جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کندی با تأثیر از روایت کوتاه‌تر الهیات منسوب به ارسطو (اثولوجیا) و آموزه‌های کلامی معتزلی سعی بر آن داشته تا بتواند میان نظریه صدور و خلق از عدم جمع کند. او با توجه به تفکیکی که میان الف) فاعل حق تام اول و فاعل‌های بالمجاز و ب) فعل و عمل می‌گذارد سعی بر این دارد تا بتواند نحوه پیدایی موجودات را توضیح دهد. در دیدگاه کندی فاعل حق تام اول به نحو تأییس الأیسات من لیس فاعلیت می‌کند و موجودات دیگر که همان فاعل‌های بالمجاز هستند از همدیگر به وجود می‌آیند. او اضافه می‌کند که تأییس الأیسات من لیس فعل فاعل حق تام اول است و فاعل‌های بالمجاز نسبت به یکدیگر عمل دارند. می‌توان گفت که کندی با این سازوکار تا حدی توانسته است میان نظریه صدور و خلق از عدم جمع کند. اسحاق اسرائیلی با تأثیر از روایت طولانی‌تر الهیات منسوب به ارسطو و آموزه‌های دینی یهود معتقد است که خداوند به نحو خلق از عدم دو جوهر بسیط (ماده و صورت اولیه)‌ را به وجود می‌آورد. درباره او می‌توان گفت که وی تحت تأثیر کندی برای خداوند به واسطه قدرت و اراده‌ای که دارد، قائل به فعل و تأثیر است. این فعل است که نمود آن در قدرت و اراده خداوند ظهور می‌یابد و دو جوهر بسیط از آن به وجود می‌آید. این همان سخنی است که کندی درباره فاعل حق اول تام مطرح می‌کند که او نیز فعل دارد و فعل او به نحو خلق از عدم است که همان عقل اول است. در فلسفه اسحاق سخن چندانی درباره عمل دیده نمی‌شود، اما اگر فلسفه او را ذیل فلسفه کندی تفسیر کنیم، می‌توان گفت که فاعل‌های دیگر (عقل، نفس و فلک) چون عمل دارند، به نحو صدوری پدید می‌آیند. با توجه به آنچه گفته شد می‌توان گفت که مسئله اصلی این رساله جمع نظریه صدور و خلق از عدم در دیدگاه کندی و اسحاق اسرائیلی است. روش جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و روش تحلیل داده‌ها توصیفی ـ تحلیلی خواهد بود. نتیجه اجمالی که رساله بدان رسیده این است که در فلسفه کندی با پُر رنگ کردن تفکیک میان دو گونه از فاعل و تفاوت فعل و عمل می‌توان الگویی را پیشنهاد داد که در آن نظریه خلق از عدم و صدور با هم جمع شود. در فلسفه اسحاق اسرائیلی با توجه به منابعی که از او در دسترس است و منابعی که وی از آن‌ها تأثیر گرفته به ویژه فلسفه کندی، می‌توان تفسیری ارائه داد که در آن همچون کندی نظریه صدور و خلق از عدم با هم جمع شوند.