی مانند سلوک و تجربه به‌گونه‌ای خاص پدیدار می‌شوند، با این حال در لایه‌های عمیق‌تر می‌توانند حامل دغدغه‌هایی مشترک و الگوهایی کاربردی باشند. سلوک، فرایند تدریجی و پویای تحول انسانی چه در درون و چه در بیرون (ذهن و عین) و حرکت به‌سوی حقیقتی بی‌نام است و تجربه‌ی عرفانی، به‌عنوان نقطه‌ی اوج این حرکت در قالب زوال نفس، فهم، شهود، خلسه یا اتحاد، بنیاد هستی‌شناختی و معرفتی عرفان را تشکیل می‌دهند که حاصل آن رفتار و گفتار این عارفان است. این دو سنت در سه محور اصلی بر اساس چهار شخصیت مذکور مقایسه و تحلیل خواهند‌شد: 1) تجربه عرفانی (سرشت و چیستی) 2) طرق نیل به آن تجربه (سلوک نظری و سلوک عملی) 3) بیان تجربه ابتدا مقایسه‌ای درون هر سنت بین دو عارف شکل می‌گیرد و مبانی عرفانی لائوزه - جوانگ‌زه و بایزید - خرقانی در این سه محور بررسی خواهد‌شد. سپس اشتراکات و افتراقات آن‌ها تحلیل شده و به تغییراتی که در این مسیر صورت گرفته پرداخته‌می‌شود، زیرا با همه‌ی اشتراکات درون‌سنتی، باز هم تفاوت‌های معناداری به چشم می‌خورد که ضمن گشودن افق‌های متفاوت، امکان مقایسه‌ی دقیق‌تری را فراهم می‌آورند. در انتها، به مطالعه‌ی تطبیقی این دو مسیر و تحولات و همسانی‌ها و ناهمسانی‌ها پرداخته خواهد‌شد و در پی یافتن فهمی نو و الگویی تازه از مقایسه این دو گذرگاه، کار پایان می‌یابد. مسیر بحث این‌گونه است که تجربه‌ی عرفانی چیست و برای هر یک از این عارفان و جریان‌ها چه معنا و ماهیتی دارد. به عبارت دیگر، عارف چه چیزی را تجربه می‌کند و متعلق این تجربه چیست و سوژه و ابژه چه فاصله‌ای از هم دارند. سپس چگونگی سلوک برای رسیدن به این تجربه در ذهن و در عمل به همراه نتایج و اهداف آن تحلیل می‌شود که خود شامل سلوک نظری و عملی است. در سلوک نظری، جریان ذهنی عارف با محوریت مبانی هستی‌شناسانه و متافیزیکی بررسی می‌شود؛ اینکه ما با مفاهیمی نسبی یا مطلق مواجهیم و هر عارف و جریان عرفانی بر چه محورهایی تأکید دارند. در سلوک عملی، غایت، مقصد و روش‌های رسیدن به این تجربه و در انتها چگونگی بیان این تجربه‌ی عرفانی تحلیل خواهد‌شد.