جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مبحث انسان اقتصادی از موضوعاتی است که بخشی از متون اقتصادی را به خود ویژه ساخته است. منظور از انسان اقتصادی، ابعادی از رفتار ها و روحیات انسان است که در حیطه مطالعه اقتصاددان قرار دارد. آنچه نظام سرمایه داری به عنوان انسان اقتصادی معرفی نمود در حدود سه قرن از حیات بشری به آزمون نهاده شد و در کنار آثار مثبت به جای مانده مشکلات فراوانی را نیز ایجاد کرده است (ایروانی،جواد، 1391). یکی از ویژگی های مهم انسان اقتصادی عقلانیت با رویکردی ابزاری است که بر اساس آن انسان زمانی عقلانی رفتار می کنند که ابزار های لازم را برای دستیابی به اهداف خود به کار گیرد. برخی نظریه پردازان مانند ارسطو، رفتار عقلانی انسان را تنها عامل در تصمیم گیری اقتصادی آنها که تعیین کننده مبانی تحلیل های اقتصادی باشد نمی دانند، بلکه بر نقش ملاحظات در این تصمیم گیری تاکید می کنند؛ اما برخی دیگر چون پیروان جونز یا والراس اعتقاد دارند که انسان میخواهد حداکثر مقدار ممکن را از هر مبادله ای کسب نماید و به اخلاقی بودن یا نبودن شیوه کسب آن توجهی ندارند (منظور، سعیدی، مقصودی، 1393). پیشینه تاریخی الگوی انسان اقتصادی غرب را باید در مکتب سوداگری یا مرکانتیلیسم (Mercantilism) اوایل قرن 15 تا اواسط قرن 18 میلادی جستجو کرد. سپس با پیدایش مکتب فیزیوکرات ها و لیبرالیسم اقتصادی و طرح الگوی "نظام طبیعی" به عنوان یکی از عناصر این نظام، میل به سود جویی مادی، یگانه محرک دائم انسان ها به سوی بهترین وضع ممکن معرفی می شود (هادوی نیا، اصغر،1397) لیبرالیسم، به معنی آزادی‌خواهی با قوانین خاص، به آرایه وسیعی از ایده‌ها و نظریه‌های مرتبط با دولت گفته می‌شود که آزادی فردی را مهم‌ترین هدف سیاسی می‌داند. اصول بنیادی لیبرالیسم شامل آزادی‌های فردی، حاکمیت قانون، دولت محدود، دموکراسی و حقوق بشر می باشد. این مکتب در دوران روشنگری در اروپا شکل گرفت و در طول تاریخ به اشکال مختلف تکامل یافته است. متفکرانی مانند جان لاک، جان استوارت میل و آدام اسمیت از جمله بنیان گذاران این مکتب فکری هستند. لیبرالیسم به نفع افراد ثروتمند و قدرتمند است و به حقوق اقلیت‌ها توجه کافی نمی‌کند همچنین عدم مداخله دولت می‌تواند به نابرابری اقتصادی و اجتماعی منجر شود (اسلامی، هاشم،1382). در دنیای امروز نیز، ارتباط بین اقتصاد و ارزش‌های دینی به ویژه در مفهوم لیبرالیسم و اسلام از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از یک سو، لیبرالیسم با تأکید بر آزادی فردی و اقتصاد بازار، مبانی اختصاصی برای ارتقاء انسان اقتصادی فراهم می‌کند؛ از سوی دیگر، آیات قرآن به عنوان منبع اصیل اسلامی، مفاهیمی اخلاقی و اقتصادی را تبیین می‌کند. برخی از این مفاهیم با مبانی انسان‌شناسی اقتصادی در مکتب لیبرالیسم همخوانی دارد و برخی دیگر در تضاد با آن است. آیات قرآن تصویری پیچیده‌تر و جامع‌تر از انسان اقتصادی ارائه می‌دهد؛ در قرآن، انسان موجودی مسئول در برابر خداوند و متعهد به اخلاق است؛ سود و منفعت فقط به مادیات محدود نمی‌شود، بلکه شامل سعادت اخروی و رضایت خداوند نیز می‌شود. همچنین تعهد به عدالت اجتماعی و کمک به نیازمندان را نیز از وظایف انسان اقتصادی می‌داند. در این پژوهش با عنوان ارزیابی انسان اقتصادی در مکتب لیبرالیسم با محوریت آیات قرآن کریم، به تضاد ها و تطابق ‌های احتمالی انسان شناسی اقتصادی اصول مکتب لیبرالیسم در منابع اقتصاد دان های غربی و انسان شناسی اقتصادی اصول دینی با محوریت قرآن پرداخته می شود. برخی اقتصاددانان معتقدند که مبانی اقتصادی مکتب لیبرالیسم با ارزش ‌ها و اصول قرآنی قابل تطابق هستند، در حالی که دیدگاه ‌های متعارض نیز وجود دارند (ایروانی، جواد،1391) مجموعه آیاتی که به بیان رفتار های اقتصادی انسان در گستره تولید، توزیع و مصرف پرداخته اند را می توان در نگاه مکتب لیبرالیسم مورد بررسی قرار داد. به این صورت که ابتدا منطق تحلیل رفتارهای انسان اقتصادی در مکتب لیبرالیسم معرفی می شود؛ سپس با تکیه بر آیه های قرآنی و تفاسیر آن، رفتار انسان اقتصادی لیبرالیسم مورد بررسی قرار گرفته و مطابق با منطق تحلیلی ارائه شده، بازخوانی می گردد. درباره عنوان این پژوهش باید به این نکته اشاره شود که اگرچه نکته های تفسیری آن در کتب تفسیری وجود دارد اما اینکه به طور یکپارچه به آن پرداخته شود و درصدد تحلیل آن برآید، از ویژگی های خاص این تحقیق می باشد. ارزیابی انسان اقتصادی در مکتب لیبرالیسم با محوریت آیات قرآن کریم به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که دیدگاه اقتصاد دانان مکتب لیبرالیسم در مورد انسان اقتصادی چه تفاوت‌ ها و شباهت هایی با دیدگاه قرآن درباره انسان شناسی اقتصادی دارد و این تفاوت ‌ها و شباهت ها چه پیامد هایی برای نحوه فعالیت اقتصادی انسان دارند؟ با بررسی انسان اقتصادی در مکتب لیبرالیسم با محوریت آیات قرآن کریم می‌توان به درک عمیق‌تر و جامع‌تر از آموزه‌های اقتصادی اسلام دست یافت. ارائه الگوی اقتصادی اسلامی با واکاوی تناقضات و همسانی ‌های انسان اقتصادی در لیبرالیسم و اسلام، می‌توان به ارائه الگوی اقتصادی اسلامی که متناسب با نیاز ها و شرایط جامعه امروز باشد، کمک کرد. بررسی این موضوع می‌تواند به پاسخ به شبهات اقتصادی موجود در جامعه، به‌ویژه در مورد تناقض ظاهری برخی آموزه ‌های اقتصادی اسلام با نظام ‌های اقتصادی رایج در دنیا، کمک کند.

این پژوهش درباره شبهات مستشرقان در حوزه تحریف قرآن و پاسخ آن‌ها است. از آنجایی که رسالت هر پیامبری به معجزه او بستگی دارد و رسالت پیامبر ∝ با حقانیت قرآن گره خورده است از اینرو ادعا یا احتمال راهیافت تحریف اعتبار و حجیت قرآن را زیر سؤال می‌برد لذا نوشته حاضر با هدف دفاع از کیان و اعتبار قرآن و پاسخ به شبهات مغرضان تألیف شده است. گلدزیهر، نولدکه و بلاشر از جمله مستشرقانی هستند که قائل به تحریف قرآن هستند. شبهات مستشرقین قائل به تحریف به طور عمده بر این مبنا استوار است که قرآن در زمان پیامبر∝ جمع‌آوری و تدوین نشده بود و برای مبنای خود به روایت جمع قرآن تمسک کرده‌اند. مستشرقین با توجه به این مبنا شبهاتی از قبیل تحریف قرآن توسط عثمان، عدم ثبت و ضبط آیات مکی، افزایش دو آیه توسط ابوبکر، حذف سوره های «حفد» و «خلع»، «نورین» و «ولایت» و غیره را مطرح کرده‌اند. در این پایان‌نامه علاوه بر پاسخ به هر شبهه به صورت جداگانه مبنای مستشرقان مورد نقد قرار گرفته و به این نتیجه رسیده است که قرآن در زمان پیامبر∝ جمع‌آوری و تدوین شده است و لذا مبنای مستشرقان قائل به تحریف درست نبوده و شبهات آن‌ها بی‌اساس است. بنابراین قرآن تنها کتاب آسمانی و یگانه منبع معارف الهی تحریف نشده نزد مسلمانان است. این پژوهش شامل چهار فصل است: فصل اول شامل کلیات، فصل دوم شامل مباحث تحریف و در فصل سوم در دو بخش به بررسی شبهات مستشرقان و پاسخ‌های آن‌ها پرداخته شده است و در نهایت فصل چهارم به نتیجه‌گیری بحث پرداخته شده است. منابع مورد استفاده در این رساله به تناسب بحث منابع تاریخی، روایی و تفسیری، کلامی بوده‌اند. که در قسمت نقل شبهات از منابع تاریخی و در قسمت پاسخ از منافع روایی، تفسیری وکلامی استفاده شده است.