جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

. مقدمه امام علی بن موسی الرضا در یازدهم شوال 148در مدینه چشم به جهان گشود ایشان در سن 35 سالگی پس از شهادت امام کاظم (ع) عهده دار امامت شیعه شد و از سال 183 تا سال 203 هجری که به شهادت رسیدند شیعیان از امامت ایشان برخوردار بودند. دوران امامتشان تقریبا 20 سال بود که از این مدت 17 سال را در مدینه و 3 سال آخر در خراسان سپری شد . امام با هارون ,امین ومامون عباسی معاصر بودند که بیشترین دوران مربوط به خلافت هارون بوده است ٍ.امام رضا در ابتدای امامت خویش با فرقه واقفیه (فرقه ای که در امامت امام کاظم توقف کرده بودند) مواجه شدند که امام بالاخره توانست با مناظرات آنها را محکوم کند. دوران خلافت هارون دوران خفقان شدید و کاملاً نظامی و دیکتاتوری بوده است که زندگی یک گروه عقیدتی مخالف مانند علویان در آن شرایط بسیار سخت بوده شیعیان خصوصاً شخص امام کاظم به شدت کنترل می شدند که منجر به دستگیری امام و در نهایت به شهادت ایشان انجامید و این سخت گیری ها پس از شهادت امام کاظم به شیعیان ادامه داشت . پس از مرگ هارون و به خلافت رسیدن امین و کارشکنی او برای برهم زدن ولایتعهدی مامون که منجر به درگیری هایی بین امین و مامون شد که این درگیریها 5 سال به طول انجامید. این مدت فرصت خوبی را برای امام برای تبلیغ دین فراهم آورد و در این دوران امام به مناظرات علمی می پرداختند که به این منظور حتی سفرهایی به بصره و کوفه که در آن زمان پایگاه مخالفان و معاندان اهل بیت بود داشتند و در آنجا به برپایی مباحث علمی می پرداختند و شیعه و سنی از دریای بیکران علم آن حضرت بهره می بردند . 2. بیان مسأله ولایتعهدی امام رضا مهمترین رویداد زندگی امام رضا (ع) نزد شیعه است . پذیرش ولایتعهدی مامون از طرف امام رضا یکی از مسائل بحث برانگیز و چالشی در تاریخ اسلام است . با به خلافت رسیدن مامون پس از به قتل رساندن برادرش امین اهل سنت که اکثریت جامعه را تشکیل می دادند خلافت مامون را زیر سوال بردند واز طرفی بنی عباس می دیدند مامون که زاده مادری ایرانی است به پایگاه خلافت در بغداد آسیب زده است .وآنها نیز از مامون رویگرداندند در همین زمان علویان انقلابی وناراضی نیزبه فرماندهی ابوالسرایا دست به قیام وشورش علیه دستگاه خلافت زدند . مامون پس از تلاش فراوان بالاخره توانست بر شورش علویان غلبه کند وبه نوعی اوضاع را آرام کند حال برای تثبیت خلافت خود نیاز داشت از طرف امام رضا که احساس خطر می کرد نیز آسوده خاطر شود به همین منظور با حیله و احترام و اکرام و دادن حق ولایتعهدی امام را از مدینه به مرو فراخواند . امام در سال 200 یا 201 مجبور به ترک مدینه شد و به سوی مرو حرکت کرد به دستور مامون امام رضا را از شهرهای سنی نشین عبور دادند و در این سیر امام به ارائه احادیث و مطالب می پرداختند که یکی از مهمترین آنها بیان حدیث سلسله الذهب بود . وقتی امام به مرو رسیدند مامون ابتدا به ایشان پیشنهاد خلافت دادند که امام نپذیرفت و حتی مشروعیت خلافت مامون را زیر سوال برد و همچنین امام می دانست این پیشنهاد از روی اعتقاد نیست چرا که مامون برای رسیدن به آن حتی از حتی از قتل برادرش دریغ نکرده بود و مامون که دید امام از پذیرفتن این پیشنهاد سر باز میزند مسئله ولایتعهدی را مطرح کرد که امام در جواب فرمود کسی را ولیعهد میکنند که از حاکم اصلی سالها کوچکتر باشد در حالیکه من سالها از تو بزرگتر هستم مامون به امام گفت اگر نپذیرید از روش دیگری استفاده میکنم و به نوعی امام را تهدید جانی کرد و امام ناچار با شرط اینکه در هیچ امر حکومتی دخالت نداشته باشد و کسی را عزل و نصب نکند پذیرفت . مامون با این کار به دنبال مشروعیت بخشیدن به خلافت خود بود چرا که خلافت او به دلایلی که ذکر شد پذیرفته نشده بود و او با چالش های متعددی روبه رو بود .او مراسمی ترتیب داد و ولایتعهدی امام را جشن گرفت و دستور داد تا خطبه ها را به نام امام بخوانند و به نام ایشان سکه ضرب کرد . مطابق با ‌آنچه در کتب معتبر آمده امام رضا از بی نتیجه بودن ولایتعهدی خود خبر داده است و همچنین این تصمیم مامون مخالفانی داشت که از جمله آن افراد حاکم بصره اسماعیل بن جعفر سلیمان بود که از بیعت با امام سر باز زد و همچنین افرادی چون علی بن عمران و ابو یونس از دیگر مخالفان بودند . مامون بر این باور بود که با این انتصاب می تواند تند روی ها وحرمت شکنی های پدرش نسبت به اهل بیت را از اذهان پاک کند و همچنین میخواست با زیرکی جایگاه رفیع امامت شیعه را لکه دار کند .او گمان میکرد قداست امام رضا به خاطر زندگی زاهدانه ایشان در مدینه است و اگر امام در مقام حکومتی قرار گیرد زهد و تقوا را از دست می دهد ،در این صورت او می تواند جایگاه امام را در نگاه شیعیان تخریب کند البته امام که از مقاصد شوم مامون مطلع بود پس از پذیرفتن ولایتعهدی مامون با امتناع از سکونت در قصر، خودداری از تجملات، هم صحبتی و هم سفرگی با فقرا و از همه مهمتر با شروطی که تعیین کردند مامون را در رسیدن به اهدافش ناکام گذاشتند . امام رضا علیه‌السلام بعد از ولایتعهدی نه تنها با حکومت و مأمون همکاری نمی‌کرد بلکه در هر فرصتی به نقد عملکرد مأمون و فضل بن سهل می‌پرداخت. آن حضرت از ابراز شدیدترین انتقادها به مأمون و وزیرش ابایی نداشت . امام با پذیرفتن خلافت، مشروعیت حکومت مامون را زیر سؤال برد همچنین زمینه را طوری چید که مأمون را رویاروی این حقیقت قرار دهد. امام(ع) فرمود: می خواهم کاری کنم که مردم نگویند علی بن موسی به دنیا جسبیده، بلکه این دنیاست که از پی او روان شد. با این شگرد به مامون فهماند که نیرنگش موفقیت آمیز نبوده است. امام (ع) در هر فرصتی تاکید می کرد که به اجبار و با تهدید به قتل، ولایتعهدی را پذیرفته است، نه تنها با گفتار که رفتارش نیز در تمام طول مدت ولایتعهدی از عدم رضایت و مجبور بودنش حکایت می کرد. عدم دخالت در امور سیاسی کشور و چشم پوشی از مطلق اختیارات ولایتعهدی به وسیله امام رضا(ع) ، نقشه مأمون را با مشکلات