جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

با وجود جایگاه محوری صبر در متون اسلامی، ادبیات موجود فاقد چارچوبی منسجم برای تبیین نظام‌مند روابطِ مفاهیمِ مرتبط با این فضیلت است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به طراحی و اعتبارسنجی مدل‌مفهومی «صبر فضیلت‌مندانه» مبتنی بر آیات و روایات معتبر پرداخت. این مطالعه به روش آمیخته و از نوع طرح متوالی اکتشافی اجرا شد؛ در مرحله کیفی، با تحلیل محتوا و کدگذاری داده‌بنیادِ مستندات منتخب، مدل اولیه تدوین و در مرحله کمی، روایی محتوایی آن از طریق روش دلفی و شاخص CVI اعتبارسنجی گردید. یافته‌ها مدل سه‌بخشی «صبر فضیلت‌مندانه» را فرآیندی فعال و معرفت‌بنیان معرفی می‌کند که بر پیشایندهای «عقل»، «اعتقاد به معارف توحیدی» و «تسلیم و عبودیت» استوار است. این فرآیند پویای درون‌زا، با «التفات به معارف توحیدی» و «قصد راسخ الهی» آغاز، با «مدیریت هیجانات» و «شکیبایی» تداوم، در «استقامت» عملیاتی و با «انتظار گشایش» تکمیل می‌گردد. پیامد اصلی این فرآیند، «تعالی و رشد وجودی» است که به «گشایش دنیوی و پاداش اخروی» می‌انجامد. در نتیجه، صبر در اندیشه اسلامی نه فضیلتی منفعل، بلکه فرآیندی فعال و چندوجهی است که از ادراک عقلانی-توحیدی برخاسته و به تعالی وجودی و فلاح منتهی می‌شود.

عدالت توزیعی به معنای توزیع منابع، امکانات و خدمات به صورت عادلانه بین افراد یک جامعه است این مسئله، همراه با معیارهای اخلاقی توزیع که منجر به تحقق عدالت توزیعی می‌شود، در اسلام و در حوزه‌ی اقتصاد هنجاریِ نظام‌های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت پذیرفته و به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی مطرح شده از دیدگاه اسلام با معیارهای عدالت توزیعی در اقتصاد هنجاری چه نسبتی دارد؟ معیارهای اخلاقی عدالت توزیعی از نگاه اسلام عبارتند از تساوی در تقسیم براساس حقوق عام، توزیع متناسب با تلاش افراد، توزیع متناسب با نیاز، توزیع در جهت توازن اجتماعی این معیارها با آنچه در مکاتب مختلف اقتصاد هنجاری اعم از فایده گرایی، اختیارگرایی و مساوات خواهی، مطرح شده با هم تشابهاتی دارد. ولی معیارهای عدالت توزیعی در هیچ یک از مکاتب اقتصادی با آنچه در اسلام مطرح است تطابق کامل ندارد.

پزشکان، پرستاران و دیگر تحصیل کرده های این رشته، وقتی که از تعهد مذهبی و رفتار اسلامی برخوردار باشند، برای ارائه خدمات بهتر وکسب رضایتمندی مردم، کارآیی بهتری خواهند داشت. تحقق این مهم به عنوان بخشی از « اهداف دروس معارف اسلامی»، پیش بینی شده است، این تحقیق برای بررسی و پایش دیدگاه دانشجویان به این درس و تاثیر آن در دستیابی به اهداف مورد نظر طراحی شده است. این پژوهش توصیفی- تحلیلی و از نوع همبستگی است که به صورت مقطعی انجام شده است. در این مطالعه مقطعی 348 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی سمنان وارد مطالعه شدند. ابزار جمع آوری داده ها ، پرسشنامه سنجش نگرش مک کوچ و سیگل (۲۰۰۳) بود، مشتمل بر 35 گویه که پنج حیطه مورد اندازه گیری قرار می دهد. نتایج نشان داد نمره حیطه های مختلف با هم تفاوت معنی داری داشت (001/0 >p ). بالاترین نمره در حیطه استاد و کلاس و پایین ترین نمره در حیطه محتوا بوده است. با توجه به یافته های تحقیق می توان نتیجه گرفت که دیدگاه دانشجویان در رابطه با اساتید مطلوب بوده و رابطه خوب اساتید دست یابی به اهداف را آسان ساخته؛ اما در رابطه با محتوا رضایت کامل را جلب نکرده، و نشان دهنده این است که وضعیت خوبی نداشته و شایسته است در اصلاح آن جدیت بیشتری صورت گیرد.

بشر از دیرباز به این دانش رسیده است که زندگی کردن بر اساس اخلاق سبب تأمین سلامت روان، بهبود روابط اجتماعی و تعالی انسان می شود. اصول اخلاقی همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را فرا می گیرد که تعامل اخلاقی با خویش، اخلاق خانواده، اخلاق شهروندی، اخلاق مشاغل، اخلاق در فعالیت های سیاسی و مناسبات بین المللی نمونه هایی از ابعاد زندگی اخلاقی را نشان می دهند. اصول برای سازماندهی برنامه ها و تبلور فعالیت ها یک چهارچوب فلسفی به وجود می آورد. بنابراین اخلاق حرفه ای، مجموعه ای از اصول و استانداردهای سلوک بشری است که رفتار افراد و گروه ها را تعیین می کند. از آنجا که دامنه موضوعات در حوزه ی اخلاق حرفه ای بسیار گسترده و متنوع است، پژوهش حاضر با توجه به مسئولیت خطیر دستگاه آموزش و پرورش در تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان، به بررسی اخلاق حرفه ای از منظر مشاوران مدارس پرداخت چراکه بسیاری از رفتارها و اقدامات مشاوران و روانشناسان، متأثر از ارزش های اخلاقی است و عدم توجه به اخلاق کار در مشاوران و روان شناسان می تواند معضلاتی بزرگ برای مدارس به وجود آورد. روش پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی بود

شبهه بشری بودن قرآن کریم از جمله چالش‌های بنیادین در حوزه قرآن‌پژوهی معاصر است که در شبه‌قاره هند صورتی نظام‌یافته به خودگرفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد این جریان فکری در سه مرحله به بلوغ رسیده است: در مرحله شکل‌گیری، شاه ولی‌الله دهلوی با تأکید بر وحی معنایی و رؤیاپنداری وحی، بنیان‌های اولیه را پی‌ریزی کرد. در مرحله تثبیت، سید احمدخان با عقل‌گرایی افراطی و خوانش طبیعت‌بنیاد از دین، اقبال لاهوری با خوانش تجربه‌گرایانه از وحی، و غلام احمد پرویز با زمینی‌سازی مفاهیم قرآنی، به توسعه این گفتمان پرداختند. در نهایت، فضل الرحمن در مرحله اوج‌گیری با ارائه «نظریه دوحرکتی»، این رویکرد را نظام‌مند ساخت. حاصل این فرآیند، ایجاد شکافی معرفت‌شناختی با سنت تفسیری پیشین و تقویت انگاره بشری بودن قرآن بود. این پژوهش با روش تاریخی-تحلیلی ، به واکاوی فرآیند تکامل این اندیشه در منطقه شبه قاره هند می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این جریان فکری منجر به شکل‌گیری نظریه‌ای نظام‌یافته در باب بشری‌انگاری قرآن گردیده و پیامدهای قابل توجهی در حوزه تفسیر و کلام اسلامی به همراه داشته است.

این پژوهش به تحلیل انتقادی ماهیت دیالکتیکی هوش مصنوعی در تربیت اخلاقی می‌پردازد و تعارض بنیادین میان «منطق ابزاریِ فناوری» و «منطق اخلاقیِ تربیت» را صورت‌بندی می‌کند. این تحقیق کیفی با روش تحلیل مفهومی و سنتزپژوهی نظام‌مند، ضمن ظرفیت‌سنجی فرصت‌ها و چالش‌های این حوزه، به این پرسش کلیدی پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان از این تعارض در چارچوب ارزشی اسلامی-ایرانی برون‌رفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در عین ایجاد ظرفیت‌های بی‌بدیل برای شخصی‌سازی تجربه اخلاقی، با تهدیدهای ماهوی نظیر سوگیری الگوریتمی، فرسایش ارتباط انسانی و تضعیف عاملیت اخلاقی همراه است. به‌عنوان راهبرد برون‌رفت، چارچوب «ظرفیت‌ساز و مسئولیت‌محور» پیشنهاد می‌شود که بر اصولی چون حاکمیت انسان بر فناوری، مسئولیت‌پذیری نهایی مربی و ترکیب نظارت انسانی با تحلیل الگوریتمی استوار است. نتیجه نهایی بر ضرورت تدوین یک سیاست‌نامه ملی مبتنی بر سه‌گانه‌ی «انسان-اخلاق-فناوری» تأکید می‌ورزد تا هوش مصنوعی به فرصتی برای تعالی اخلاقی نسل آینده بدل گردد.

موضوع این مقاله، قابلیت توجیه مجازات شخص حقوقی در بستر نظریه‌های فلسفه‌ی مجازات به مثابه شاخه‌ای از فلسفه‌ی اخلاق هنجاری است. این شخص، موجودی اعتباری می‌باشد که از سوی گروهی از انسان‌ها در قالب عناوینی چون هیأت مدیره، مدیرعامل و سهامدار تشکیل و اداره می‌گردد و می‌تواند همانند انسان‌ها مرتکب جرم شود. به منظور توجیه مجازات شخص حقوقیِ مجرم، سه دسته‌ی کلی از نظریه‌ها مورد تحلیل قرار گرفتند که عبارتند از سزاگرایی کلاسیک و نوین، بازدارندگی و سلب توان بزهکاری. نظریه‌های سزاگرایی، ارتکاب جرم را نقض اخلاق تلقی می‌کنند و حسب مورد، مجازات برابر یا متناسب با جرم را به دلیل احیای نظم اخلاقی جامعه موجه می‌شمارند. نظریه‌های بازدارندگی دست‌کم به دو دسته‌ی خاص و عام تقسیم می‌شوند. بازدارندگی خاص هدف از مجازات را جلوگیری از ارتکاب مجدد جرم از سوی مجرم می‌داند و نظریه‌های بازدارندگی عام به طور کلی، مجازات را به این دلیل که موجب ترساندن مجرمان بالقوه و اجتناب آن‌ها از ارتکاب جرم می‌شود، توجیه می‌کنند. سرانجام، به موجب نظریه‌‌های سلب توان بزهکاری، تحمیل مجازات با هدف پیشگیری از تکرار جرم یا تقویت قانون‌مداری و آگاهی حقوقی اعضای جامعه موجه است. طبق یافته‌های پژوهش، نظریه‌های سزاگرایی کلاسیک، بازدارندگی خاص و عام و سلب توان بزهکاری نمی‌توانند مجازات اشخاص حقوقی را توجیه کنند. از میان چهار توجیه ارائه‌شده از مجازات در سزاگرایی نوین، تنها طبق نظریه‌ی «احساسات تنبیهی جامعه» مجازات اشخاص حقوقی به دلیل ارتکاب جرایم بسیار شدید و خطرناک توجیه‌پذیر به نظر می‌رسد.

اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده‌نگاری‌هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می‌توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط‌محور طبقه‌بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». در نوشتار پیش‌رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی نشان داده می‌شود که می‌توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه‌بخش» طبقه‌بندی نمود. فقها همواره این کارکردها را درچارچوب قراردادهای مشترک زبانی به‌کار بسته‌اند؛ به همین سبب و بر اساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشرک زبانی است، روشن می‌شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.

سید مرتضی علم الهدی (355-436 ق) به عنوان یکی از برجسته‌ترین متکلمان شیعه، نظریه اخلاقی منسجم و جامعی ارائه داده که بر مبانی عقلی، حسن و قبح ذاتی، و آزادی اراده استوار است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آثار کلامی ایشان، به بررسی ابعاد مختلف نظریه اخلاقی او می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیدمرتضی بر اساس دیدگاه جسم‌انگارانه خود درباره انسان، نظریه‌ای فضیلت‌گرا و وظیفه‌گرایانه ارائه می‌دهد که در آن عقل به عنوان مهم‌ترین منبع معرفت اخلاقی محسوب می‌شود. وی با تأکید بر امر بین‌الأمرین و آزادی اراده انسان، مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر اختیار می‌داند و ارزش‌های اخلاقی را ذاتی و عینی تلقی می‌کند. درنتیجه نظریه اخلاقی سید مرتضی تأثیر عمیقی بر تکوین مکتب عقل‌گرایی اخلاقی در تشیع داشته و راه‌گشای بسیاری از مباحث اخلاقی متأخر بوده است. این نظریه با ترکیب متعادل عقل و نقل، چارچوب نظری محکمی برای تحلیل مسائل اخلاقی فراهم می‌کند.

این پژوهش در گام نخست، پدیدۀ شومِ غرب‌زدگی(به‌مثابۀ سدی بنیادین در مسیر پیشرفت جوامع اسلامی) را از منظر اقبال لاهوری وارسی کرده و سپس الگوی اسلامی پیشرفت و راه‌های تحقق آن را در اندیشۀ ایشان ترسیم نموده و به این چهار پرسش کلیدی پاسخ داده است:(۱) ماهیت و پیامدهای زیانبار غرب‌زدگی؛ (۲) ناکافی‌بودن غرب مدرن به‌عنوان الگوی توسعه؛ (۳) ویژگی‌های الگوی پیشرفت اسلامی مبتنی بر اندیشۀ اقبال؛ (۴) سازوکارهای عملی اجرای الگوی پیشرفت. یافته‌ها که با اتکا بر روش توصیفی-تحلیلی و مطالعۀ اسنادی (آثار اقبال و مرتبط به آن) استخراج شده است، نشان داد که غرب‌زدگی چگونه به فرسایش هویت اسلامی و رکود تمدنی منجر می‌شود. همچنین کاستی‌های مدرنیتۀ غربی با استناد به این عوامل ارزیابی گردید: مادی‌گرایی، فقدان معنویت، ریاکاری ساختاری و خشونت ذاتی آن. در مقابل، الگوی تحول‌آفرین پیشرفت اسلامیِ اقبال با محوریت این موارد بدست آمد: (۱) بازگشت به هویت اصیل اسلامی (قرآن، پیامبر و شریعت)؛ (۲) احیای اجتهاد و تأکید بر فقه پویا؛ (۳) عاملیت و تلاش فعال و نقد تفسیرهای جبرگرایانه از مفاهیم دینی؛ (۴) وحدت امت اسلامی؛ (۵) اصلاحات نظام آموزشی به‌منزلۀ راهبرد عملیاتی برای اجرای الگوی اسلامی پیشرفت که در این نظام آموزشی متعالی باید مسلمانانی متعهد و متخصص پرورش یابند. در انتها ویژگی های این فارغ التحصیلان بیان شد.