جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در قرون اولیة پيدايش اسلام، مباحث و موضوعات علوم‌قرآن، به طور مستقلّ مطالعه و بررسى نشده و وضع مستقلّى پيدا نكرده است. به تدریج و با گسترش اسلام و آمیخته شدن مردم دیگر ملل با اعراب و توجه آنان به قرآن، نیاز به طرح مباحث علوم‌قرآن بیش از پیش احساس ‌شد. در قرن دوم در کنار موضوعاتی چون نزول قرآن و لغت‌شناسی توجه اندیشمندان علوم‌قرآن به مباحثی چون اعراب‌القرآن و ناسخ و منسوخ جلب شد و کتبی با این عناوین تألیف کردند. در قرن سوم در کنار دیگر مباحث، مباحثی چون محکم و متشابه، اعجاز و بلاغت کتب زیادی نگاشته شد؛ زیرا تشتت آراء فکری در این قرن شروع شد با این وجود، واژه علوم‌قرآن از قرن اول به چشم می‌خورد و در قرن سوم کتبی با این موضوعات نوشته شده است. در قرن چهارم، اصطلاح علوم‌قرآن رايج و شايع شد. شهرهایی چون بغداد، بصره و قرطبه و جو حاکم در این زمان و عواملی دیگر تأثیر به‌سزایی در نگارش این کتب داشته است.قرن پنجم، قرن نگارش موضوعات علوم‌قرآن به طور گسترده است که از این قرن به بعد در اهم مباحث علوم‌قرآن تألیف داریم.در قرن ششم، چندین مقدمه تفسير در مباحث قرآن نگاشته شد که این کتب می‌رساند در این قرن بیشتر علما مباحث علوم‌قرآن را مقدمه تفسیر می‌دانستند. قرن هفتم، قرن ساماندهی موضوعات علوم‌قرآن بود.قرن هشتم تا دهم، قرن گسترش و انسجام مباحث علوم‌قرآن با رشد فزاینده است.در قرن 11 بايد از حركتى نو ظهور و كارآمد در مباحث علوم‌قرآن يعنى نگارش فهرست‌ها و واژه‌ياب‏هاى قرآنى یاد کنیم.پس از آن تا پايان قرن13 هجرى اقدامى جدى و مؤثر در علوم‌قرآن پديد نيامد، اما در قرن 14 و عصر حاضر حرکت‌های بزرگی، در تأليف مباحث علوم‌قرآن، چه در تك‏نگاری‌ها و چه در مجموعه‏ها، به پا شدکه در این پژوهش هر کدام از این مقاطع تاریخی و روند تحولات آن به تفصیل مورد بررسی و تحلیل قرار خواهد گرفت.