جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آیت‌الله مکارم شیرازی دو تفسیر دارد. یکی تفسیر ترتیبی یا زمانی به نام «الأمثل فی تفسیر کلام الله المنزل» است که در اصل به زبان فارسی با عنوان «تفسیر نمونه» منتشر شده است. دیگری تفسیر موضوعی به نام «نفحات القرآن» است که در بیش از ده جلد منتشر شده است. این تفسیر که در ابتدا به زبان فارسی با عنوان «پیام قرآن» منتشر شده است، مسائل اعتقادی و معارف دینی را در حوزه عقاید، از توحید تا معاد، از طریق تفسیر آیات مقدس پوشش می‌دهد. شیخ مکارم شیرازی در ابتدای تفسیر موضوعی خود، قواعد استفاده از تفسیر موضوعی و تعریف آن را مورد بحث قرار می‌دهد. هدف تفسیر موضوعی روشن است: این تفسیر، وقایع و حقایق مربوط به یک موضوع خاص را جمع‌آوری کرده و آنها را به گونه‌ای مرتب می‌کند که دیدگاه قرآن را در مورد آن موضوع و ابعاد آن آشکار سازد. شیخ مکارم شیرازی تمام آیات ذکر شده در هر موضوع را جمع‌آوری کرده و در ابتدای هر بحث قرار داده است و تمام مباحث پژوهشی بر اساس آیات هدایت می‌شوند. در مقابل، دکتر مصطفی مسلم آثاری در زمینه تفسیر موضوعی منتشر کرده است که مشهورترین آنها کتابی در مورد روش تفسیر موضوعی با عنوان «دراسات فی التفسیر الموضوعی» است که در آن به بررسی نظری و روش‌شناختی در مورد تعریف تفسیر موضوعی، اهمیت، انواع و روش‌های تحقیق آن پرداخته است. کتاب دوم، تفسیری کاربردی از روش‌هایی است که در کتاب قبلی خود، تفسیری با عنوان «تفسیر موضوعی سوره‌های قرآن کریم» ارائه کرده است. هدف این مطالعه، شناسایی نقاط اشتراک و افتراق بین محققان در تفسیر موضوعی است. این مطالعه، یک مطالعه ساختاری محسوب می‌شود و این مطالعه، مانند مطالعات مشابه، بر رویکرد توصیفی-تحلیلی تکیه دارد. روش و رویکرد دکتر مصطفی مسلم، تقسیم سوره به محورها است. محور، اصل وحدت‌بخشی است که موضوعات و جزئیات سوره را در یک سیستم واحد گرد هم می‌آورد. این یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های تفسیر ایشان محسوب می‌شود. ویژگی مهم دیگر، روشن کردن زمینه و تأکید بر آنها در اشکال مختلفشان است. از سوی دیگر، آیت‌الله مکارم شیرازی رویکرد وحدت‌گرایانه به قرآن را دنبال می‌کرد که عبارت است از ارائه مسئله و موضوع از طریق بررسی کل قرآن. او پرداختن به موضوع را به یک سوره محدود نمی‌کرد، بلکه کل قرآن را مورد توجه قرار می‌داد تا دیدگاه قرآن را آشکار کند. این دو مفسر در تفسیر موضوعی خود از روش‌های متعددی استفاده می‌کردند، یعنی: تفسیر قرآن به قرآن، تفسیر به سنت و تفسیر اجتماعی. رویکرد علمی، اما شیخ مکارم شیرازی علاوه بر روش‌های ذکر شده، از روش استدلالی، عقلی و (اجتماعی در جلد نهم و دهم) نیز به طور گسترده استفاده می‌کرد و در روش‌های تفسیر عینی با هم تفاوت داشتند. مصطفی مسلم به تفسیر عینی از طریق سوره‌های قرآن پرداخت که در واقع تفسیر ترتیبی در تفسیر موضوعی است و به ارتباط آیات و سوره‌ها توجه زیادی داشت و همچنین سعی کرد وحدت عینی را در سوره‌های قرآن برجسته کند، اما مکارم شیرازی در روش‌شناسی سبک دیگری را برگزید. او عناوین مباحثی مانند اصول دین (توحید، نبوت و معاد) و امامت و... را انتخاب کرد و سپس آنها را از طریق آیات قرآنی مرتبط با موضوع تحلیل نمود.