جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

انسان موجودی است دارای اختیار و مسئله آزادی و اختیار انسان با مسئولیت و رسالت انسان ارتباطی کاملا مرتبط به هم داردتا آنجا که در قران ،سوره انسان ، از اختیار و آزادی ورسالت و مسئولیت انسان سخن گفته شده: انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا ( انسان آیه 3) بنابراین، انسان یک موجود مجبور در مقابل دستگاه و خالق خلقت نیست و خالق خلقت، اورا به صورت یک موجود آزاد آفریده است، به صورت یک موجود مسئول که رسالتی به عهده دارد. تا آنجا که قران درباره انسان، تعبیر خلیفه الله را بیان کرده است ، انی جاعل فی الارض خلیفه ( بقره ایه30) . آن گاه که فرشتگان به اعتراض برخاستند خداوند فرمود : من چیزی میدانم که شما نمیدانید. انی اعلم مالاتعلمون ( بقره 30) و در ادامه هم میفرماید: و علم ادم الاسماء کلها(31 بقره) تمام اسما را دانستن ( اسم یک چیزیعنی کلید شناختن آن چیز ) کلید شناختن همه چیز را به او تعلیم کردیم. به گونه ای خداوند میخواهد انسان را اینگونه مورد خطاب قرار دهد که : من خدا که خلاقم، قسمتی از خلاقیتم را به تو تفویص کردم و به عهده تو گذاشتم تو مظهر خلاقیت و فعالیت منی( مطهری ، انسان شناسی ص 54 و 55) حال این انسان ،که در احسن تقویم)تین 4 )توسط احسن الخالقین آفریده شده وبرای او احسن ماوی را می خواهددر بسیاری از آیات،انسان را مورد خطاب قرار داده و او را از اسفل عمل و اضل عمل می ترساند و خوف قران در این است که انسانی که با عمل صحیحش می تواند در اعلی علیین قرار گیرد وافضل حالات را داشته باشد عملش به اخسر عمل تبدیل شود .حال در این فرایند، عمل و فعالیت و خلاقیت که بر اصل اراده و اختیار و آزادی صورت میپذیرد و از طرف دیگر هم باید با این همه سرمایه، به مقام عبودیت و بندگی برسد، غالبا این انسان بر اثر عواملی دچار خسران و زیانکاری میگردد. تا آنجا که قران نیز در سوره کهف در ایه 103 و104 مبحثی را باب زیانکارترین انسان باز میکند و این پرسش را مطرح میکند : قُلْ هَلَ نُنَبِّئُکُم بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمَلاً الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیَوهِ الدُّنْیَا وَهُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ بگو: آیا شما را خبر دهم که زیانکارترین مردم کیست؟ آنان که در زندگی دنیا تلاششان گم و نابود می‌ شود، در حالی که می ‌پندارند (همچنان) کار شایسته و نیک میکنند . خداوندهمه انسانها را در خسران می داند مگر کسانی که ایمان و عمل صالح داشته باشند (عصر2و3) خسران اصطلاحی قرانی و حدیثی است که در مورد نقصان در مال ،جان و دین به کار رفته است. مصدر خسران از ریشه خ س ر است و به معنای نقصان ، هلاکت، زیان وگمراهی است ، خسران و کلمات هم ریشه آن 65 مرتبه و در 60 آیه به اشکال صرفی گوناگون به کاررفته است. آنچه در کاربرد قران خسران بارز است پیوند آن با مفهوم کفر و مفاهیم هم سنخ آن است و هر چه انسان در کفر غرق شود خسران وی افزون تر میگردد و از حیث عمل ، در شمار زیانکارترین انسان ها ( اخسرین اعمالا) قرار میگیرند. و این خسران، همان خسران حقیقی است که قران از آن به خسران المبین تعبیر کرده است.(زمر15) و بر این اساس قران کریم شرط خروج انسان از دایره خسران را پیوستن به اهل ایمان و انجام دادن عمل صالح و توصیه یکدیگر به حق و صبر بر اطاعت خداوند دانسته است. ( عصر3) مکارم شیرازی زیان بیشتر این افراد را چنین تشریح میکند که ، نه تنها از کوشش های خود نتیجه نگرفته اند بلکه از زیانی که به آنها رسیده نیز عبرت نمیگیرند و این اشتباه را بارها تکرار میکنند(مکارم شیرازی،تفسیر نمونه،1374ش ،ج12،ص560 )مصادیق متعددی برای آیه 103 و 104 سوره کهف ذکر شده است :در روایتی از امام باقر(ع) است که: عالمان و راهبان مسیحی پیروان هوای نفس و اهل بدعت از مصادیق این آیه شمرده شده اند. ( قمی ، 1404،ج 2 ،ص 46) در روایتی دیگر از امام علی ( ع) آمده است که اهل کتابی که کفر ورزیده اند و در دینشان بدعت ایجاد کرده اند از مصادیق این آیه اند و امام در انتها خاطر نشان کرده اندکه بعید نیست خوارج نیز از مصادیق این آیه باشند. ( عیاشی ، 1380 ، ج 2 ص352) . و یا افرادی که از روی دشمنی امامت و فضل امامان شیعه را انکار میکنند( نعمانی ، الغیبه، ص 29) . اینک که به بیان اهمیت و ضرورت این مسئله پرداختیم خاطر نشان میسازیم که در پژوهش حاضر سعی میشود ضمن تبیین مفهوم خسران در عمل وگونه شناسی آن در قران و بررسی اینکه چه عواملی باعث ابتلا شدن انسان به اخسرین اعمال میشود و همچنین چگونه میتوان مصادیق آیات 103 و104 سوره کهف ( اخسرین اعمالا) و راه های برون رفت از مصادیق آیات را شناسایی کرده و با توجه به آیات و روایات تفسیری شیعه به تحقیق و تفحص بپردازیم.